Mon, Nov 16, 2026Updated 02:27 PM IST
Google Preferred Source CTA

ખુદ્દાર કહાની: કિડનીમાં ચેપ, ડોક્ટરે કહ્યું- કથક કરી શકશે નહીં:દિવસમાં આઠ-આઠ કલાક પ્રેક્ટિસ કરતી; પેટમાં દુખાવા સાથે પર્ફોર્મ પણ કર્યું

3 વર્ષ પેહલા
  • કૉપી લિંક

70ના દાયકાની વાત છે. નાના સાંસદ હતા. અમારે દિલ્હી આવતા-જતા રહેવાનું થતું રહેતું હતું. ત્યારે મારી ઉંમર લગભગ 7-8 વર્ષની હશે. હું મારા નાનાજીની ખૂબ ક્લોઝ રહી છું. એ સમયે હું વિચારતી કે હું મોટો થઈને નેતા બનીશ. હું પણ સાંસદ બનીશ. હું મારા નાનાની જેમ સમા

.

એક દિવસની વાત છે. દિલ્હીમાં કલ્ચરલ પ્રોગ્રામ હતો. હું પણ નાના સાથે ગઈ. તે ક્લાસિકલ ડાન્સ પ્રોગ્રામ હતો. ત્યાં સુધી મને લાગતું હતું કે જો કોઈ નેતા, MLA, MP કે IAS, IPS બને છે તો તેમનું સૌથી વધુ સન્માન થાય છે. એ દિવસે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમમાં મેં સામે જોયું.

ક્લાસિકલ ડાન્સરના પર્ફોર્મન્સ પછી મંત્રીઓ, સાંસદો, ધારાસભ્યો, અધિકારીઓ… 10 હજારથી વધુ પ્રેક્ષકોએ ઊભા થઈને તાળીઓ પાડી હતી. દરેક જણ ઉત્સાહિત હતા. ત્યારે મને લાગ્યું કે હવે મારે માત્ર ક્લાસિકલ ડાન્સર બનવું છે.

સફેદ રંગનો ફુલ સ્લીવનો ડ્રેસ. પગમાં એંકલેટ. બોલતી આંખો, ચહેરો, હાથ અને પગ જાણે કોઈ કથક નૃત્યનાં સ્ટેપ્સ બતાવી રહ્યું હોય એમ હલતું હોય છે. હું હાલમાં ભોપાલમાં છું અને ક્લાસિકલ ડાન્સર વી. અનુરાધા મને તેના શરૂઆતના દિવસોની વાર્તા કહી રહી છે.

ભોપાલની રહેવાસી વી. અનુરાધા કથક ડાન્સ કરી રહી છે. તે છેલ્લાં 17 વર્ષથી પર્ફોર્મ કરી રહી છે.
ભોપાલની રહેવાસી વી. અનુરાધા કથક ડાન્સ કરી રહી છે. તે છેલ્લાં 17 વર્ષથી પર્ફોર્મ કરી રહી છે.

વી. અનુરાધા હસતાં હસતાં કહે છે, 'મને જોઈને તમે મારી ઉંમરનો અંદાજો લગાવી શકશો નહીં. હવે, જે વ્યક્તિ 25 વર્ષથી વધુ સમયથી ક્લાસિકલ ડાન્સ કરે છે, સતત 2-2 કલાક સોલો કરે છે, તેના ચહેરા પર આ પ્રકારની ચમક રહે છે, પરંતુ આ ચહેરાની પાછળ પણ એક દર્દ છુપાયેલું છે, જેના કારણે હું છું.

થોડીક સેકન્ડો મૌન રહ્યા પછી અનુરાધા કહે છે, 'હું આ દર્દને એક પડકાર તરીકે લઉં છું.'

મેં હળવેકથી પૂછ્યું, 'તમે શું કહ્યું એ હું સમજી શક્યો નહીં.'

વી. અનુરાધા કહે છે, 'ખરેખર મને કિડનીની સમસ્યા છે અને હું તેની સાથે પર્ફોર્મ કરી રહી છું.

