Mon, Nov 16, 2026Updated 02:26 PM IST
Google Preferred Source CTA

પંથ- વેશ્યા પાસેથી માટી લઈને મસ્જિદ પાસે મૂર્તિપૂજા:નવમી પર માંસનો ભોગ; 200 વર્ષ અગાઉ માત્ર રાજપરિવારમાં થતી દુર્ગાપૂજા

3 વર્ષ પેહલાલેખક: મનીષા ભલ્લા
  • કૉપી લિંક

હું એશિયાના સૌથી મોટા રેડલાઈટ વિસ્તાર સોનાગાછીમાં છું. એ કોલકાતામાં છે. જેની મદદથી હું અહીં આવી છું તેણે મને સ્પષ્ટ કહ્યું હતું - હું તમારી સાથે અંદર નહીં આવું. તમે અંદર એકલા જજો અને ત્યાં તમારો મોબાઈલ બિલકુલ બહાર કાઢશો નહીં.

.

મારી પાસે હા કહેવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નહોતો. ચૂપચાપ ઓટો લીધી અને મારી આંખોથી સોનાગાછીનો સર્વે કર્યો. મેક્સી પહેરેલી સેક્સવર્કરો એકલદોકલ સ્થળોએ જોવા મળે છે. કોલકાતાના રેડલાઈટ એરિયા સોનાગાછીની શેરીઓની બંને બાજુ દુકાનો છે. આ દુકાનોની ઉપર વેશ્યાઓનો અડ્ડો બનાવવામાં આવ્યો છે.

સોનાગાછીમાં રહેતી સેક્સવર્કર્સ 2013થી એક રૂમમાં દુર્ગાપૂજાનું આયોજન કરી રહી છે, પરંતુ કલકત્તા હાઉકોર્ટના આદેશને પગલે તેમને 2017માં જાહેરમાં પૂજા કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
સોનાગાછીમાં રહેતી સેક્સવર્કર્સ 2013થી એક રૂમમાં દુર્ગાપૂજાનું આયોજન કરી રહી છે, પરંતુ કલકત્તા હાઉકોર્ટના આદેશને પગલે તેમને 2017માં જાહેરમાં પૂજા કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

આ શેરીઓમાંથી પસાર થઈને હું સોનાગાછી પાસે 'કુમ્હાર તુલી' પહોંચું છું. 200થી વધુ વર્ષ પહેલાંથી ભગવાનની મૂર્તિઓ બનાવવાનું કામ આખું વર્ષ અહીં ચાલુ રહે છે.

મને કહેવામાં આવ્યું હતું કે દુર્ગાપૂજા માટે દેવી માતાની મૂર્તિઓ બનાવવા માટે વેશ્યાઓનાં ઘરના આંગણેથી માટી લાવવામાં આવે છે. આ માટે એક ધાર્મિક વિધિ છે. મા દુર્ગાની દરેક મૂર્તિ બનાવવા માટે જરૂરી છે ચાર વસ્તુ...

પ્રથમ, વેશ્યાના આંગણની માટી, બીજી, ગંગાની માટી, ત્રીજું, ગૌમૂત્ર અને ચોથું, ગાયનું છાણ.

માનવશાસ્ત્રી અને શિક્ષક અનિર્બાન ભટ્ટાચાર્ય કહે છે, 'પશ્ચિમ બંગાળમાં દુર્ગાપૂજા સંસ્કૃતિ રજવાડા જમીનદાર પરિવારોથી શરૂ થઈ હતી. સેંકડો વર્ષ પહેલાં આ જ પરિવારોના પૂજારીઓએ મૂર્તિઓ બનાવવા માટે વેશ્યાઓ પાસેથી માટી મગાવી હતી. આ પરંપરા આજે પણ ચાલુ છે.

હું અનિર્બાન ભટ્ટાચાર્યને આ પાછળનું કારણ પૂછું છું. એવું કહેવાય છે કે 'પશ્ચિમ બંગાળમાં એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ વેશ્યાના દરવાજે જાય છે ત્યારે તે તેનાં તમામ પુણ્ય અને સારાં કાર્યો ત્યાં છોડી દે છે, એટલે કે તે પાપમાં ભાગીદાર બનતાં પહેલાં તે પોતાના પુણ્યની તમામ કમાણી સેક્સવર્કરના દરવાજે જમા કરાવે છે.

