- Gujarati News
- Bhaskar khaas
- Positive story
- Positive Story: A 100 Crore Business From A Cigarette Butt
પોઝિટિવ સ્ટોરી: સિગારેટના ઠૂંઠાંમાંથી ‘ટેડી’ બનાવવાનો અનોખો વિચાર:દરરોજ 70 લાખ સિગારેટનાં બટ્સ રિસાઇકલ કરીને ઊભો કર્યો 100 કરોડનો બિઝનેસ
- કૉપી લિંક

સિગારેટ પીધા પછી લોકો વધેલી સિગારેટનો બાકીનો ભાગ ગમે ત્યાં ફેંકી દે છે. આ ભાગને બટ્સ (ઠૂંઠાં) કહેવામાં આવે છે. ફેંકી દેવામાં આવેલી સિગારેટના 0.2 ગ્રામના ટુકડાને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થવામાં 15 વર્ષ જેટલો સમય લાગી શકે છે. એને રિસાઇકલ કરીને રમકડાં અને ફેબ્રિ
જ્યારે મેં પ્રથમ વખત સિગારેટના બટ્સ (ઠૂંઠાં)માંથી ફેબ્રિક વિશે સાંભળ્યું, ત્યારે મને આશ્ચર્ય થયું. આ પ્રક્રિયા જાણવા માટે હું નોઈડામાં રહેતા નમન ગુપ્તાને મળવા આવ્યો છું.
નમન છેલ્લા 6 વર્ષથી આ કોટન જેવા ફેબ્રિકમાંથી કુશન, ટેડીબેર, સોફ્ટ ટોય, સ્ટેશનરી પેપર, ડેનિમ કપડાં બનાવે છે. આ સાથે તે વાર્ષિક 100 કરોડ રૂપિયાનો બિઝનેસ કરી રહ્યા છે.

સવારના લગભગ 11 વાગ્યા છે. નમનની કંપની 'કોડ એફર્ટ્સ'ની ફેક્ટરીમાં દાખલ થતાં જ તમને સિગારેટની વાસ આવવા લાગે છે. કામ કરતા લોકો માસ્ક અને ગ્લોવ્ઝ પહેરે છે. એક માણસ કોથળીમાંથી સિગારેટના ઠૂંઠા ઠાલવી રહ્યો છે. બીજો તેમાંથી નીકળતા ફેબ્રિકને ભેગા કરી રહ્યો છે.
અંદર જતાં જ નમનનો સ્ટાફ કહે છે, 'તમે પણ માસ્ક પહેરો, નહીંતર તમને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવા લાગશે.' અહીં માત્ર સિગારેટના ઠૂંઠા જ દેખાશે. ,
નમન સિગારેટના ઠૂંઠા તરફ જોઈ રહ્યા છે. કહેવાય છે કે, 'અમે માત્ર સૂકા સિગારેટના બટ્સને રિસાઇકલ કરીએ છીએ. આ સિગારેટનો ફિલ્ટરવાળો ભાગ છે. તે પોલિમર અથવા ફાઇબર સામગ્રીમાંથી બનાવવામાં આવે છે. વિશ્વાસ કરવો મુશ્કેલ છે, પરંતુ આ નાની વસ્તુને ડી-કંપોઝ થવામાં 10 વર્ષથી વધુ સમય લાગે છે.
નમન મને ફેક્ટરીની આસપાસ લઈ જઈ રહ્યા છે. તેઓ કહે છે- ચાલો પહેલા આખી પ્રક્રિયા જોઈએ, તેનાથી તમારા માટે અમારું કામ સમજવામાં સરળતા રહેશે.

આ ઢગલામાં 45 હજારથી વધુ સિગારેટનાં બટ્સ છે. એક કિલોગ્રામમાં 3 હજાર બટ્સ હોય છે. સૌ પ્રથમ આપણે આ ફિલ્ટરમાંથી કાગળને અલગ કરીએ છીએ. ત્યાર બાદ આ ફાઈબર મટીરિયલને બહાર કાઢીને એકત્ર કરવામાં આવે છે. તેને ગ્રાઇન્ડર મશીનમાં જે રીતે મસાલાને ગ્રાઈન્ડ કરવામાં આવે છે તે રીતે ગ્રાઈન્ડ કરવામાં આવે છે, જેથી તે બારીક બને. ત્યારબાદ તેને 24 કલાક પાણી અને કેમિકલ સાથે રાખવામાં આવે છે.
તે પલ્પના ફોર્મમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે. પછી તેને સૂકવવા માટે ડ્રાયરમાં મૂકવામાં આવે છે. જેમ અગાઉ ગામડાઓમાં રૂને પીંઝીને રજાઈ અને ગાદલું બનાવવામાં આવતું હતું, તે જ રીતે તેને મશીનમાં નાખીને રૂની જેમ તૈયાર કરવામાં આવે છે.