આઠમા-નવમા ધોરણથી શાસ્ત્રીય નૃત્યની પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી. ડાન્સ ક્લાસ લેતી, ગુરુની દરેક નાની-નાની વાતને નજીકથી સમજતી. થોડાં વર્ષો પછી મેં સ્ટેજ પર પર્ફોર્મ કરવાનું શરૂ કર્યું. મને સ્ટેજ પર પર્ફોર્મ કરવાની મજા આવવા લાગી. થોડાં વર્ષો પછી મારી તબિયત બગડવા લાગી. ત્યારે મારી ઉંમર 22-23 વર્ષની હશે. સતત વધતી જતી પેટ સંબંધિત સમસ્યાઓને કારણે મને ડોક્ટર પાસે લઈ જવામાં આવી. જ્યારે ડોક્ટરે સોનોગ્રાફીનો રિપોર્ટ જોયો તો તેઓ અચંબિત થઈ ગયા. હું કિડનીના ચેપ સાથે જન્મી હતી, જે હજુ પણ છે.

ડોક્ટરે કહ્યું હતું કે તમને લોકોને આજ સુધી આની ખબર કેમ નથી પડી. કિડનીનું ઈન્ફેક્શન એટલું ખતરનાક છે કે આની કિડની ના હોત તો વધુ સારું રહેત.

આ એ સમયની તસવીર છે, જ્યારે અનુરાધા કથક ડાન્સ શીખી રહી હતી. શાસ્ત્રીય નૃત્ય માટે બિરજુ મહારાજનો ઇન્ટરવ્યૂ આપવા ગયો હતો. તેણે થિયેટર પણ કર્યું હતું.
આ એ સમયની તસવીર છે, જ્યારે અનુરાધા કથક ડાન્સ શીખી રહી હતી. શાસ્ત્રીય નૃત્ય માટે બિરજુ મહારાજનો ઇન્ટરવ્યૂ આપવા ગયો હતો. તેણે થિયેટર પણ કર્યું હતું.

પછી?

અનુરાધા કહે છે, 'પછી ઘણા મહિનાઓ સુધી ટ્રીટમેન્ટ ચાલુ રહી. આ ઈન્ફેક્શનને કારણે બ્લડપ્રેશરની સમસ્યા શરૂ થઈ ગઈ. આ સાથે બીજા ઘણા રોગો થવા લાગ્યા. આ પછી પણ જ્યારે સમસ્યા વધવા લાગી તો ડોક્ટરે ઓપરેશન કરાવવાની સલાહ આપી.

શું ઓપરેશન થયું?

'ના. જો એવું થયું હોત તો હું ક્યારેય ડાન્સ કરી શકી ન હોત. ડોકટરે આ વાત કહી. જોકે ડોક્ટરે ક્લાસિકલ ડાન્સ કરવાની સંપૂર્ણ ના પાડી દીધી હતી.

શું તમારા ઘરમાં બીજું કોઈ શાસ્ત્રીય નૃત્ય અને સંગીત સાથે સંકળાયેલું છે?

અનુરાધા પોતાના ઘૂંઘરુને બાજુ પર રાખે છે અને કહે છે, 'ના ના, મેં કહ્યું એમ, નાના સાંસદ હતા. પપ્પા એન્જિનિયર. 12મા ધોરણ પછી મારા પરિવારની ઈચ્છા હતી કે હું ડોક્ટર બનું. MBBS કરું.

આજે પણ મને યાદ છે- મેં મારા પિતાને કહ્યું હતું કે મારે ક્લાસિકલ ડાન્સર બનવું છે, તો તેમણે પાછળ ફરીને પૂછ્યું કે આમાં કરિયરનો કોઈ અવકાશ છે? મેં જવાબ આપ્યો- દરેક વ્યક્તિ ડોક્ટર-એન્જિનિયર બને છે. ક્લાસિકલ ડાન્સર હજારોમાંથી માત્ર એક બને છે. શરૂઆતથી જ હું કંઈક અલગ નવું રીતે કરવા ઈચ્છતી હતી.

પપ્પા સંમત થયા. મેં ક્લાસિકલ ડાન્સની તૈયારી શરૂ કરી. હવે પરિવારના સભ્યો તૈયાર હતા, પરંતુ આસપાસના લોકો તેમને ટોણા મારવા લાગ્યા. નાના સાંસદ છે. પપ્પા એન્જિનિયર છે અને તે ડાન્સર બનશે. નૃત્ય કરશે. તે પોતાનો સમય બગાડે છે અને કરિયર પણ ખરાબ કરશે.

એક તસવીર અનુરાધાના બાળપણની છે જ્યારે બીજી તસવીરમાં તે તેનાં માતા-પિતા સાથે છે.
એક તસવીર અનુરાધાના બાળપણની છે જ્યારે બીજી તસવીરમાં તે તેનાં માતા-પિતા સાથે છે.

તમે આવા લોકોને કોઈ જવાબ ન આપ્યો?