આ કારણે તેના ગ્રાહકના સમગ્ર જીવનનાં પુણ્ય અને સારાં કાર્યો ત્યાંની માટી પર સંચિત થતાં રહે છે. એ માટી કીમતી અને પવિત્ર બને છે.

‘કુમ્હાર તુલી’ ગયા પછી અમને ખબર પડી કે શિલ્પકારો દર વર્ષે ત્યાં માટી લાવવા જતા નથી. તેઓ એકસાથે વધુ માટી સાથે લાવે છે અને દર વર્ષે એનો ઉપયોગ કરે છે.

હું નવરાત્રિની શરૂઆત પહેલાં કોલકાતા પહોંચી, ત્યારે કુમ્હાર તુલીની દરેક ગલીમાં માની મૂર્તિઓ બનાવવાનું કામ છેલ્લા તબક્કામાં હતું. પેઇન્ટિંગ અને કોતરકામ ચાલુ હતું.
હું નવરાત્રિની શરૂઆત પહેલાં કોલકાતા પહોંચી, ત્યારે કુમ્હાર તુલીની દરેક ગલીમાં માની મૂર્તિઓ બનાવવાનું કામ છેલ્લા તબક્કામાં હતું. પેઇન્ટિંગ અને કોતરકામ ચાલુ હતું.

આ ગલીઓમાં હાજર દરેક કલાકાર શિલ્પ બનાવવામાં એટલો વ્યસ્ત છે કે તેની આસપાસ શું ચાલી રહ્યું છે એની તેને કોઈ જ ખબર નથી. બંગાળીમાં વારંવાર જાહેરાતો કરવામાં આવી રહી છે કે કૃપા કરીને શિલ્પકારોને મૂર્તિઓ બનાવવા દો... તેમના કામમાં વિક્ષેપ ના પાડો.

જે દિવસે હું ત્યાં પહોંચું એ દિવસે મહાલય છે. મહાલયનો અર્થ છે કે પિતૃપક્ષ સમાપ્ત થઈ ગયો છે અને દુર્ગાપૂજા શરૂ થવાની છે. એવું કહેવાય છે કે આ દિવસે માતા પાર્વતીને કૈલાસથી તેમના પુત્રો ગણેશ અને કાર્તિકેય સાથે તેમના માતૃગૃહ એટલે કે પૃથ્વી પર આવવાનું આમંત્રણ આપવામાં આવે છે. બંગાળી સમાજ માટે આ દિવસ ખાસ છે.

સમગ્ર પશ્ચિમ બંગાળમાં રજાનો માહોલ છે. અગરબત્તી અને ધૂપની સુવાસ હવામાં પ્રસરી ગઈ છે. નેત્રદાન સમારોહ મહાલયના દિવસે થાય છે. મને આ વિધિની સાક્ષી બનવાનો મોકો મળ્યો. હું પૂજા પંડાલમાં પહોંચું છું, જે 100 વર્ષથી વધુ જૂનો છે.

ચક્ષુદાન વિધિ શું છે? હું આ પૂછું છું. મા દુર્ગાની મૂર્તિ બનાવવાનું કામ આખું વર્ષ ચાલતું હોવાનું બહાર આવ્યું હતું, પરંતુ મહાલયના દિવસે ચક્ષુદાન વિધિ દ્વારા તેમનાં ચક્ષુ દાન કરવામાં આવે છે. આને નેત્રદાન કહેવાય છે.

કુમ્હાર તુલીના આ પંડાલમાં મા દુર્ગાનો ચક્ષુદાન સમારોહ થઈ રહ્યો છે, એટલે કે પ્રતિમાની આંખો બનાવવામાં આવી રહી છે. નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ આ જ પંડાલમાં સભાઓ સંબોધતા હતા.
કુમ્હાર તુલીના આ પંડાલમાં મા દુર્ગાનો ચક્ષુદાન સમારોહ થઈ રહ્યો છે, એટલે કે પ્રતિમાની આંખો બનાવવામાં આવી રહી છે. નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ આ જ પંડાલમાં સભાઓ સંબોધતા હતા.

