- Gujarati News
- Lifestyle
- High Blood Pressure Symptoms & Treatment; Doctor Advice For BP Control
અચાનક બ્લડ પ્રેશર વધી જાય તો શું કરવું?:કયા લક્ષણો જોખમની ઘંટડી સમાન? ડૉક્ટર પાસેથી જાણો BP વધે ત્યારે સૌથી પહેલાં શું કરવું
- કૉપી લિંક

બ્લડ પ્રેશરનું અચાનક વધવું એક ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા છે. ઘણી વાર તણાવ, ગુસ્સો, દુખાવો, ઊંઘનો અભાવ અથવા વધુ પડતું મીઠું, કેફીન અને નિકોટિનનું સેવન કરવાથી બીપી અચાનક વધી શકે છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં થોડા સમય પછી તે સામાન્ય પણ થઈ જાય છે. પરંતુ હાઈ બ્લડ પ્રેશર લાંબા ગાળે હૃદય, મગજ અને કિડની પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. સમસ્યા એ છે કે હાઈ બીપી ઘણી વાર કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો વિના પણ વધી શકે છે. આ જ કારણસર તેને ‘સાઇલેન્ટ કિલર’ કહેવામાં આવે છે.
‘વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન’ (WHO)ના વર્ષ 2025ના અહેવાલ મુજબ, દેશમાં 30-79 વર્ષની ઉંમરના આશરે 30% (21 કરોડથી વધુ) પુખ્ત વયના લોકો હાઈ બ્લડ પ્રેશરથી પીડિત છે. એટલે કે આ વયજૂથના દર ત્રણમાંથી લગભગ એક વ્યક્તિ હાઇપરટેન્શનથી પીડાય છે. ચિંતાની વાત એ છે કે તેમાંથી માત્ર 39% એટલે કે 8.22 કરોડ લોકોને જ પોતાની બીમારી વિશે જાણકારી છે.
આથી આજે ‘ફિઝિકલ હેલ્થ’માં બ્લડ પ્રેશરનું વિજ્ઞાન સમજશું. સાથે જ જાણીશું કે-
- બીપી અચાનક કેમ વધી જાય છે?
- કયા લક્ષણો જોખમની ઘંટડી સમાન છે?
- આવી સ્થિતિમાં સૌથી પહેલાં શું કરવું જોઈએ?
નિષ્ણાત- ડૉ. સમીર કુબ્બા, ડિરેક્ટર, કાર્ડિયોલોજી, ધર્મશિલા નારાયણા સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ, દિલ્હી
સવાલ- એક સ્વસ્થ વયસ્કનું બ્લડ પ્રેશર (BP) કેટલું હોવું જોઈએ?
જવાબ- એક સ્વસ્થ વયસ્ક વ્યક્તિનું સામાન્ય બ્લડ પ્રેશર 120/80 mmHg (મિલીમીટર ઑફ મર્ક્યુરી) હોય છે.
- 120 mmHg- સિસ્ટોલિક પ્રેશર- જ્યારે હૃદય રક્ત પંપ કરે છે.
- 80 mmHg- ડાયસ્ટોલિક પ્રેશર- જ્યારે હૃદય ધબકારાઓ વચ્ચે આરામની સ્થિતિમાં હોય છે.
ગ્રાફિકમાં જુઓ-