'શું જવાબ આપું? હવે આવા લોકોને કોણ સમજાવશે કે ક્લાસિકલ ડાન્સ હવા અને ગણિતના મિલનથી થાય છે. આ ડાન્સની પરંપરા વર્ષો જૂની છે. એનું જ્ઞાન અદભુત અને મુશ્કેલ બંને છે...'

... પછી તમે MBBSની તૈયારી છોડીને ડાન્સ કરવા લાગ્યા?

'મેં એ જ કરવાનું નક્કી કર્યું હતું, જેમાં મને રસ છે. 1986ની વાત છે. પ્રસિદ્ધ કથક ડાન્સર પંડિત બિરજુ મહારાજ પસંદગી પ્રક્રિયા માટે મધ્યપ્રદેશ આવ્યા હતા.

જ્યારે હું તેમની પાસે ઇન્ટરવ્યૂ માટે ગયો ત્યારે તેમણે પૂછ્યું કે તમે અત્યારે શું કરો છો? મેં કહ્યું કે હું MBBSની તૈયારી કરી રહી છું. બિરજુ મહારાજને લાગ્યું કે જો તેઓ મને પસંદ કરશે તો કદાચ હું એમબીબીએસ કરવા જઈશ અને ડાન્સરની એક સીટ ખાલી થઈ જશે.

મેં કહ્યું- મારે ફક્ત ક્લાસિકલ ડાન્સર બનવું છે. પરિવારના સભ્યો ડોક્ટર બનવા માગે છે. આ પછી મારી પસંદગી થઈ અને મેં ક્લાસિકલ ડાન્સની પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી. અમારો રિયાઝ દરરોજ 8-8 કલાક ચાલતો.

પૂછવા પર અનુરાધાએ મને કથક નૃત્યની વિવિધ શૈલીઓ બતાવી. અત્યારસુધીમાં તે 800થી વધુ પર્ફોર્મન્સ આપી ચૂકી છે.
પૂછવા પર અનુરાધાએ મને કથક નૃત્યની વિવિધ શૈલીઓ બતાવી. અત્યારસુધીમાં તે 800થી વધુ પર્ફોર્મન્સ આપી ચૂકી છે.

એક મહિલા ક્લાસિકલ ડાન્સર તરીકે તમે કેવા પ્રકારના પડકારોનો સામનો કરો છો?

વી. અનુરાધા કહે છે, 'મારા કરતાં વધુ સારી રીતે કોણ જાણે છે કે ભારતમાં સ્ત્રીને કેવા પ્રકારની સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.

મારા ઘરે એક મહિલા ડાન્સ શીખવા આવી હતી. તે જણાવે છે કે તે છેલ્લાં 4 વર્ષથી ક્લાસિકલ ડાન્સ શીખી રહી છે અને પર્ફોર્મ કરી રહી છે. એ પછી તેણે લગ્ન કરી લીધા. જ્યારે તે તેના સાસરે ગઈ ત્યારે તેને ક્લાસિકલ ડાન્સ કરવાની ના પાડી દેવામાં આવી.

હવે મને કહો, જો પક્ષીની પાંખ કપાઈ જાય તો શું અ ઊડી શકશે? ના.

જે સ્ત્રીનું જીવન ડાન્સ છે તેને સમજાવવું આપણા ભારતીયો માટે થોડું મુશ્કેલ છે, તમે તેને લગ્ન પછી ક્લાસિકલ ડાન્સ ન કરવાનું કેવી રીતે કહી શકો અથવા પરિવારમાં કોઈ સમસ્યાને કારણે ડાન્સ કરવાનું બંધ કરી દે!

દુ:ખની વાત એ છે કે મહિલાઓના કિસ્સામાં ભારતમાં લગભગ દરેક ઘરમાં આવું થાય છે. જોકે હું માનું છું કે મહિલાઓ માટે આ એક સારી તક છે. લોકો માને છે કે પુરુષો કમાવા માટે છે અને સ્ત્રીઓ ઘર-બાળકોની સંભાળ રાખવા માટે છે. મહિલાઓ પોતાની કલાને નિખારી શકે છે.

ખેર, મેં તે મહિલાને કહ્યું કે મેં પણ પારિવારિક સમસ્યાઓના કારણે લગભગ 14 વર્ષ સુધી ક્લાસિકલ ડાન્સ નથી કર્યો. 2005ની વાત છે. એ સમયે દેશ સુનામીથી ત્રસ્ત હતો. મેં ક્લાસિકલ પર્ફોર્મન્સ કરીને પૈસા ભેગા કર્યા અને પ્રધાનમંત્રી રાહત ફંડમાં મદદ કરી. મારી ઘંટડીનો અવાજ ત્યારથી શરૂ થયો અને આજ સુધી બંધ થયો નથી.