આ સમિતિના મુખ્ય સભ્ય દેબાશિષ ભટ્ટાચાર્ય કહે છે, 'અહીં 1924થી દુર્ગા પૂજા થઈ રહી છે. સુભાષચંદ્ર બોઝ આઝાદીની લડાઈ દરમિયાન આ ગલીઓમાં છુપાઈ જતા હતા.

એકવાર અંગ્રેજોએ આ પંડાલની મૂર્તિને આગ લગાવી દીધી હતી. તેઓ ઇચ્છતા ન હતા કે સુભાષબાબુ સભાને સંબોધે. તેમનો ઇરાદો સફળ થયો નહીં; એક કલાકારે એક દિવસમાં પ્રતિમાને ફરીથી બનાવી. આ પછી નેતાજીએ સભાને સંબોધી હતી.

‘કુમ્હાર તુલી’ કોલકાતાના ઉત્તરમાં છે. ઉત્તર કોલકાતાની શેરીઓ અને ઇમારતો તેના સમૃદ્ધ વારસા અને ધરોહરની સાક્ષી છે. સારી વાત એ છે કે આ ઈમારતોના સંરક્ષણ માટે સરકારે એને પોતાના નિયંત્રણમાં લીધી છે, જેથી કોઈ બિલ્ડર અહીં વિકાસના નામે એપાર્ટમેન્ટ બાંધી ન શકે. આ વિસ્તારનું પોસ્ટલ વિભાગ અને પોલીસ સ્ટેશન તમામ આવી ઐતિહાસિક ઈમારતોમાં ચાલે છે.

પાછા ફરતી વખતે મારે 22 કિલોમીટર ચાલવું પડ્યું. આખા શહેરને સીલ કરવામાં આવી રહ્યું છે. શહેરના માર્ગો વાંસના થાંભલાઓથી બંધ કરવામાં આવી રહ્યા છે. દરેક ગલીમાં લાઇટિંગ કરવામાં આવી રહી છે.

આ દિવસોમાં જો તમે કોલકાતાના કોઈપણ વિસ્તારમાંથી પસાર થાઓ તો દરેક જગ્યાએ મેળા જેવું વાતાવરણ જોવા મળે છે. દરેક શેરીમાં એક અલગ આકર્ષણ હોય છે.
આ દિવસોમાં જો તમે કોલકાતાના કોઈપણ વિસ્તારમાંથી પસાર થાઓ તો દરેક જગ્યાએ મેળા જેવું વાતાવરણ જોવા મળે છે. દરેક શેરીમાં એક અલગ આકર્ષણ હોય છે.

મુસ્લિમ પારા એટલે કે વિસ્તારો પણ દુર્ગાપૂજાની તૈયારીઓમાં ચમકી રહ્યાં છે. દુર્ગાપૂજા મુસ્લિમ સમુદાય માટે એટલી જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે જેટલી બંગાળી હિંદુઓ માટે છે.

અહીંના મોહમ્મદ અલી પાર્કની પૂજા 100 વર્ષ જૂની છે. આ જોવા માટે હું બડા બજાર પહોંચું છું. બડા બજારમાં જ લગભગ 100 વર્ષ જૂની નાઘોડા મસ્જિદ છે.

મુસ્લિમ સમાજનો ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. હું જોઈ રહી છું કે કેવી રીતે બિનસાંપ્રદાયિકતા, શાંતિ અને આખું શહેર એક તહેવારનો ભાગ બની જાય છે.
મુસ્લિમ સમાજનો ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. હું જોઈ રહી છું કે કેવી રીતે બિનસાંપ્રદાયિકતા, શાંતિ અને આખું શહેર એક તહેવારનો ભાગ બની જાય છે.

મસ્જિદની બાજુમાં મા દુર્ગાનો સુંદર પંડાલ બનાવવામાં આવ્યો છે. મુસ્લિમ સમાજનો ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. હું જોઈ રહી છું કે કેવી રીતે બિનસાંપ્રદાયિકતા, શાંતિ અને આખું શહેર એક તહેવારનો ભાગ બની જાય છે.

