- Gujarati News
- Bhaskar khaas
- Panth
- Shani Shingnapur Story; Shani Dev Temple | Village Without Doors
પંથએ ગામ, જ્યાં શનિદેવનો થયો જન્મ:ઘરોના દરવાજે આગળિયો નથી હોતો, માન્યતા છે કે ચોરી કરી તો આંધળા થઈ જશો
- કૉપી લિંક

શનિ શિંગણાપુર ગામ શિરડીથી અંદાજે 75 કિમી અને અહમદનગર શહેરથી 40 કિમી દૂર છે. આ ગામને શનિ મહારાજનું ગામ કહેવામાં આવે છે. શનિદેવની પૂજા કરવા અને પોતાના ગ્રહ દોષોને દૂર કરવા માટે દેશના દરેક ભાગમાંથી લોકો અહીં આવે છે.

આ જગ્યા વિશે ઘણું સાંભળ્યું હતું, જેમ કે આ ગામમાં ભગવાન શનિદેવનો જન્મ થયો હતો.
આ ગામમાં કોઈ ઘરમાં દરવાજો નથી. આ કારણથી લોકો તેને ક્યારેય તાળું મારતા નથી. અહીં ચોરીની કોઈ ઘટના નથી બનતી.
શું આ બધી અફવાઓ છે કે ખરેખર હકીકત છે? આ જાણવા માટે શિરડીથી બે કલાકની મુસાફરી કરીને હું મરાઠા ગામ શનિ શિંગણાપુર પહોંચી છું.
રસ્તામાં જ્યાં પણ હું રોકાઈ ત્યાં બધાએ એક જ વાત કહી – આ ગામને શનિદેવે આશીર્વાદ આપ્યા છે. તેમણે અહીંના લોકોને કહ્યું છે કે તમે બધા તમારું કામ કરો અને મારી સેવા કરો, તમારા બધાની સુરક્ષા કરવાની જવાબદારી મારી છે.
શનિ શિંગણાપુર પહોંચ્યા પછી મેં હોટેલ શોધવાનું શરૂ કર્યું. હોટેલના રિસેપ્શન પર કોઈ બેઠું ન હતું. પ્રવાસીઓએ ત્યાં લખેલા ફોન નંબર પર ફોન કરવાનો હોય છે અને પછી કોઈ આવે છે. હોટેલ પસંદ કર્યા પછી, હું ફ્રેશ થઈ અને ફિલ્ડમાં જવા નીકળી.
જોયું કે રૂમને તાળું મારવા માટે કોઈ તાળું કે ચાવી નથી. મેં હોટલના માલિકને પૂછ્યું તો તેણે કહ્યું કે અહીં કોઈ તાળું અને ચાવી નથી. હોટલના રૂમમાં ગોપનીયતાને ધ્યાનમાં રાખીને એક દરવાજો લગાવવામાં આવ્યો છે. બધું હંમેશાં ખુલ્લું છે.
મેં કહ્યું કે તે મારું લેપટોપ છે પણ…. આના પર તેણે કહ્યું કે કંઈ થશે નહીં, કોઈ તેને અડશે નહીં. હું તેના શબ્દો પર વિશ્વાસ કરી શકતી નહોતી. હું તેની સામે જોઈને ત્યાં જ ઊભી રહી.
મારી બેચેની જોઈને તે હસવા લાગ્યો. કહ્યું- મેડમ, તમે ચિંતા કર્યા વગર જાઓ. મારી પાસે તેના પર વિશ્વાસ કરવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નહોતો. હું રૂમને સ્ટોપર મારીને નીકળી ગઈ. થોડા સમય માટે મને ચિંતા હતી કે જો કોઈ મારો સામાન લઈ જશે તો શું થશે. પછી હું કામમાં વ્યસ્ત થઈ ગઈ.

