Mon, Nov 16, 2026Updated 02:33 PM IST
Google Preferred Source CTA

પંથ
એક એવું મંદિર, જ્યાં કોઈ પૂજારી નહીં:ભક્તો ચઢાવે છે ધાબળા અને હનુમાન ચાલીસા; ફેસબુક-એપલના ફાઉન્ડર પણ અનુયાયી

3 વર્ષ પેહલાલેખક: મનીષા ભલ્લા
  • કૉપી લિંક

કૈંચી ધામ ઉત્તરાખંડના કાઠગોદામથી લગભગ 43 કિલોમીટર દૂર છે. અહીં વર્ષના 365 દિવસ ઝાકઝમાળ રહે છે. દેશ અને દુનિયાના વિવિધ ભાગોમાંથી લોકો અહીં પોતાની મનોકામના પરિપૂર્ણ કરવા આવે છે.

.

ક્રિકેટર વિરાટ કોહલી, હોલિવૂડ અભિનેત્રી જુલિયા રોબર્ટ્સ, ફેસબુકના સ્થાપક માર્ક ઝકરબર્ગ અને એપલના સંસ્થાપક સ્ટીવ જોબ્સ પણ બાબાના ભક્ત છે.

શ્રદ્ધા અને આસ્થાની ચોંકાવનારી વાર્તાની મારી શોધ મને કૈંચી ધામ સુધી લઈ આવી.

લોકો કૈંચી ધામમાં માનતા કરવા અને આશ્વાસન-શાંતિ મેળવવા આવે છે.
લોકો કૈંચી ધામમાં માનતા કરવા અને આશ્વાસન-શાંતિ મેળવવા આવે છે.

કૈંચી ધામનું નામ સાંભળતા જ નીમ કરૌલી બાબાની છબી ઉભરી આવે છે. કરૌલી બાબા વિશે પણ ઘણી વાર્તાઓ છે. હું આ કહાનીઓનું સત્ય નજીકથી સાંભળવા માંગતી હતી. તેણીને અનુભવવા માંગતી હતી.

કાઠગોદામ પહોંચ્યા પછી, મારી પાસે કૈંચી ધામ પહોંચવાના બે રસ્તા હતા. ભવાલી કે ઘો઼ડાખાલ. ભવલીથી કૈંચી ધામ પહોંચવામાં 19 મિનિટ અને ઘોડાખાલથી 26 મિનિટ લાગે છે. મેં ઘોડાખાલનો રસ્તો પસંદ કર્યો. તમે અહીંથી ટેક્સી કરીને જ કૈંચી ધામ પહોંચી શકો છો.

આ સાંકડા રસ્તા પર હું ટેક્સી લેવા પહોંચું છું. અહીં ટેક્સીઓનું જાણે સરઘસ છે. ચાલવાની પણ જગ્યા નથી. ટેક્સી લીધા પછી હું મારા રસ્તે જાઉં છું. મંદિર પાસે એટલો બધો જામ હતો કે મારે થોડા વહેલા ટેક્સીમાંથી ઉતરવું પડ્યું. સામે ઉત્તરવાહિની નદી અને બીજી બાજુ મંદિર દેખાય છે. હું નદી પરના પુલ દ્વારા મંદિર સુધી પહોંચું છું.

જલદી હું મારા પગરખાં બહાર કાઢવાનું શરૂ કરું છું, મને ત્યાં એક બોર્ડ લાગેલું દેખાય છે. તેના પર લખેલું છે- અહીં ફોટો લેવા અને વીડિયો બનાવવાની સખત મનાઈ છે. દેશના મોટાભાગના ધાર્મિક સ્થળોએ આવા બોર્ડ લગાવવામાં આવ્યા છે. આમ છતાં ભક્તો વિડિયો બનાવે છે, ફોટોગ્રાફ્સ ક્લિક કરે છે, પરંતુ અહીં એવું કરવું શક્ય નથી. ડગલેને પગલે સેવાદાર અહીં આવતા લોકો પર ચાંપતી નજર રાખી રહ્યા છે.

મંદિરમાં પ્રવેશતા સૌપહેલા જે જુઓ છો તે શ્રી રામની મૂર્તિ છે. આગળ શિવની મૂર્તિ છે. અહીં મા દુર્ગાનું નાનું મંદિર પણ છે. તે પછી આવે છે હનુમાનજીનું મંદિર. આ બધા પછી તે જગ્યા આવે છે જ્યાં નીમ કરૌલી બાબા બેસતા હતા, એટલે કે તેઓ આસન ગોઠવતા હતા.