ટીએમસીના લીગલ સેલના વડા અને કલકત્તા હાઈકોર્ટના વકીલ તૌસીફ અલી ખાનના જણાવ્યા અનુસાર, દુર્ગાપૂજા એક ધર્મનિરપેક્ષ તહેવાર છે. મોહમ્મદ અલી પાર્કમાં દર વર્ષે ઈદની નમાજ અને દુર્ગાપૂજા પણ થાય છે.
ટીએમસીના લીગલ સેલના વડા અને કલકત્તા હાઈકોર્ટના વકીલ તૌસીફ અલી ખાનના જણાવ્યા અનુસાર, દુર્ગાપૂજા એક ધર્મનિરપેક્ષ તહેવાર છે. મોહમ્મદ અલી પાર્કમાં દર વર્ષે ઈદની નમાજ અને દુર્ગાપૂજા પણ થાય છે.

મુસ્લિમ પારાથી હું કોલકાતાના રાજવી પરિવારના વર્તમાન વંશજ પ્રબલ દેવને મળવા નીકળી. તેઓ જ્યાં રહે છે એ મહેલનું નામ શોભાનગર રાજબારી છે. અંદર જવા માટે પરવાનગીની લાંબી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે. મેં પણ એ કર્યું.

શાહી પરિવારના શાસકને મળવું અને તેમની પૂજા પદ્ધતિ જાણવી પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે કોલકાતામાં દુર્ગા પૂજાની શરૂઆત રાજવી પરિવારો દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ત્યાર પછી જ સામાન્ય લોકોએ તેમની ઉજવણી કરવાનું શરૂ કર્યું. સામાન્ય લોકોને રાજવી પરિવારોની દુર્ગાપૂજામાં જવાની મંજૂરી નથી.

આ શોભાબજાર રાજબારી છે, એટલે કે રાજવી પરિવારની હવેલી. પરવાનગી વિના અહીં કોઈ પ્રવેશી શકે નહીં. હું પણ પરવાનગી લઈને આવી છું.
આ શોભાબજાર રાજબારી છે, એટલે કે રાજવી પરિવારની હવેલી. પરવાનગી વિના અહીં કોઈ પ્રવેશી શકે નહીં. હું પણ પરવાનગી લઈને આવી છું.

અત્યારસુધી મેં રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની વાર્તાઓમાં જ કોલકાતામાં રાજવી પરિવારોની હવેલીઓ જોઈ અને સાંભળી હતી. ચારેબાજુ બે માળની હવેલીઓ છે અને મધ્યમાં એક નાનકડો ઉદ્યાન છે, જ્યાં વિવેકાનંદની પ્રતિમા સ્થાપિત છે. હું પ્રબલ દેવની રાહ જોતી બેઠી છું.

અચાનક પ્રબલ દેવ કેસરી રંગના કુર્તામાં પ્રવેશે છે. તેઓ જણાવે છે કે વર્ષ 1757માં આ હવેલીમાં પહેલી દુર્ગાપૂજા થઈ હતી. એ સમયે એ કોલકાતા ટાઉન હતું. એની સાથે હું હવેલીમાં એ જગ્યા પણ જોઉં છું, જ્યાં રોબર્ટ ક્લાઈવ, વોરન હેસ્ટિંગ્સ જેવા અંગ્રેજશાસકો બેસીને દુર્ગાપૂજા જોતા હતા. તે અંગ્રેજોને એ જગ્યાથી આગળ જવાની પરવાનગી ન હતી.

રાજવી પરિવારના વંશજ પ્રબલ દેવના જણાવ્યા અનુસાર, નવમીના દિવસે રાજવી પરિવારમાં કબૂતર છોડવામાં આવે છે. એનો અર્થ એ છે કે એ કૈલાસ પર્વત પર જશે અને મહાદેવને સંદેશ આપશે કે અમે પાર્વતીને પૃથ્વી પરથી સુરક્ષિત રીતે કૈલાસ પર્વત પર મોકલી દીધાં છે.
રાજવી પરિવારના વંશજ પ્રબલ દેવના જણાવ્યા અનુસાર, નવમીના દિવસે રાજવી પરિવારમાં કબૂતર છોડવામાં આવે છે. એનો અર્થ એ છે કે એ કૈલાસ પર્વત પર જશે અને મહાદેવને સંદેશ આપશે કે અમે પાર્વતીને પૃથ્વી પરથી સુરક્ષિત રીતે કૈલાસ પર્વત પર મોકલી દીધાં છે.