નમનને હાથમાં રૂ લઈને બતાવે છે. મારા માટે માનવું મુશ્કેલ છે કે સિગારેટના બટ્સ જેવી વસ્તુને રિસાયકલ કરીને આવી સામગ્રી બનાવી શકાય છે.
નમન તેના શરૂઆતના દિવસો વિશે જણાવે છે. તે કહે છે, 'નાનપણથી જ મારું સપનું સીએ બનવાનું હતું. વર્ષ 2013-14 હતું. 12 પછી કોમર્સમાં એડમિશન લીધું.
કોલેજના દિવસોની વાત છે. આજકાલ કોલેજના વિદ્યાર્થીઓમાં સિગારેટ પીવાનું ચલણ છે. મોટાભાગના બાળકો કૂલ દેખાવા માટે સિગારેટ પીવે છે. આ આરોગ્યની સાથે પર્યાવરણ માટે પણ જોખમી છે.
આજ સુધી મેં ક્યારેય સિગારેટનો એક કશ પણ લીધો નથી, પણ હું લોકોને ધૂમ્રપાન કરતા જોતો હતો. ધૂમ્રપાન કર્યા પછી, લોકો તેમના જૂતાથી બચેલા ભાગને ઘસતા હતા.
2018ની વાત છે. હું છેલ્લા વર્ષમાં હતો. એક દિવસ મેં સિગારેટનું બટ્સ ઉઠાવીને જોયું તો મને તેમાં ફાઈબર જેવું કંઈક દેખાયું. જ્યારે હું રિસર્ચ કરવા બેઠો ત્યારે મને ખબર પડી કે આ એક ફાઈબર છે જે વર્ષો સુધી સડતું નથી.

નમન કહે છે, ‘મારા મોટા ભાઈ વિપુલ ગુપ્તાએ એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કર્યો છે. મારી પાસે કોમર્સ બેકગ્રાઉન્ડ હતું. મેં હમણાં જ મારા ભાઈને કહ્યું કે શું આપણે સિગારેટના બટ્સને રિસાયકલ કરીને કંઈક બનાવી શકીએ?
તેમાંથી શું બનાવી શકાય તે માટે અમે બંનેએ કામ શરૂ કર્યું. રૂ જેવું મટિરિયલ તૈયાર કરીને સોફ્ટ ટોય બનાવી શકાય છે તે જાણ્યું. જ્યારે મેં પિતા સાથે વાત કરી, ત્યારે તેમનો પહેલો પ્રશ્ન હતો - તમે તેને કેવી રીતે ભેગું કરશો?
મને પણ એ જ પડકાર હતો. અમે સિગારેટના બટ્સ ભેગા કરવા માટે 3 મોડલ તૈયાર કર્યા છે.
પહેલા અમે સિગારેટની દુકાનો પર બટ્સ ભેગા કરવા માટે બોક્સ રાખવાનું શરૂ કર્યું. નોઈડા, દિલ્હી અને ગુડગાંવમાં મોટી કોર્પોરેટ ઓફિસોના સ્મોકિંગ ઝોનમાં સિગારેટના બટ્સ મૂકવા માટેના ડબ્બા લગાવવામાં આવ્યા છે. અમારી ટીમ દર 15 દિવસે તેને એકત્રિત કરે છે. અમને વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ પોલિસી હેઠળ કોર્પોરેટ ઓફિસમાંથી પૈસા પણ મળે છે.
અમે કચરો વીણતા અને બેરોજગાર સ્વયંસેવકો પાસેથી સિગારેટના બટ્સ એકત્રિત કરીએ છીએ. તેઓને પ્રતિ કિલોગ્રામ 250 રૂપિયા પણ ચૂકવવામાં આવે છે.
કચરાના સંગ્રહના ત્રીજા મોડેલમાં, અમે દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં રહેલા અમારા વેન્ડર્સ દ્વારા સિગારેટના બટ્સ એકત્રિત કરીએ છીએ. હાલમાં, કેરળ, કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, તમિલનાડુ, આંધ્રપ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ સહિત 15 થી વધુ રાજ્યોમાંથી સિગારેટ વેસ્ટ આવે છે.