સવાલ- બીપી કેમ વધે છે? તે અચાનક ક્યારે સ્પાઇક કરે છે?
જવાબ- બીપી ત્યારે વધે છે, જ્યારે હૃદય વધુ જોરથી લોહી પંપ કરે છે અથવા ધમનીઓ (આર્ટરીઝ) સંકોચાઈ જાય છે. કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં બીપી અચાનક સ્પાઇક કરી શકે છે, જેમ કે-
- અચાનક તણાવ, ડર અથવા ગુસ્સો આવવો.
- તીવ્ર દુખાવો અથવા ઈજા થવી.
- વધુ પડતું કેફીન (ચા-કોફી) લેવું.
- ધૂમ્રપાન અથવા નિકોટિનનું સેવન.
- ખૂબ વધારે મીઠું ખાવું.
- પૂરતી ઊંઘ ન લેવી.
- બીપીની દવા સમયસર ન લેવી અથવા ડોઝ ચૂકી જવો.
- અચાનક ભારે શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવી.
સવાલ- શું અચાનક બીપી વધવું તબીબી કટોકટી છે?
જવાબ- આને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો-
- દર વખતે અચાનક બીપી વધવું મેડિકલ ઇમરજન્સી હોતું નથી.
- તણાવ, દુખાવો, ગભરાટ અથવા વધારે શારીરિક પ્રવૃત્તિને કારણે બીપી થોડા સમય માટે વધી શકે છે. પરંતુ જો બીપી લાંબા સમય સુધી હાઈ (લગભગ 180/120 mmHg અથવા તેનાથી વધુ) રહે તો જોખમ વધી જાય છે.
- જો સાથે છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, તીવ્ર માથાનો દુખાવો, ધૂંધળું દેખાવું, નબળાઈ અથવા બોલવામાં તકલીફ હોય તો આ મેડિકલ ઇમરજન્સી છે.
સવાલ- બીપી વધવા પર શરીરમાં કયા લક્ષણો જોવા મળે છે?
જવાબ- હાઈ બીપીને ઘણીવાર 'સાઇલેન્ટ કિલર' કહેવામાં આવે છે, કારણ કે મોટાભાગના લોકોમાં બીપી વધવા છતાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળતાં નથી. જોકે, બીપી ખૂબ વધી જાય ત્યારે માથાનો દુખાવો, ચક્કર, ધૂંધળું દેખાવું અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો થઈ શકે છે. ગ્રાફિકમાં તમામ સંકેતો જુઓ-

સવાલ- અચાનક બીપી વધી જાય તો સૌથી પહેલાં શું કરવું જોઈએ?
જવાબ- આવી સ્થિતિમાં ગભરાશો નહીં. ગ્રાફિકમાં આપેલા તમામ જરૂરી પગલાં જુઓ-

સવાલ- શું બીપી વધે ત્યારે તરત દવા લેવી યોગ્ય છે?
જવાબ- દર વખતે બીપી વધે ત્યારે તરત દવા લેવી યોગ્ય નથી.
- ઘણી વાર સ્ટ્રેસ, દુખાવો, કેફીન અથવા શારીરિક પ્રવૃત્તિને કારણે બીપી અસ્થાયી રૂપે વધી શકે છે.
- પહેલા 5-10 મિનિટ આરામ કરો અને બીપી ફરીથી માપો.
- ડૉક્ટરની સલાહ વિના વધારાની ગોળી લેવાથી બીપી ખૂબ ઝડપથી ઘટી શકે છે.
- ડૉક્ટરે અગાઉથી સૂચનાઓ આપી હોય, તો તેનું જ પાલન કરો.

સવાલ- જો ઘરમાં બીપી માપવાનું મશીન ન હોય અને હાઈ બીપીના લક્ષણો દેખાય, તો શું કરવું?
જવાબ- મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો-
- શાંતિથી બેસો અને શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઓછી કરો.
- નજીકની ક્લિનિક, ફાર્મસી અથવા હેલ્થ સેન્ટર પર જઈને બીપી ચેક કરાવો.
- જો છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, નબળાઈ, બોલવામાં મુશ્કેલી અથવા અચાનક દ્રષ્ટિ સંબંધિત સમસ્યા થાય, તો તરત જ તબીબી મદદ લો.
સવાલ- કઈ સ્થિતિમાં વ્યક્તિને તરત હોસ્પિટલ લઈ જવી જોઈએ?
જવાબ- ગ્રાફિકમાં જુઓ કે કઈ પરિસ્થિતિઓમાં વ્યક્તિને તરત હોસ્પિટલ લઈ જવી જોઈએ-

સવાલ- બીપી વધવા પર કઈ ભૂલો સ્થિતિને વધુ બગાડી શકે છે?
જવાબ- આવી સ્થિતિમાં ગભરાવાથી પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ શકે છે. તેથી બીપી વધે ત્યારે આ કામ ન કરો-