રાજવી પરિવારના વંશજ પ્રબલ દેવના જણાવ્યા અનુસાર, રાજબારી રાજવી પરિવારની દુર્ગાપૂજા સાદગીપૂર્ણ રીતે કરવામાં આવે છે. પંડાલ જેવી ભવ્ય પૂજા થતી નથી, પરંતુ રાજ્ય સરકાર અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ એમાં ભાગ લે છે.

પ્રબલ દેવના જણાવ્યા મુજબ, શોભાબજાર રાજબારી શાહી પરિવારના શાસક રાજા નબકૃષ્ણ દેબ હતા. રાજાએ પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન બંધાવેલા બે મહેલ. તેમનો કોલકાતા મહેલ એ સમયે સૌથી મોટો મહેલ હતો. એને સિંહોનો મહેલ પણ કહેવામાં આવે છે.

જ્યારે અંગ્રેજોએ સિરાજ ઉદ દૌલાને પ્લાસીના યુદ્ધમાં હરાવ્યો ત્યારે તેની જીતની ઉજવણીમાં રાજા નબકૃષ્ણે આ મહેલમાં પ્રથમ વખત દુર્ગાપૂજાનું આયોજન કર્યું હતું. આ હવેલીમાં જ 1897માં શિકાગોની ધર્મ સંસદમાંથી પરત ફર્યા બાદ સ્વામી વિવેકાનંદનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું.

કોલકાતાના સંસ્કૃત નિષ્ણાત કાલિન્દા દેવ કહે છે કે તે વર્ષ 1790 હતું, હકીકતમાં રાજબારી શાહી પરિવાર સામાન્ય લોકોને દુર્ગાપૂજામાં ભાગ લેવાની મંજૂરી આપતો ન હતો. એને તેના પરિવારને કે બ્રિટિશ લોકોને ત્યાં આવવાની છૂટ હતી. એ સમયે 12 મિત્રોએ નક્કી કર્યું કે તેઓ પણ રાજવી પરિવારની જેમ દુર્ગાપૂજા ઊજવશે. તે 12 મિત્રોના કારણે સામાન્ય લોકોમાં દુર્ગાપૂજાનું આયોજન થવા લાગ્યું.

કાલિન્દા દેવ કહે છે કે બંગાળમાં કૃતિબાસ ઓઝાની રામાયણનો પ્રભાવ છે. આ રામાયણના આધારે અહીં દુર્ગાપૂજા કરવામાં આવે છે.

જ્યારે રામે લંકા પર હુમલો કરવા માટે મહાદેવની પૂજા કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે બ્રહ્માએ તેમને મહાદેવને પ્રસન્ન કરવા માટે માતા પાર્વતીની પૂજા કરવાનું કહ્યું. દુર્ગા તરીકે પાર્વતીની પૂજા કરો.

નવમીના દિવસે હનુમાનજી શ્રીરામની પૂજા માટે 108 નીલકમલ લઈને આવ્યા હતા. આમાંથી એક કમળ માતા પાર્વતી દ્વારા ચોરાઈ જાય છે, જેના બદલામાં શ્રીરામ પૂજામાં પોતાની આંખ રાખવાનું નક્કી કરે છે. જેમ જેમ શ્રીરામ આંખ કાઢવાનું શરૂ કરે છે, પાર્વતી દેખાય છે અને કહે છે કે હું તમારી પરીક્ષા કરી રહી હતી અને તમે પરીક્ષા પાસ કરી. ત્યારથી નવમીના દિવસે બંગાળમાં 108 ઘીના દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે અને દુર્ગાની પૂજામાં 108 કમળનાં ફૂલ રાખવામાં આવે છે.