બાબાનો ધાબળો અને તખ્ત આંગણામાં રાખવામાં આવેલા છે. હું પહેલું મંદિર જોઈ રહ્યો છું જ્યાં કેસરી રંગ નથી. કોઈ પૂજા નથી થતી, પ્રસાદ આપવામાં આવતો નથી. હનુમાનજી સાથે બાબાની તસવીરો છે. મંદિરમાં પૂજારી પણ નથી. મંદિર પ્રશાસન જ અહીંની તમામ વ્યવસ્થાઓનું ધ્યાન રાખે છે.

હનુમાનજીના મંદિરનાં દર્શન કર્યા પછી લોકો તેમની ઇચ્છાઓ પૂછે છે અને તેમની સેવાઓ અહીં આપે છે.
હનુમાનજીના મંદિરનાં દર્શન કર્યા પછી લોકો તેમની ઇચ્છાઓ પૂછે છે અને તેમની સેવાઓ અહીં આપે છે.

આ એક એવું અનોખું મંદિર છે જ્યાં પૂજાના સ્વરૂપ તરીકે માત્ર હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવામાં આવે છે. અહીં હું જોઉં છું કે જેને જગ્યા મળી રહી છે તે હનુમાન ચાલીસાના પાઠમાં મગ્ન છે. પૂછવા પર ખબર પડી કે અહીં ફક્ત હનુમાન ચાલીસા જ વાંચવામાં આવે છે અને તેને પ્રસાદ તરીકે ચઢાવવામાં આવે છે. અહીં પ્રસાદ કરતાં સેવાનું મહત્ત્વ છે.

મેં કેટલાક લોકોને ધામની બહારથી ધાબળા ખરીદીને અર્પણ કરતા જોયા, હું તેનું કારણ જાણવા માંગતી હતી. મને કહેવામાં આવ્યું કે નીમ કરૌલી બાબા હંમેશા ધાબળો ઓઢી રાખતા હતા. કેટલાક દાયકાઓ પહેલા, આ ધાબળાને લગતી એક ઘટના બની હતી, જે પછી લોકો કૈંચી ધામમાં ધાબળા ચઢાવવા લાગ્યા હતા.

હું એ ઘટના જાણવા ઉત્સુક છું.

જાણવા મળ્યું કે નીમ કરૌલી બાબાના ભક્ત રિચર્ડ એલપર્ટ (રામદાસ)એ તેમના પુસ્તક 'મિરેકલ ઓફ લવ'માં આ વાતનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.

રિચર્ડ એલપર્ટે પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે ફતેહગઢનું એક વૃદ્ધ દંપતી પણ બાબાના ભક્તોમાં સામેલ હતું. એક દિવસ બાબા અચાનક આ વૃદ્ધ પતિ-પત્નીના ઘરે પહોંચી ગયા. તેમને કહ્યું કે તેઓ તેમના ઘરે રાત રોકાશે. દંપતી ખૂબ ખુશ થઈ ગયું. તે ગરીબ હોવાથી બાબાની મહેમાનગતિમાં કોઈ ખોટ ન રહે તે માટે તેમને થોડી ચિંતા પણ હતી. કોઈક રીતે તેઓએ બાબા માટે ભોજનની વ્યવસ્થા કરી. તેઓએ બાબાને સૂવા માટે એક ખાટલો અને ધાબળો આપ્યો.

વૃદ્ધ દંપતી પણ બાબાના ખાટલા પાસે સૂઈ ગયું. બાબા આખી રાત ઊંઘમાં રડતા રહ્યા. દંપતીને લાગ્યું કે કોઈ બાબાને મારી રહ્યું છે. દંપતીએ તે રાત ખૂબ જ મુશ્કેલીથી પસાર કરી. જ્યારે બાબા સવારે ઉઠ્યા ત્યારે તેમણે ધાબળો લપેટીને તેમને આપ્યો. એમ પણ કહ્યું કે તેને ખોલ્યા વગર ગંગામાં વહેવડાવી દેજો.

જ્યારે વૃદ્ધ દંપતી ગંગામાં ધાબળો વહેવડાવવા જઈ રહ્યું હતું ત્યારે તેમને ખૂબ જ ભારે લાગવા માંડ્યો. બાબાના આદેશથી દંપતીએ તેને ખોલ્યો નહીં. ઘટનાના લગભગ એક મહિના બાદ દંપતીનો પુત્ર સુરક્ષિત ઘરે પરત ફર્યો હતો.