મંદિરમાં જતાં પહેલાં, આ વસ્તુ જોવા માટે હું આ વિસ્તારમાં થોડી ફરી. મેં વિચાર્યું કે કદાચ તે હોટેલ જ હશે જેમાં દરવાજો નથી. હું ખોટી હતી. સરકારી શાળાઓ અને દુકાનો તમામ દરવાજા વગરની હતી. પ્રવાસીઓ પણ કોઈ પણ જાતની ચિંતા કર્યા વગર પોતાનો સામાન હોટલમાં મૂકીને અહીં-તહીં ફરતા હતા. મારી નજર એટીએમ પર પડી. તેમાં પણ દરવાજો નહોતો. ઘણી દુકાનો પર કાચના દરવાજા જોવા મળ્યા, પરંતુ લોકિંગની સુવિધા જોવા મળી ન હતી.
ગામના 45 વર્ષીય ગણેશભાઈ કહે છે કે તેણે ક્યારેય કોઈને ઘરને તાળું મારતું જોયું નથી. અહીં શનિદેવ સ્વયં દરેક ઘરની દેખરેખ રાખે છે. ઘર કે દુકાનને કોઈ તાળું મારતું નથી.
જ્યારે ચોરી વિશે પૂછવામાં આવે છે, ત્યારે લોકોએ એવી કોઈ ઘટના યાદ કરવા માટે તેમના મગજ પર જોર કરવું પડે છે. મતલબ કે ચોરી થઈ નથી. જો કોઈએ ક્યારેય પ્રયાસ કર્યો હોય તો શનિદેવે તેને સખત સજા આપી છે. શનિદેવની શિક્ષાથી ડરતા લોકો અહીં કોઈ વસ્તુને અડતા નથી.
સંજય બનકર મંદિરના મેનેજર કહે છે કે અમારી પાસે શનિદેવનાં કિંમતી આભૂષણો છે. જેમાં પાંચ કિલો સોનાનો મુગટ છે. ગળામાં પહેરવામાં આવતાં ઘણાં સોના અને હીરાનાં ઘરેણાં પણ છે. અહીંની એક માત્ર બેંકને પણ તાળું ન હોવાથી અમે નજીકના સોનાઇ ગામમાં બેંકના લોકરમાં દાગીના રાખ્યા છે.
તે લોકર તે બેંક દ્વારા અમને મફતમાં આપવામાં આવ્યું છે. તે આભૂષણો દરેક મુખ્ય તહેવારના દિવસે શનિદેવને પહેરવામાં આવે છે.

શનિ શિંગણાપુર ખાતે પ્રો. બાપુરાવ ધોંધુજી દેસાઈએ પુસ્તક લખ્યું છે. તેઓ નાસિકથી છે. હું તેમને પણ મળી. તેઓ કહે છે, 'બહારથી આવતા લોકોને આ અજીબ લાગશે, પરંતુ એ વાત સાચી છે કે આ ગામના લોકો તેમની તમામ કિંમતી ચીજવસ્તુઓ, ઘરેણાં, રોકડ સામે જ રાખે છે.
તેઓ જાણતા નથી કે કિંમતી ચીજવસ્તુઓ ક્યાં છુપાવીને રાખવામાં આવે છે. આ લોકો ઘણી પેઢીઓથી આ રીતે મોટા થયા છે. ઈંટ અને પથ્થરથી બનેલાં ઘરોમાં દરવાજા પણ નથી. અહીં બાથરૂમમાં પણ દરવાજો નથી.
આટલું જાણ્યા અને સમજ્યા પછી પણ મારું મન આ બધું સ્વીકારવા તૈયાર નહોતું. મેં એક નાના બાળકને પૂછ્યું, શું તું જાણે છે કે અહીં લોકો ચોરી કેમ નથી કરતા?
તેણે કહેવાનું શરૂ કર્યું કે જો આપણે આવું કરીશું તો શનિદેવ આપણને આંધળા કરી દેશે અને જો આપણે કંઈ ખોટું નહીં કરીએ તો તે આપણી રક્ષા કરશે.
ગામના લોકો સાથે વાત કર્યા પછી હું મંદિર તરફ ગઈ.