નમન કહે છે, ‘જ્યારે અમે 2018માં શરૂઆત કરી ત્યારે અમે લગભગ 20 લાખ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું હતું. આ બધા રૂપિયા પિતા પાસેથી લીધા હતા. અમારા પરિવારમાં શરૂઆતથી જ કોઈ પ્રતિબંધ નથી. પપ્પાનો ઓસ્ટ્રેલિયામાં પણ બિઝનેસ છે.
અમે સિગારેટના બટ્સ રિસાયકલ કરીને રૂ તૈયાર કરવાનું શરૂ કર્યું. આ રૂને સેફ્ટી પેપર્સ સાથે લેબ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં આ રૂમાંથી સોફ્ટ ટોય બનાવવાનું શરૂ કર્યું, પરંતુ તેનું માર્કેટ એટલું નથી
મોબાઈલના આવ્યા બાદથી બાળકોનો સોફ્ટ ટોયઝ્ તરફનો ઝોક ઓછો થયો છે. અમે 3 વર્ષથી ખોટમાં હતા. જ્યારે અમે એક્ઝિબિશનમાં જઈને લોકોને કહ્યું કે તે સિગારેટના બટ્સમાંથી બનાવવામાં આવે છે તો બધા ચોંકી જતા હતા.
જેમ જેમ થોડો સમય પસાર થયો તેમ તેમ અમે કેટલીક વધુ વસ્તુઓ બનાવવાનું વિચાર્યું. અમે ઘર સજાવટની વસ્તુઓ, કાગળ, કપડાં વગેરે જેવી પ્રો઼ડક્ટ્સ તૈયાર કરવાનું શરૂ કર્યું. સોફ્ટ ટોય અને ડેકોરેટિવ વસ્તુઓ અહીંની મહિલાઓ બનાવે છે. તેમને ઘરે બેઠા કામ પણ મળે છે. અમારી સાથે અઢી હજાર વેસ્ટ કલેક્ટર, 250 કલેક્શન સેન્ટર, 100થી વધુ મહિલાઓ કામ કરી રહી છે.

ખોટમાં ગયા પછી પણ 100 કરોડનો બિઝનેસ...?
‘હા, આ વર્ષે અમે 100 કરોડ રૂપિયાનો બિઝનેસ કરીશું. અમારું ધ્યાન માત્ર બિઝનેસ કરવા પર નથી, પરંતુ લોકોને રોજગાર આપવા અને પર્યાવરણ માટે કામ કરવા પર છે. જ્યારે બજારમાં સોફ્ટ ટોયજની માંગ ઓછી થવા લાગી, ત્યારે અમે સિગારેટના બટ્સમાંથી કાગળ અને ડેનિમના કપડાં બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
તેના કારણે મોટા કોર્પોરેટ હાઉસ અમારા ગ્રાહકો બની ગયા. આના પરિણામે વાર્ષિક આવકમાં 3 ગણો વધારો થયો. આજે આવા 50થી વધુ કોર્પોરેટ ક્લાયન્ટ્સ છે. અમારો મોટાભાગનો બિઝનેસ B2B એટલે કે બિઝનેસ ટુ બિઝનેસમાં છે. દરરોજ અમે લગભગ દોઢ ટન એટલે કે 70 લાખ સિગારેટના બટ્સ રિસાયક્લિંગ કરીએ છીએ.
હાલમાં તે કુલ બજારના માત્ર 2 ટકા છે. દેશમાં દર સેકન્ડે 3 હજાર સિગારેટ લોકો પીને ફેંકી દે છે. 6 વર્ષમાં અમે 10 બિલિયનથી વધુ સિગારેટના બટ્સ રિસાયકલ કર્યા છે. ભારતમાં વાર્ષિક 120 અબજ સિગારેટનો વપરાશ થાય છે. હવે તમે સમજી શકશો કે તે કેટલો મોટો આંકડો છે….

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

- પસંદના ન્યૂઝ
- ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
- લાઇવ અપડેટ
