ધામ પર બાબાની સમાધિ બનાવવામાં આવી છે. બાબા અહીં બેસીને તપ કરતા હતા.
ધામ પર બાબાની સમાધિ બનાવવામાં આવી છે. બાબા અહીં બેસીને તપ કરતા હતા.

ખરેખર, આ વૃદ્ધ દંપતીને એક જ પુત્ર હતો. તે બ્રિટિશ આર્મીમાં સૈનિક હતો. તે બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન બર્મામાં તૈનાત હતો. પુત્રએ જણાવ્યું કે લગભગ એક મહિના પહેલા એક રાત્રે તેને દુશ્મન સેનાએ ઘેરી લીધો હતો. આખી રાત ગોળીબાર થતા રહ્યા. આ યુદ્ધમાં તેના તમામ સાથીઓ માર્યા ગયા. પુત્રને આશ્ચર્ય થયું કે તે કેવી રીતે બચી ગયો. તે એ જ રાત હતી જ્યારે બાબા નિમ કરૌલી તેમના ઘરમાં સૂતા હતા અને આખી રાત વિલાપ કરતા હતા.

વાર્તા જાણ્યા પછી, હું કૈંચી ધામના દરેક ખૂણો જોવાનું શરૂ કરું છું. હું અહીંથી મારી સાથે સકારાત્મક વાઇબ્સ લેવા માંગુ છું. આ દરમિયાન મારા મનમાં સવાલ ઉઠી રહ્યો હતો કે જ્યારે સામાન્ય મંદિરો અને ધાર્મિક સ્થળો જેવું કંઈ જ નથી તો પછી લોકો અહીં શા માટે આવે છે?

બદાયુંથી આવેલા વિવેક કુમારે પોતાના વિશ્વાસના આધારે આનો જવાબ આપ્યો. કહે છે કે, 'મારો એક ભાઈ જુવાન હતો. તેના લગ્ન પણ થયા ન હતા. એક દિવસ તેને હાર્ટ એટેક આવ્યો. પપ્પા પણ પથારીવશ થઈ ગયા છે. ઘરમાં દરેકનું જીવન અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે. બાબા નીમ કરૌલીના આ આશ્રમ વિશે મેં ઘણું સાંભળ્યું હતું. અહીં આવવાથી મનને શાંતિ મળી છે.’

વિવેક કહે છે કે અહીં નિયમિત આવવાથી તેના ઘરનું વાતાવરણ સકારાત્મક બની ગયું છે.
વિવેક કહે છે કે અહીં નિયમિત આવવાથી તેના ઘરનું વાતાવરણ સકારાત્મક બની ગયું છે.

બાબાના ભક્તોમાં યુવાનોની મોટી ભીડ છે. શિખર વાજપેયી મને અહીં મળે છે. તે મૂળ કાનપુરનો છે.

દિલ્હીમાં લો ફર્મ ચલાવે છે. તેઓ બાબાના પ્રખર ભક્ત છે. કહેવામાં આવે છે કે અમારા ઘરના મંદિરમાં બાબાની તસવીર રાખવામાં આવી છે. સારી વાત એ છે કે અહીં પૂજાની કોઈ ખાસ પદ્ધતિ નથી. ગુરુ દ્વારા કોઈ મંત્ર આપવામાં આવતો નથી, કે કોઈ દીક્ષા આપવામાં આવતી નથી.

આ શિખર છે, અવારનવાર અહીં આવીને સમય પસાર કરે છે, ધ્યાન કરે છે.
આ શિખર છે, અવારનવાર અહીં આવીને સમય પસાર કરે છે, ધ્યાન કરે છે.

મેં શિખર વાજપેયીને પૂછ્યું - તમે ક્યારેય બાબાનો કોઈ ચમત્કાર જોયો છે? કહે છે કે, 'એકવાર ઉત્તરાખંડની કોર્ટમાં મારો કેસ હતો. આ કેસમાં દેશના વીવીઆઈપી સંડોવાયેલા હતા. લોકો મને કહેતા હતા કે તમે જીતી શકશો નહીં, આમાં મોટા લોકો સામેલ છે. એ કેસ જીતવાની માનતા સાથે હું બાબાના દરબારમાં ગયો. આખરે હું કેસ જીતી ગયો. આ કેસ મારી પ્રોફેશનલ લાઈફમાં માઈલસ્ટોન સાબિત થયો. ત્યારથી હું બાબા નિમ કરૌલીનો ભક્ત બની ગયો છું.

