- Gujarati News
- Bhaskar khaas
- Panth
- Creed: Who Is Baba Boukhnag?
પંથ: કોણ છે બાબા બૌખનાગ?:ઓસ્ટ્રેલિયાના એક્સપર્ટ રોજ માથું નમાવતા હતા; જાણો માન્યતા પાછળની કહાની
- કૉપી લિંક

બે મહિના પહેલાંની જ વાત છે. એ દિવાળીનો દિવસ હતો, જ્યારે ઉત્તરાખંડમાં નિર્માણાધીન એક ટનલ ગુફામાં ધસી પડી હતી. આ ટનલમાં 41 મજૂર 17 દિવસ ફસાયેલા રહ્યા હતા. તેમને બહાર કાઢવા માટે તમામ પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા હતા. દરમિયાન ટનલની અંદર ડ્રિલિંગ કરતી વખતે ઓ

બાબા બૌખનાગ વિશે વધુ નજીકથી જાણવા અને તેમના વિશેની સ્થાનિક માન્યતાઓને સમજવા માટે હું ઉત્તરાખંડની યાત્રા કરી રહી છું. સિલ્ક્યારા દેહરાદૂનથી લગભગ છ કલાક દૂર છે. આ જ એ જગ્યા છે, જ્યાં બાબા બૌખનાગનું મંદિર બનાવવાની વાત રાજકીય સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે.
10 કલાકની મુસાફરી પછી હું બૌખનાગ બાબાના ટનલવાળા મંદિરે પહોંચું છું. આ વિસ્તારમાં પહોંચીને મને ખબર પડી કે અહીં બાબા બૌખનાગનાં ત્રણ મંદિર છે. પ્રથમ પર્વતની ટોચ પર છે, બીજું નીચે છે અને ત્રીજું ટનલની નજીક છે.

શું કામદારો ખરેખર બાબા બૌખનાગના ક્રોધને કારણે સુરંગમાં ફસાયા?
આ અંગે વિસ્તારના લોકો એક જ જવાબ આપે છે. બધા કહે છે કે સુરંગની ઉપર જ જંગલમાં ભગવાન બૌખનાગનું મંદિર છે. કંપનીએ જંગલોમાં ખલેલ પહોંચાડીને ટનલ બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે. બદલામાં કંપનીએ ટનલની નજીક દેવતાનું મંદિર બનાવવાનું વચન પણ આપ્યું હતું, પરંતુ 2019થી હજુ સુધી મંદિર બન્યું નથી. ઘણી વખત લોકોએ કંપનીના અધિકારીઓને આ અંગે યાદ અપાવ્યું હતું, પરંતુ અધિકારીઓએ તેને ગંભીરતાથી લીધી ન હતી. તેનાં પરિણામો આજે સમગ્ર દેશે જોયાં છે.
આખરે ગામના લોકો એવું કેમ વિચારે છે કે બાબા બૌખનાગના ક્રોધને કારણે મજૂરો સુરંગમાં ફસાઈ ગયા? આનો જવાબ મને વાણ ગામના સોહનલાલ અવસ્થીએ આપ્યો. તેઓ કહે છે, 'એક દિવસ તેને સપનું આવ્યું કે બૌખનાગ ટનલ પાસે બનેલા મંદિરમાં દરરોજ બૌખનાગના નામે અગરબત્તીઓ કરો. દર શનિવારે સુરંગ પાસે ત્યાં પૂજા કરવાનું શરૂ કર્યું. મેં ત્યાં બૌખનાગનો ફોટો રાખ્યો.
ટનલ બનાવનાર કંપનીએ બાબા બૌખનાગના મંદિરને ત્યાંથી હટાવીને બીજે ક્યાંક ખસેડ્યું હતું. જે દિવસે આ અકસ્માત થયો એ દિવસે મને એક સ્વપ્ન આવ્યું અને સ્વપ્નમાં બાબા બૌખનાગે મને કહ્યું કે આજે પૂજા માટે ન જતો, હું ના ગયો. થોડા સમય પછી ખબર પડી કે સુરંગ અંદર ધસી પડી છે. અમે અમારા સ્તરે પૂજા કરવાનું શરૂ કર્યું. જો પૂજા ન થઈ હોત તો બધું જ નાશ પામ્યું હોત.’

જ્યાં આ ઘટના બની હતી એ ટનલથી ગામ વાણ લગભગ 12 કિલોમીટર દૂર છે. અવસ્થી પરિવારના 80 પરિવાર અહીં રહે છે. આ બાબા બૌખનાગના પૂજારી છે. આ બધા પૂજારીઓમાં મોટા રામકૃષ્ણ અવસ્થી હતા, જેમણે આ મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. હું તેમના પૌત્ર ટીકારામ અવસ્થીને મળી.
ટીકારામ કહે છે, 'મારા દાદા રામકૃષ્ણ અવસ્થી આ ગામના વડા હતા. તેમની પાસે બે ભેંસ હતી. એક ભેંસે દૂધ આપવાનું બંધ કરી દીધું. બીજી ભેંસને દૂધને બદલે આંચળમાંથી લોહી નીકળતું હતું. આ કારણે દાદાને ચિંતા થવા લાગી.
એક દિવસ દાદા તેમના ખેતરમાં કામ કરી રહ્યા હતા. એ જ દિવસે નરસિંહ દેવતા નજીકના ગિનોટી ગામના સૈજુ લોહાર પાસે આવ્યા. તેણે કહ્યું, જા, રામકૃષ્ણ અવસ્થીને મારી પાસે લઈ આવ. એક વ્યક્તિ દોડતી દોડતી અમારા ગામ પહોંચ્યી. દાદાને બધી વાત કહી અને તેમને પોતાની સાથે લઈ ગયા.