મંદિર ટ્રસ્ટની તેલની દુકાનો પણ છે. હું મારા ચંપલ ઉતારીને અંદર ગઈ. શનિદેવને તેલ ચઢાવવા માટે લાંબી લાઈનો લાગે છે.
ભક્તો તેલ સાથે કાળા અને સફેદ તલ અર્પણ કરી રહ્યા છે. કેટલાક લોકો પોતાના ઘરેથી તેલ પણ લાવ્યા છે. અહીં એવો પણ રિવાજ છે કે એકવાર તેલ ચઢાવ્યા પછી પાછું વળીને જોવાનું નથી.

હું તેલ અર્પણની લાઇન ઓળંગું છું અને મંદિર પહોંચું છું. શનિદેવના મંદિર અને મૂર્તિના રૂપમાં ખુલ્લા આકાશની નીચે કાળા રંગની શિલા છે.
જેની આસપાસ સ્ટીલની જાળી છે. આ પથ્થર આરસના પ્લેટફોર્મ પર છે. કહેવાય છે કે આ પથ્થરની ઊંચાઈ 5 ફૂટ 5 ઈંચ અને પહોળાઈ 1.5 ફૂટ છે.
મંદિરમાં ન તો દીવાલો છે કે ન તો છત
તેમ જ કોઈ એવો દરવાજો નથી કે જેના દરવાજા અન્ય મંદિરોની જેમ ખુલ્લા અને બંધ હોય. મેં મંદિરના મેનેજર સંજયને પૂછ્યું - શનિદેવની શિલા પર છત કેમ નથી?
તેઓ કહે છે કે એક વખત નજીકના ઝાડની કેટલીક ડાળીઓ શનિદેવના મંદિર પર પડી હતી, ત્યારબાદ એવી વીજળી પડી કે આખું લીમડાનું ઝાડ બળી ગયું.
તે કહે છે કે શનિદેવ સૂર્યના પુત્ર છે, તેથી તેમને ખુલ્લા આકાશ નીચે એકલા રહેવું ગમે છે.
આપણે જોયું છે કે તેમના પર છાંયો પડે તો પણ નાશ પામે છે.
તમે જ વિચારો, જે રીતે ભારત અને વિદેશના લોકો અહીં આવે છે, અત્યાર સુધીમાં એક આલીશાન મંદિર બની ગયું હોત. ઘણા ભક્તોએ તેમની ભક્તિ વ્યક્ત કરી છે કે તેઓ મંદિર બનાવવાનો સંપૂર્ણ ખર્ચ ઉઠાવશે. જ્યારે શનિદેવ ઝાડની ડાળીનો પડછાયો ન સ્વીકારે તો દીવાલ બનાવવાનો પ્રશ્ન જ નથી.

અહીં કુલ 8 પંડિતો છે. આ લોકો નજીકના સોનાઈ ગામના જોશી અને કુલકર્ણી પરિવારના છે. આ પરિવારો સિવાય અન્ય કોઈ મંદિરના પૂજારી બની શકે નહીં. મંદિર ગામડાના ટ્રસ્ટ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે જેમાં 11 લોકો હોય છે. તેમના નામ સરકાર પાસે જાય છે જેના પર મહારાષ્ટ્ર સરકાર મંજૂરીની અંતિમ મહોર લગાવે છે.
અહીં મેં પૂજારી સાથે વાત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. જવાબ મળ્યોઃ અહીંના પૂજારીઓ મીડિયાને કેમેરામાં ઈન્ટરવ્યૂ આપતા નથી. જો તમે કેમેરા વગર વાત કરવા માંગો છો, તો આ થઈ શકે છે.
હું સંમત થયો. મને પૂજારી પાસે લઈ જવામાં આવી.
મેં તેને પૂજાની પદ્ધતિ વિશે પૂછ્યું. સવાર અને સાંજની આરતીમાં ગણેશજીની આરતી પછી શનિદેવની આરતી ગવાય છે. બપોરે માત્ર શનિદેવની આરતી ગવાય છે. મેં બપોરની આરતીમાં હાજરી આપી. લોકો કેવી રીતે શનિદેવને જોઈ રહ્યા છે અને હાથ જોડીને શુભેચ્છાઓ પાઠવી રહ્યા છે તે જોયું.