નીમ કરૌલી બાબાના ભક્તો એ જ લોકો છે જે હનુમાનજીના ભક્ત છે. એટલે કે બજરંગ બલિના ભક્તો જ કેંચી ધામ પહોંચે છે.

કેટલાક લોકો બાબા નિમ કરૌલીને હનુમાનજીનો અવતાર માને છે. કેટલાક લોકો બાબાને હનુમાનજીના ભક્ત કહે છે. બાબા કહેતા હતા કે જે વ્યક્તિ દરરોજ હનુમાનજીની પૂજા કરે છે તેને બધી પરેશાનીઓમાંથી આપોઆપ મુક્તિ મળી જાય છે.

મંદિરની સ્વચ્છતાનો કોઈ જવાબ નથી. એક મહિલા ભક્ત સાથે મુલાકાત થાય છે. તેઓ કહે છે કે કૈંચી ધામની આભા એવી છે કે અહીં આવ્યા પછી લોકો હળવાશ અનુભવે છે. તેમનામાં એક અલગ પ્રકારની ઊર્જા છે.

હું ચોક્કસપણે જોઈ રહી છું કે આનાથી સ્થાનિક લોકોને સારી એવી રોજગારી મળી રહી છે.

તસવીરમાં બાબાએ જે ધાબળો ઓઢ્યો છે, કૈંચી ધામમાં આવા ધાબળાની ઘણી દુકાનો છે.
તસવીરમાં બાબાએ જે ધાબળો ઓઢ્યો છે, કૈંચી ધામમાં આવા ધાબળાની ઘણી દુકાનો છે.

બાબાના નામે હોમ સ્ટે, હોટલ જેવી ઘણી વસ્તુઓ છે. સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે આ આશ્રમના કારણે તેમને સારી રોજીરોટી મળી છે. જો બાબા ન હોત તો આ જગ્યા વેરાન રહી જાત.

નિમ કરૌલી બાબાના ચમત્કારની વાર્તા જાણ્યા પછી, તેમનું અંગત જીવન જાણવા અને સમજવા માટે અમારું આગલું સ્ટોપ ભોપાલ હતું. નીમ કરૌલી બાબાના પૌત્ર ડૉ. ધનંજય શર્મા અહીં રહે છે.

અમે જાણવા માગતા હતા કે ભક્તો બાબાના ગૃહસ્થ જીવન વિશે વધુ જાણતા નથી, શું તમે કહી શકશો?

ડૉ. શર્મા કહે છે- 'તેમણે અગિયાર વર્ષની ઉંમરે લગ્ન કર્યાં. અમારા દાદી ત્યારે દસ વર્ષના હતા. તે દિવસોમાં ગૌના જુદા જુદા સમયે થતું. ત્રણ વર્ષમાં, પાંચ વર્ષમાં, સાત વર્ષમાં. ગૌના થયાના થોડા દિવસો પછી દાદાની માતાનું અવસાન થયું, ત્યારબાદ મહારાજનું (દાદાનું) જીવન બદલાઈ ગયું.

તેના પિતાએ બીજી વખત લગ્ન કર્યા, દાદાને તેમની સાવકી માતા સાથે ક્યારેય બનતું નહોતું. તેણે તેમને ઘણું દુઃખ આપ્યું. એક દિવસ તેણે તેમને કેદ કરી દીધા, તેમને ખાવા માટે કંઈ આપ્યું નહીં. મહારાજ ખૂબ ગુસ્સે થયા અને છાપરું તોડીને ગામમાંથી ભાગી ગયા. તે ક્યાં ગયા તેની કોઈને ખબર નથી.

આ ડૉ. ધનંજય શર્મા છે, બાબા નીમ કરૌલી તેમના દાદા છે.
આ ડૉ. ધનંજય શર્મા છે, બાબા નીમ કરૌલી તેમના દાદા છે.

બાબાના ગુરુ કોણ છે? શું તમે આ વિશે જાણો છો? ડૉ. શર્મા કહે છે, “મહારાજ જ્યારે ઘરેથી નીકળ્યા ત્યારે તેમની સાથે કોણ હતું, તેમના ગુરુ કોણ હતા, તેઓ કોને મળ્યા તે વિશે કોઈને કંઈ ખબર નથી, પરંતુ એવા પુરાવા છે કે તેમણે ફર્રુખાબાદ નજીક નીમ કરૌલી ગામ પાસેની એક ગુફામાં તપસ્યા કરી હતી. ત્યાં તેમના હાથે બનાવેલી હનુમાનજીની મૂર્તિ આજે પણ છે.