સવાલ- કયા લોકોમાં અચાનક બીપી વધવાનું જોખમ વધુ હોય છે?
જવાબ- આને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો-
- જેને પહેલેથી જ હાઈ બીપી છે.
- જેને ડાયાબિટીસ છે.
- જે કિડનીની બીમારીના દર્દીઓ છે.
- જે લોકો મેદસ્વિતાથી પીડિત છે.
- જે લોકો ધૂમ્રપાન કરે છે.
- જે લોકો તમાકુનું સેવન કરે છે.
- જે લોકો વધુ તણાવમાં રહે છે.
- જે લોકો વધુ મીઠું ખાય છે.
- વધતી ઉંમરના લોકોમાં પણ જોખમ વધુ હોય છે.
સવાલ- હાઈ બીપીના દર્દીઓને અન્ય કઈ બીમારીઓનું જોખમ વધુ હોય છે? તેમણે કયા ટેસ્ટ નિયમિત કરાવવા જોઈએ?
જવાબ- આવા લોકોમાં હાર્ટ એટેક, સ્ટ્રોક, કિડની ડિસીઝ અને આંખોની સમસ્યાઓનું જોખમ વધે છે. તેથી નિયમિત બીપી મોનિટરિંગ જરૂરી છે. આ ઉપરાંત બ્લડ શુગર, કિડની ફંક્શન ટેસ્ટ અને લિપિડ પ્રોફાઇલ કરાવવી જોઈએ. ડૉક્ટરની સલાહ અનુસાર ઈસીજી અને આંખોની તપાસ પણ કરાવી શકાય છે.
સવાલ- હાઈ બીપીના દર્દીઓએ કેટલા દિવસમાં ડૉક્ટરને બતાવવું જોઈએ અને દવાઓની ડોઝની સમીક્ષા ક્યારે કરાવવી જોઈએ?
જવાબ- હાઈ બીપી હોવાનું જાણવા મળે ત્યારે શક્ય તેટલી વહેલી તકે ડૉક્ટરને મળો.
- બીપી નિયંત્રિત થયા પછી 3-6 મહિનામાં ફોલો-અપ પૂરતો હોય છે.
- દવાની ડોઝમાં ફેરફાર માત્ર ડૉક્ટરની સલાહથી જ કરો.
સવાલ- હાઈ બીપીના દર્દીઓએ દિવસમાં કેટલી વાર બીપી ચેક કરવું જોઈએ
જવાબ- સામાન્ય રીતે દિવસમાં 1–2 વાર બીપી માપવું પૂરતું હોય છે.
- સવારે અને સાંજે ચોક્કસ સમયે માપો.
- વારંવાર દર થોડી મિનિટે બીપી ચેક ન કરો.
- ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ મોનિટરિંગની આવર્તન બદલાઈ શકે છે.
સવાલ- હાઈ બીપીથી બચવા માટે જીવનશૈલીમાં કયા ફેરફારો જરૂરી છે?
જવાબ- તેના માટે જીવનશૈલીમાં આ ફેરફારો કરો-
- નિયમિત કસરત કરો.
- વજન નિયંત્રિત રાખો.
- તણાવ ઓછો કરવાનો પ્રયાસ કરો.
- પૂરતી ઊંઘ લો.
- ધૂમ્રપાન અને તમાકુથી બચો.
- દારૂ ન પીવો.
- નિયમિત બીપીની તપાસ કરાવતા રહો.
સવાલ- હાઈ બીપીના દર્દીઓએ આહારમાં કયા ફેરફારો કરવા જોઈએ?
જવાબ- આને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો-
- મીઠું ઓછું ખાઓ.
- ડાયટમાં ફળ-શાકભાજી અને આખા અનાજનો સમાવેશ કરો.
- પ્રોસેસ્ડ અને પેકેજ્ડ ફૂડ ઓછું લો.
- તળેલા અને વધુ ચરબીવાળા ફૂડનું સેવન ઓછું કરો.
- પૂરતું પાણી પીઓ.
- વધુ ચા-કોફી અને શુગર ડ્રિંક ન લો.
*****************
ગ્રાફિક્સ- વિપુલ શર્મા
