મા-બાપના ઘરે દીકરી આવી છે, તેથી તેને સારું ખવડાવો પંચમીથી દશમી સુધી માતાને અલગ-અલગ પ્રસાદ ચઢાવવામાં આવે છે. એમાં વેજ અને નોન-વેજ બંનેનો સમાવેશ થાય છે. બંગાળના લોકો માને છે કે તેમની પુત્રી આ દિવસોમાં તેમનાં બાળકો ગણેશ અને કાર્તિકેય સાથે તેમના મામાના ઘરે આવી છે. ભગવાન શિવ કૈલાસમાં કેટલી કાળજી લઈ શકશે, તેથી તેમને શક્ય એટલું ખવડાવો. નારિયેળના લાડુ અને દહીંના ચૂરા ચોક્કસ બનાવવામાં આવે છે.

દરરોજ અલગ-અલગ પૂજા થાય છે

આ દિવસોમાં દુર્ગા સ્તોત્રમાંથી અલગ-અલગ મંત્રોનો પાઠ કરવામાં આવે છે. પૂજા થાય છે. લોકો એકબીજાના ઘરે ગિફ્ટ લઈ જાય છે. એક પછી એક વાનગી તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આ દિવસોમાં દુર્ગા સ્તોત્રમાંથી અલગ-અલગ મંત્રોનો પાઠ કરવામાં આવે છે. પૂજા થાય છે. લોકો એકબીજાના ઘરે ગિફ્ટ લઈ જાય છે. એક પછી એક વાનગી તૈયાર કરવામાં આવે છે.

મુખ્યત્વે પૂજા પંચમીથી શરૂ થાય છે. આ દિવસે નેત્રદાન થાય છે. ષષ્ઠીના દિવસે માતાના હાથમાં શસ્ત્રો આપવામાં આવે છે. સપ્તમીના દિવસે 108 કમળનાં ફૂલ અને 108 દીવા પ્રગટાવીને માતાની પૂજા કરવામાં આવે છે. અષ્ટમીના દિવસે અંજુલી પૂજા કરવામાં આવે છે, જેમાં અંજુલીને પાણીમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે.

અષ્ટમી અને નવમી એમ બે સમયગાળા વચ્ચે સંધી પૂજા કરવામાં આવે છે. નવમી પર બકરીનું માંસ ચઢાવવામાં આવે છે. આ દિવસે લોકો મટનનો પ્રસાદ ખાય છે. એ આદુ અને જીરામાં જ રાંધવામાં આવે છે. દશમીના દિવસે સિંદૂર ખેલા પછી માતા વિદાય આપે છે.

બધી માહિતી મેળવ્યા પછી મેં કેટલાક પૂજા પંડાલોની મુલાકાત લીધી, જેની દર વર્ષે ચર્ચા થાય છે. ડિઝનીલેન્ડ થીમ પર બનેલા પંડાલ જોવા માટે હું શ્રીભૂમિ સ્પોર્ટિંગ ક્લબ પહોંચું છું.

પંડાલના સેક્રેટરી જીતો ઘોષ કહે છે, 'આ પંડાલમાં મા દુર્ગા સહિત તમામ મૂર્તિઓને 10 કરોડ રૂપિયાના સોનાથી શણગારવામાં આવી છે. તેમની પાસેથી દસ કરોડની વાત સાંભળતાં જ મેં એ મૂર્તિઓને ધ્યાનથી જોવાનું શરૂ કર્યું.

આ દુર્ગાપૂજાના સ્થાપકોમાંના એક રાજ્ય સરકારના અગ્નિશમન મંત્રી સુજિત બસુ છે. લોકો પંડાલ સુધી પહોંચવા માટે ઊમટી રહ્યા છે. કોઈક રીતે હું ભીડમાંથી પસાર થઈને અંદર ગઈ. પંડાલ વીવીઆઈપીથી ભરેલો છે. રાજ્ય સરકારના એક-એક ઉચ્ચ અધિકારી મા દુર્ગાનાં દર્શને આવી રહ્યા છે. મા દુર્ગાની સુરક્ષા માટે CRPF સહિત મોટી સંખ્યામાં પોલીસ જવાનો હાજર છે.

સુજિત બસુ પોતે સમગ્ર વ્યવસ્થાનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે.