મહારાજે ત્યાં 12-13 વર્ષ તપસ્યા કરી. તેઓ રાત્રે જ બહાર જતા. જ્યારે તેઓ 13-14 વર્ષના હતા ત્યારે તેમના પિતાને કોઈએ જાણ કરી હતી કે તમારો પુત્ર ફર્રુખાબાદ પાસે દેખાયો છે. તેના પિતાએ ત્યાં જઈને તેને ઠપકો આપ્યો કે તું કોઈની દીકરીની જીંદગી કેમ બગાડે છે. ત્યાંથી જ મહારાજનું ગૃહસ્થ જીવન શરૂ થાય છે.

શું તમને તમારા દાદા એટલે કે બાબાના ચમત્કારની કોઈ વાર્તા યાદ છે? ડૉ. શર્મા જણાવે છે કે, 'તેમનામાં ઘણી એવી વસ્તુઓ હતી જે તેમને અન્ય સંતોથી અલગ બનાવે છે. તેની પાસે મરેલા માણસને સજીવન કરવાની શક્તિ હતી. દેવરાહ બાબાએ પણ તેમના વિશે લખ્યું છે કે ફક્ત નીમ કરૌલી બાબા જ આ કરી શકે છે. તેઓ ન તો મંત્ર આપતા હતા અને ન દક્ષિણા લેતા હતા. તેઓ ભ્રમમાં પણ રાખતા નહોતા. તેઓ એક જ વાત કહેતા કે હનુમાન ચાલીસા વાંચો, ગરીબોને ભોજન કરાવો. જો હજુ પણ કંઈ ન થતું હોય તો 108 વાર હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરો.

સેલિબ્રિટી કેવી રીતે પહોંચ્યા બાબા નીમ કરૌલી સુધી જુલિયા રોબર્ટ્સ: જુલિયા રોબર્ટ્સે 2009માં હિન્દુ ધર્મ અપનાવ્યો. તે ફિલ્મ 'ઈટ, પ્રે, લવ'ના શૂટિંગ માટે ભારત આવી હતી. તેણે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તે નીમ કરૌલી બાબાની તસવીરથી પ્રભાવિત હતી. આ પછી જ હિંદુ ધર્મ અપનાવ્યો.

સ્ટીવ જોબ્સ: સ્ટીવ જોબ્સ 1974 અને 1976 વચ્ચે આધ્યાત્મિક શોધમાં ભારત આવ્યા હતા. પહેલા તેઓ હરિદ્વાર ગયા અને પછી કૈંચી ધામ ગયા. ત્યાં પહોંચ્યા પછી તેમને ખબર પડી કે બાબાએ સમાધિ લીધી છે.

એવું પણ કહેવાય છે કે સ્ટીવને એપલના લોગોનો આઈડિયા નીમ કરૌલી બાબાના આશ્રમમાંથી આવ્યો હતો. બાબાને સફરજન પસંદ હતા. આ જ કારણ હતું કે સ્ટીવે પોતાની કંપનીના લોગો માટે કાપેલું એપલ પસંદ કર્યું.

માર્ક ઝકરબર્ગઃ ફેસબુકના સ્થાપક માર્ક ઝુકરબર્ગે જણાવ્યું કે જ્યારે તેમને શંકા હતી કે ફેસબુક વેચવી કે નહીં, ત્યારે એપલના સ્થાપક સ્ટીવ જોબ્સે તેમને નીમ કરૌલી ધામ જવાની સલાહ આપી હતી. ઝુકરબર્ગ ભારત આવ્યા અને ધામ ગયા. ત્યાં મળેલી આધ્યાત્મિક શાંતિ પછી તેમને ફેસબુકને નવા સ્તરે લઈ જવાની ઉર્જા મળી.

ઇનપુટ: વિવેક કહાર

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
  • પસંદના ન્યૂઝ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પૂરા ન્યૂઝ વાંચો એપ પર
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
Scan QR to download app
એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે QR સ્કેન કરો
Download android app - Divya BhaskarDownload ios app - Divya Bhaskar
  • મનપસંદ એલર્ટ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

Local News

Today Weather Update

Our Group Site Links