આરતી પહેલાં શનિદેવને જળથી સ્નાન કરાવવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ તેમને પંચામૃતથી સ્નાન કરાવ્યું. તે પછી તેમના પર ફરીથી પાણી રેડવામાં આવ્યું. આ પછી તેલ રેડવામાં આવ્યું. પછી તેમને ચંદનનો લેપ કરવામાં આવ્યો.
તેમનું ચંદન ખાસ પંઢરપુરથી મંગાવવામાં આવે છે. શનિદેવ જાંબલી રંગની ધોતીમાં સજ્જ હતા. ગલગોટા, ઓર્કિડ અને ગુલાબની ભારે માળા પહેરાવીને શનિદેવને શણગારવામાં આવ્યા હતા. અંતે ધૂપ, કપૂર અને જ્યોત પ્રગટાવી તેમને અર્પણ કરવામાં આવ્યાં હતાં.
મને કહેવામાં આવ્યું કે શનિદેવ કોઈ ખાસ વાનગીનો આનંદ લેતા નથી. તેઓ ભક્તો દ્વારા આપવામાં આવતા ફળો અને મીઠાઈઓ અથવા મંદિર પરિસરમાં રાંધવામાં આવતા ખોરાકનો આનંદ માણે છે.

ગ્રામજનો સંપૂર્ણપણે શનિના રંગમાં રંગાઈ ગયા છે. મંદિરના કારણે અહીં રોજગારી છે. મંદિરના કારણે ગામડાના લોકોની દિનચર્યા મહારાષ્ટ્રના અન્ય ભાગો કરતાં અલગ છે. પ્રો. દેસાઈ જણાવે છે કે શનિ શિંગણાપુરના લોકો શનિવારે વ્રત રાખે છે. તેમના ઘરનો ચૂલો દરરોજ સાંજે મંદિરમાં આરતી પછી જ પ્રગટાવવામાં આવે છે. સૌપ્રથમ ભગવાન શનિને અર્પણ કરવામાં આવે છે અને પછી ગ્રામજનો ભોજન આરોગે છે.
આ ગામના લોકો શનિના ઢૈયા કે સાડા સાતીમાં માનતા નથી. તેઓ કહે છે કે શનિદેવ હંમેશાં શુભ ફળ આપે છે, જો કર્મ યોગ્ય હોય.