આ પછી જ્યારે હું રામ મંદિર પંડાલ તરફ જઉં છું, ત્યારે સજલ ઘોષ અહીંની વ્યવસ્થા સંભાળે છે. સજલ ઘોષ પહેલાં કોંગ્રેસમાં હતા, પરંતુ આજકાલ તેઓ ભાજપમાં છે. જ્યારે મેં તેમને પંડાલ બનાવવાનો ખર્ચ પૂછ્યો તો તેમણે હસીને કહ્યું કે મહિલાઓની ઉંમર અને દુર્ગાપૂજા માટે પંડાલ બનાવવાની કિંમત વિશે પૂછવું જોઈએ નહીં.

મેં ક્યાં તમને તમારી ઉંમર વિશે પૂછ્યું.​​​​​​

મેં પણ હસીને કહ્યું કે પંડાલનો ખર્ચ જણાવવામાં નુકસાન શું છે. મારી ટિપ્પણી પર તેઓ હસે છે.

પાછળથી મને ખબર પડી કે આ રામ મંદિર થીમ આધારિત પંડાલમાં માત્ર 50 લાખ રૂપિયાની લાઇટિંગ કરવામાં આવી છે. બાંધકામ જુલાઈમાં શરૂ થયું અને 80 કારીગર કાર્યરત છે. ત્યારથી મજૂરીનો ખર્ચ દરરોજ 40,000 રૂપિયા થતો હતો. એ મુજબ આ પંડાલનો ખર્ચ પણ 15થી 20 કરોડ રૂપિયા સુધીનો છે.

મહિલાઓ મશાલો સાથે દુર્ગા પૂજાની જ્યોત પ્રગટાવી રહી છે. એક પંડાલમાંથી બીજા પંડાલમાં જવું. એકલા કોલકાતામાં જ લગભગ 4,000 પંડાલ છે. રાજ્ય સરકારે દરેક રજિસ્ટર્ડ ક્લબના પંડાલને 70,000 રૂપિયા આપ્યા છે.
મહિલાઓ મશાલો સાથે દુર્ગા પૂજાની જ્યોત પ્રગટાવી રહી છે. એક પંડાલમાંથી બીજા પંડાલમાં જવું. એકલા કોલકાતામાં જ લગભગ 4,000 પંડાલ છે. રાજ્ય સરકારે દરેક રજિસ્ટર્ડ ક્લબના પંડાલને 70,000 રૂપિયા આપ્યા છે.

મોટા પંડાલોને બદલે હું નાના પંડાલો તરફ વળી, જે કલાનાં વાસ્તવિક ઉદાહરણ છે. બંગાળ, તેની ક્રાંતિ, મહિલાઓના અધિકારો, કલા અને સાહિત્ય આ પંડાલોના રોમેરોમમાં દેખાય છે. આ માટે સૌથી પહેલા હું મુખર્જી પાર્ક ગઈ, જ્યાં હું પંડાલ ઈન્ચાર્જ અનિત ઘોષને મળી.

અનીત કોલકાતાની ઘણી આર્ટ કોલેજો સાથે સંકળાયેલો છે. તેમના પંડાલની થીમ ન્યુડિટી છે. તેમનું કહેવું છે કે આ વખતે આ પંડાલમાં 87મી દુર્ગાપૂજા થશે. આ પંડાલ પણ સંપૂર્ણપણે સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓએ શરૂ કર્યો હતો અને અહીંથી સ્વતંત્રતા સંગ્રામના સંદેશાઓનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

આ પંડાલ એટલા માટે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તેની શરૂઆત બંગાળની અનુસિલન સમિતિ એટલે કે ચરમપંથીઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, એટલે કે આઝાદી માટે લડતા ચરમપંથીઓ. આ પંડાલે સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. ગયા વર્ષે પંડાલની થીમ જીવન અને આજીવિકા હતી અને આ વર્ષે એ ન્યૂડ મોડેલ્સ છે, જેમને જોયા પછી કારીગર મૂર્તિ બનાવે છે અથવા ચિત્રકાર પેઇન્ટિંગ કરે છે.

અનીત ઘોષ કહે છે કે અમે અમારો ચહેરો ફૂલમતી દેવીનો બનાવ્યો છે. તે એવી જ એક મોડલ છે, જે વર્ષોથી આર્ટ્સના વિદ્યાર્થીઓને ન્યૂડ પોઝ આપી રહી છે. તેમના જીવનમાં ઘણા ઉતાર-ચઢાવ અને સંઘર્ષો આવ્યા. પંડાલની થીમ સામાજિક સમસ્યા તરફ નિર્દેશ કરે છે કે સમાજ નગ્ન મોડેલને કેવી રીતે જુએ છે, તેને કયા અધિકારો છે, તેને કેવું સન્માનજનક જીવન મળવું જોઈએ.