મેક્સિકોમાં આયોજિત ફેસ્ટિવલ ઑફ ઇન્ડિયામાં શાસ્ત્રીય નૃત્ય રજૂ કરતી વી. અનુરાધા.
મેક્સિકોમાં આયોજિત ફેસ્ટિવલ ઑફ ઇન્ડિયામાં શાસ્ત્રીય નૃત્ય રજૂ કરતી વી. અનુરાધા.

કિડનીની બીમારીથી તકલીફ નથી થતી?

વી. અનુરાધા કહે છે, 'દુખાવો થાય છે. તમને એક ઘટના કહું. ભારતમાં ઈન્ટરનેશનલ લેવલનું પર્ફોર્મન્સ યોજાવા જઈ રહ્યું હતું, જેમાં હું એકમાત્ર મહિલા હતી, જેને પર્ફોર્મન્સ માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી.

પ્રદર્શન પહેલાં હું બીમાર પડી ગઈ. મારા હાથ ડ્રિપ થવા લાગ્યા. પેટમાં સખત દુખાવો થતો હતો. પીડામાંથી થોડી રાહત મેળવવા માટે ઇન્જેક્શન લેવા પડ્યાં. આ હોવા છતાં હું એ પ્રદર્શનને ચૂકવા માગતી નહોતી.

વાસોફિક્સ (આના દ્વારા શરીરમાં લોહી, પાણી, ઇન્જેક્શન વગેરે આપવામાં આવે છે) એક હાથમાં ફિટ કરવામાં આવ્યું હતું. સાચું કહું તો કથક ડાન્સ દરમિયાન મારા શરીરમાં એવી એનર્જી આવે છે કે હું ભૂલી જાઉં છું કે મને કોઈ સમસ્યા છે.

એક પર્ફોર્મન્સમાં મારા હાથની બંગડી તૂટીને સ્ટેજ પર પડી અને નખમાં વાગી ગઈ, પણ હું ડાન્સ કરતી રહી. પગ લોહીથી લથબથ હતો. જ્યારે પર્ફોર્મન્સ પૂરું થયું તો મને તરત જ હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવી હતી.

અનુરાધા ઘરમાં રાખવામાં આવેલા અવોર્ડ વિશે જણાવી રહી છે. તેનો રૂમ ડઝનેક પુરસ્કારોથી ભરેલો દેખાય છે.
અનુરાધા ઘરમાં રાખવામાં આવેલા અવોર્ડ વિશે જણાવી રહી છે. તેનો રૂમ ડઝનેક પુરસ્કારોથી ભરેલો દેખાય છે.

અનુરાધા કહે છે કે ભારતમાં શાસ્ત્રીય નૃત્ય કે અન્ય કોઈ નૃત્યને નીચું જોવામાં આવે છે, જ્યારે વિદેશોમાં એને એક કળા માનવામાં આવે છે. તે કહે છે, 'મને યાદ છે કે જ્યારે હું એક પર્ફોર્મન્સ માટે મેક્સિકો ગઈ હતી અને જ્યારે ડાન્સ પૂરો થયો ત્યારે લગભગ દોઢ મિનિટ સુધી તાળીઓના ગડગડાટ ગુંજી રહ્યા હતા.'

અનુરાધાએ એક વાદ્ય પણ શોધી કાઢ્યું છે, જે પગથી વગાડવામાં આવે છે. તે કહે છે કે તમામ વાદ્યો હાથ વડે વગાડવામાં આવે છે અથવા તો મોઢાથી. મેં આમાં નવીનતા કરી છે અને પગ વડે વગાડી શકાય એવું વાદ્ય બનાવ્યું છે. હું જીવું ત્યાં સુધી ક્લાસિકલ ડાન્સ કરતી રહેવા માગું છું, તેથી જ મેં મારા જીવનમાંથી નિવૃત્તિ શબ્દ કાઢી નાખ્યો.

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
  • પસંદના ન્યૂઝ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પૂરા ન્યૂઝ વાંચો એપ પર
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
Scan QR to download app
એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે QR સ્કેન કરો
Download android app - Divya BhaskarDownload ios app - Divya Bhaskar
  • મનપસંદ એલર્ટ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

Local News

Today Weather Update

Our Group Site Links