શનિદેવની શિલા ક્યાંથી આવી? હું આ જાણવા માંગતી હતી.
પ્રો. દેસાઈ એક વાર્તા કહે છે- એકવાર આ વિસ્તારમાં પૂર આવ્યું હતું. બધું ધોવાઈ ગયું. સર્વત્ર પાણી હતું. અહીંના સ્થાનિક પાનસ નાળામાં એક શિલા વહીને આવી ગઈ. આ શિલા ઝાડ સાથે અટવાઈ ગઈ. આ ઘટના શનિ શિંગણાપુર ગામથી 150 મીટરના અંતરે બની હતી.
જ્યારે પૂરનું પાણી ઓછું થયું, ત્યારે કેટલાક ભરવાડોએ જોયું કે એક કાળો પથ્થર ઝાડ સાથે અટકી ગયો હતો. તેમણે તેને ઉપાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તેને ખસેડી શક્યા નહીં. જ્યારે એક ભરવાડે લાકડીઓના સહારે તે પથ્થર ઉપાડવાનો પ્રયાસ કર્યો તો પથ્થરમાંથી લોહી નીકળવા લાગ્યું. બધા ડરી ગયા અને ગામ તરફ દોડ્યા. તેઓએ આ અંગે ગ્રામજનોને જણાવ્યું. આ સમાચાર આખા ગામમાં ફેલાઈ ગયા.
આ પથ્થરને જોવા માટે ગામલોકો આવવા લાગ્યા. તેઓએ બીજા દિવસે સવાર સુધી વિચારવાનું નક્કી કર્યું કે આ પથ્થરનું શું કરવું. તે જ રાત્રે, ભગવાન શનિએ ગામના એક પાટિલને સ્વપ્નમાં દર્શન આપ્યા અને કહ્યું કે હું શનિદેવ છું. મને અહીંથી ઉપાડવા માટે, મને બળદની જોડીની જરૂર છે, જે મામા અને ભાણેજ હોવા જોઈએ. તેમની સાથે મામા-ભાણેજની જોડી જ તે બળદોને હાંકીને મને લેવા આવે અને લાવીને ગામમાં મારી સ્થાપના કરે.
બીજા દિવસે પાટિલે ગામલોકોને આ સ્વપ્ન વિશે જણાવ્યું. પછી શું બાકી હતું, બે બળદની શોધ શરૂ કરવામાં આવી હતી જેઓ મામા અને ભાણેજ હતા. બસ, આવી બળદની જોડી મળી આવી. પછી મામા અને ભાણેજની શોધ થઈ. આ રીતે શનિદેવના મંદિરની સ્થાપના થઈ.
જોકે આ પથ્થર ઘણા સમય પહેલાં આ રીતે રાખવામાં આવ્યો હતો. બાદમાં તેના માટે પ્લેટફોર્મ બનાવવામાં આવ્યું હતું. નજીકના સોનાઈ ગામમાં લોધા શેઠજીના ઘરે બાળકનો જન્મ થયો ત્યારે તેણે તેની ઈચ્છા પૂરી કરવા માટે એક પ્લેટફોર્મ બનાવ્યું હતું.
એવું કહેવાય છે કે જો મામા-ભાણેજ સાથે આ મંદિરની મુલાકાત લે તો શનિદેવની કૃપા અનેક ગણી વધારે હોય છે.
શનિના જન્મ સાથે જોડાયેલી બીજી વાર્તા
શનિદેવને સૂર્ય અને સંજ્ઞાના પુત્ર માનવામાં આવે છે. સંજ્ઞા દક્ષ પ્રજાપતિના પુત્રી હતા. તે તેના પતિ સૂર્યનું તેજ અને તાપ સહન કરી શકતા ન હતા. એક દિવસ તેમને લાગ્યું કે જપ, તપસ્યા અને ઉપવાસ દ્વારા તેમણે પોતાનું તેજ વધારવું જોઈએ. તો જ તે સૂર્યનો તાપ સહન કરી શકશે.
સંજ્ઞાને ત્રણ બાળકો હતાં. વૈવસ્થ મનુ, યમરાજ અને યમુના. એક દિવસ સંજ્ઞાને લાગ્યું
કે તેણે સૂર્યદેવને જાણ કર્યા વિના પિતાના ઘરે જઈને તપસ્યા કરવી જોઈએ. આ માટે તેણે સમાન દેખાવની એક મહિલા બનાવી અને તેનું નામ સુવર્ણા રાખ્યું. આ પછી ત્રણેય બાળકોની જવાબદારી સુવર્ણાને આપવામાં આવી. સંજ્ઞાએ તેને ચેતવણી પણ આપી હતી કે તું કોણ છે તેની સત્યતા કોઈને ખબર ના પડે. મતલબ કે તમે સંજ્ઞા નથી પણ સુવર્ણા છો. એમ કહીને સંજ્ઞા તેના પિતાના ઘરે ચાલી ગઈ.
જ્યારે દક્ષે તેની પુત્રી પાસેથી તેનાં પિયર આવવાનું કારણ જાણ્યું તો તે દુઃખી થઈ ગયા. ઠપકો આપતા તેમણે સંજ્ઞાને કહ્યું કે તેને આમંત્રણ આપ્યા વિના તેના પિતાના ઘરે આવવું ખોટું છે. તેથી, તારે હમણાં અહીંથી તમારા પતિના ઘરે જવું જોઈએ. સંજ્ઞાએ તેના પિતાની વાત ન સાંભળી. તે તેના પતિ પાસે ના ગઈ. તેના બદલે તે એકાંત જંગલમાં ગઇ. તેણે ત્યાં જઈને તપસ્યા શરૂ કરી.
બીજી તરફ, સૂર્ય અને સવર્ણાને વધુ ત્રણ બાળકો થયા. આમાંથી એક ભગવાન શનિ હતા. સુવર્ણા કોણ છે તે અંગે સૂર્યએ ક્યારેય શંકા કરી ન હતી.
ન્યૂઝ હજી બાકી છે

- પસંદના ન્યૂઝ
- ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
- લાઇવ અપડેટ
