આ પછી હું પાપથુરિયાઘાટ પંચાર પલ્લી ગઈ. પંડાલની થીમ માસિક સ્રાવ દરમિયાન મહિલાઓ સાથે થતા ભેદભાવની છે. જો તમે પંડાલની અંદર જશો તો તમને લાલબત્તીઓ, શરીરની નસો ચારેબાજુ લોહી વહેતી જોવા મળશે. પંડાલની છતની ચારેબાજુથી મહિલાઓના ગુપ્તાંગમાંથી લોહી વહી રહ્યું છે.

સ્ટેજ પર મા દુર્ગાના માસિક ધર્મનો સમયગાળો બતાવવામાં આવ્યો છે.

પાપથુરિયાઘાટ પંચર પલ્લીના પંડાલની થીમ પિરિયડ દરમિયાન ધાર્મિક સ્થળોની મુલાકાત લેવા અને પૂજા કરવા પર પ્રતિબંધ છે. પંડાલની અંદર લાલ લાઇટો છે. ચારેબાજુ શરીરની નસો છે, જેમાંથી લોહી વહે છે. પંડાલની છતની ચારેબાજુ મહિલાઓના પ્રાઈવેટ પાર્ટનાં ચિત્રો છે, ત્યાંથી પણ લોહી વહી રહ્યું છે.
પાપથુરિયાઘાટ પંચર પલ્લીના પંડાલની થીમ પિરિયડ દરમિયાન ધાર્મિક સ્થળોની મુલાકાત લેવા અને પૂજા કરવા પર પ્રતિબંધ છે. પંડાલની અંદર લાલ લાઇટો છે. ચારેબાજુ શરીરની નસો છે, જેમાંથી લોહી વહે છે. પંડાલની છતની ચારેબાજુ મહિલાઓના પ્રાઈવેટ પાર્ટનાં ચિત્રો છે, ત્યાંથી પણ લોહી વહી રહ્યું છે.

બહાર, એક સ્ત્રીની મૂર્તિ છે, જે માસિક ધર્મમાં છે અને તેની પુત્રી સાથે મંદિરમાં પ્રવેશવા માગે છે, પરંતુ એક રાક્ષસ તેમને પ્રવેશતાં અટકાવે છે. ગણેશ અને કાર્તિકેય મહિલાને મંદિરની અંદર આવવાનું આમંત્રણ આપે છે.

આ પંડાલના શાહ કહે છે કે અમે કહેવા માગીએ છીએ કે માસિક સ્રાવ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે, તેને વૈજ્ઞાનિક રીતે સામાન્ય શારીરિક પ્રક્રિયા તરીકે માનવી જોઈએ અને ખૂબ ઘોંઘાટ કે હોબાળો તરીકે રજૂ ન કરવી જોઈએ. આ સમયગાળા દરમિયાન મહિલાઓ સાથે ભેદભાવ ન કરવો જોઈએ. શાહ કહે છે કે જો આપણે કામાખ્યામાં માતાના યોનિ સ્વરૂપની પૂજા કરી શકીએ તો આ દિવસોમાં એક સામાન્ય મહિલાને સમાજમાંથી બહાર ફેંકી ન શકાય.

આ વાર્તામાં વેશ્યા શબ્દનો કોઈ નકારાત્મક અર્થમાં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ વાર્તાની સંવેદનશીલતા જાળવવા માટે ખૂબ કાળજી સાથે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. અમે તમામ વર્ગ-સમુહોનું સન્માન કરીએ છીએ.

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
  • પસંદના ન્યૂઝ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પૂરા ન્યૂઝ વાંચો એપ પર
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
Scan QR to download app
એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે QR સ્કેન કરો
Download android app - Divya BhaskarDownload ios app - Divya Bhaskar
  • મનપસંદ એલર્ટ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

Local News

Today Weather Update

Our Group Site Links