Mon, Nov 16, 2026Updated 02:27 PM IST
Google Preferred Source CTA

ખુદ્દાર કહાની
દોસ્તે બળાત્કાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો:માનસિક પરિસ્થિતિ ખરાબ થઈ ગઈ, હવે રેડ બ્રિગેડ ચલાવે છે, છોકરીઓને સેલ્ફ ડિફેન્સની ટ્રેનિંગ આપે છે

3 વર્ષ પેહલાલેખક: નિરજ ઝા
  • કૉપી લિંક

લખનઉનો નૌબસ્તા વિસ્તાર. સવારના લગભગ 9 વાગ્યા છે. મુસ્લિમ વર્ચસ્વવાળી વસ્તી અને સાંકડી શેરીઓમાંથી પસાર થતાં, એક સેન્ટર દેખાય છે જેનો બીજો માળ, ટ્રેનિંગ ડિફેન્સ એકેડેમી જેવો અને ત્યાંથી છોકરીઓના જોર જોરથી બૂમોના અવાજ આવે છે. જમીન પર અથડાતા પગના અવાજથી

.

દરવાજામાંથી અંદર પ્રવેશતાની સાથે જ નજારો સાવ જુદો હોય છે. ડઝનેક યુવતીઓ માર્શલ આર્ટની તાલીમ લઈ રહી છે. અહીં હિજાબ પહેરેલી કેટલીક યુવતીઓ પણ જોવા મળે છે.

અહીં હું ઉષા વિશ્વકર્માને મળું છું. તે આ છોકરીઓની ટ્રેનર છે, છેલ્લાં 12 વર્ષથી એકેડમી રેડ બ્રિગેડ ચલાવી રહી છે.

ઉષા કહે છે, 'આ તમામ છોકરીઓ માત્ર આ વિસ્તારની રહેવાસી છે. જેઓ પહેલાં ઘરના દરવાજાની બહાર ડોકિયું પણ નહોતી કરતી, આજે તેઓ પોતાની સુરક્ષા માટે ટ્રેઇન્ડ થઈ રહી છે. તેઓ માર્શલ આર્ટ સહિત વિવિધ પ્રવૃત્તિઓની તાલીમ લઈ રહી છે, જેથી કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં તે બદમાશોનો સામનો કરી શકે. મેં જે વસ્તુ સહન કરી છે તે તેમની સાથે ન થવી જોઈએ.

ઉષા આ રીતે છોકરીઓને સ્વરક્ષણની તાલીમ આપે છે.
ઉષા આ રીતે છોકરીઓને સ્વરક્ષણની તાલીમ આપે છે.

તમે આ એકેડમી કેમ ખોલી?

તે કહે છે- 'હું ટીવી-સિરિયલોમાં બળાત્કાર, ગેંગરેપ જેવી ઘટનાઓ વિશે સાંભળતી હતી. અખબારોમાં વાંચતી હતી. જ્યારે મારી સાથે આવું થયું, ત્યારે જ મેં નક્કી કર્યું કે હું આ ઘટના અન્ય છોકરીઓ સાથે નહીં બનવા દઉં.

જ્યારે ઉષા મને આ વાતો કહી રહી છે ત્યારે તેની આંખોમાં જૂના દિવસોના ઘા તાજા થઈ રહ્યા છે. તે તેની આંખો આમથી તેમ ફેરવવા લાગે છે.

મેં હળવેકથી પૂછ્યું- તમને શું થયું?

ઊંડો શ્વાસ લેતા, ઉષા કહે છે, “મોટા ભાગના લોકોનું બાળપણ યાદ રાખવા અને આનંદ કરવા જેવું હોય છે. મારું એવું નહોતું. હું તે યાદ કરવાથી કંપી ઊઠું છું. તે એક લાંબી વાર્તા છે. મારી વાર્તા ક્યાં સુધી સાંભળશો… તેને રેકોર્ડ કરી લેજો.