તમે ત્યાં પહોંચ્યા ત્યારે શું થયું? ટીકારામ કહે છે, 'જ્યારે મારા દાદા રામકૃષ્ણ દેવતા સમક્ષ હાજર થયા, ત્યારે દેવતાએ તેમને બૌખટીકા જંગલમાં બૌખનાગનું મંદિર બનાવવાનો આદેશ આપ્યો. જો તે જંગલમાં જશે તો તેને ત્યાં શિવલિંગ જોવા મળશે. જ્યાં શિવલિંગ જોવા મળે ત્યાં મંદિર બાંધો. દાદાએ પણ એમ જ કર્યું. ત્યારથી બૌખટિકા જંગલમાં એક મંદિર છે. તો પછી બૌખનાગનું આ બીજું મંદિર નીચે કેમ બનાવાયું? આ અંગે સોહનલાલ કહે છે, 'વાણ ગામની સામે જુઓ તો બહુ ઊંચો પહાડ છે, જેના શિખર પર બૌખટિકા જંગલ છે. ત્યાં મંદિર બન્યા પછી એનું નામ બૌખનાગ પડ્યું. આ પહાડ પર ચડવું અને મંદિરમાં જવું દરેક વ્યક્તિની ક્ષમતામાં નહોતું, તેથી વાણ ગામમાં બૌખનાગ દેવતાનું બીજું મંદિર બનાવવામાં આવ્યું. આ વાર્તાને 150 વર્ષ થઈ ગયાં છે.

છેવટે, કોણ છે બૌખનાગ દેવતા ?
પૂજારી સોહનલાલે જણાવ્યું કે બૌખનાગને વાસુકિનાગ કહેવામાં આવે છે. તેમનું મંદિર બાબા કાલી કમલીના લોકોએ વાણ ગામમાં બનાવ્યું હતું. બૌખનાગ દેવતા એ નજીકના ગામડાના ગાનવાલા, નાગલ, મઝગાંવ, સોંધ, વાણ, જ્નોતિના પારિવારિક દેવતા છે.
જો ઘરમાં કોઈ લગ્ન કે શુભ પ્રસંગ હોય તો લગ્નનું કાર્ડ બૌખનાગ બાબાના નામે છપાય છે. તેમને જ પ્રથમ આમંત્રણ મળે છે. ત્યાર બાદ બૌખનાગની પાલખી લગ્નવાળા ઘરે જાય છે.
વાણ ગામમાં આવેલું બૌખનાગનું મંદિર 150 વર્ષ જૂનું છે. મંદિરની દીવાલ અડદની દાળમાંથી બનાવવામાં આવી છે. આમાં માટી અને પથ્થરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી. મંદિરની અંદર દીવાલ પર નાગ દેવતાનું ચિત્ર કોતરેલું છે, જેની આખા ગામના લોકો પૂજા કરે છે.
બૌખનાગની પૂજામાં સિંદૂર ચઢાવવામાં આવતું નથી. દર રવિવારે બૌખનાગ દેવતાને ગોળ, દહીં, દૂધ, ઘી, લોટ, તેલ અને ચોખા ચઢાવવામાં આવે છે. નાગપંચમી પર અહીં વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. નાગદોષ માટે અહીં વિશેષ પૂજા પણ કરવામાં આવે છે.
ત્રીજા વર્ષની 26મી નવેમ્બરે અહીં મેળો ભરાય છે. મેળામાં પાલકી કાઢવામાં આવે છે, મીઠાઈઓ અને સ્થાનિક વાનગીઓ તૈયાર કરવામાં આવે છે.
વાસુકિએ ભીમને આપ્યું હતું 10000 હાથીના બળનું વરદાન વાસુકિએ જ પાંચ પાંડવોમાં ભીમને 10000 હાથીના બળના આશીર્વાદ આપ્યા હતા. વાસ્તવમાં દુર્યોધને ભીમને ઝેર પીવડાવીને ગંગા નદીમાં ફેંકી દીધો હતો અને તે નાગલોક પહોંચી ગયો હતો. ત્યાં ભીમના નાનાજીએ વાસુકિને ભીમ વિશે માહિતી આપી. આ પછી જ વાસુકિ નાગે ભીમનું ઝેર બહાર કાઢ્યું અને તેને 10000 હાથીઓના બળનું વરદાન આપ્યું.

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

- પસંદના ન્યૂઝ
- ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
- લાઇવ અપડેટ
