ઉષા તેની ટીમ અને છોકરીઓ, જે સેલ્ફ ડિફેન્સની ટ્રેનિંગ લઈ રહી છે.
ઉષા તેની ટીમ અને છોકરીઓ, જે સેલ્ફ ડિફેન્સની ટ્રેનિંગ લઈ રહી છે.
એક છોકરીને સેલ્ફ ડિફેન્સ ટ્રેનિંગ દે છે.
એક છોકરીને સેલ્ફ ડિફેન્સ ટ્રેનિંગ દે છે.

ઉષા અને હું જ્યાં વાત કરી રહ્યાં છીએ ત્યાં ખૂબ જ ગરમી હતી. અમે બંને ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર ઓફિસમાં બેસીએ છીએ. બાજુના રૂમમાં અનુ નામની છોકરી સોથી વધુ નાનાં બાળકોને ભણાવી રહી છે.

હું ઉષાને અટકાવું છું- તમે કંઈક કહી રહ્યા હતા.

તે કહે છે, 'હું ઘરની સૌથી મોટી દીકરી છું. તે સમયે મારી ઉંમર 17-18 વર્ષની આસપાસ હશે. તે ગરીબી જોઈને મોટી થઈ. પોતાના ખર્ચાને પહોંચી વળવા તેણે ઈન્ટરમાં જ એનજીઓ સાથે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું.

આ જ NGOમાં એક છોકરો કામ કરતો હતો. અમારી બંને વચ્ચે સારી મિત્રતા હતી. સાથે ઓફિસમાં આવવું અને જવું, ઊઠવું અને સાથે જ બેસવું. થોડા મહિના આમ જ વીતી ગયા. એક દિવસ હંમેશની જેમ હું તે વ્યક્તિ સાથે ઓફિસ જઈ રહી હતી, ત્યારે અચાનક તેણે રસ્તામાં કાર રોકી દીધી.

મેં પૂછ્યું- શું થયું?

તેણે કહ્યું- કંઈ નહીં, ઘરમાં કેટલાક ડોક્યુમેન્ટ્સ રહી ગયા છે. ચાલો પાછા જઈએ, ટૂંક સમયમાં ડોક્યુમેન્ટ્સ સાથે પાછા આવીશું.

મને બિલકુલ ખ્યાલ નહોતો કે આગલી જ ક્ષણે મારી સાથે આવું કંઈક થશે જે મારું આખું જીવન બદલી નાખશે.

તેના ઘરે પહોંચ્યાં પછી, અમે બંને રૂમની અંદર પ્રવેશ્યા કે તરત જ તેણે દરવાજો બંધ કરી દીધો. એક ક્ષણ માટે મને લાગ્યું કે તે મજાક કરી રહ્યો હશે. આ કૃત્ય માટે હું તેને ઠપકો આપતી હતી કે તેણે મને પાછળથી પકડી લીધી. તે સમયે તેના મનમાં માત્ર વાસના હતી.

ઉષા પોતાની સ્ટોરીનું વર્ણન કરતી વખતે ભાવુક થઈ ગઈ.
ઉષા પોતાની સ્ટોરીનું વર્ણન કરતી વખતે ભાવુક થઈ ગઈ.

તેણે મારા પર દબાણ કરવાનું શરૂ કર્યું. હું મોટેથી રડવા લાગી. સમાજને હજુ પણ એવું લાગે છે કે છોકરીઓએ જીન્સ ન પહેરવું જોઈએ. તે આપણી સંસ્કૃતિની વિરુદ્ધ છે, પરંતુ હું જ ખાલી જાણું છું કે તે જીન્સે મને કેવી રીતે બચાવી છે.

તે દિવસે મેં જીન્સ પહેર્યું હતું. તેણે મારું જીન્સ ખેંચવાનો પ્રયાસ શરૂ કર્યો. શરીરથી ચીપકી જવાના કારણે તે સફળ થઈ શક્યો નહીં. દરમિયાન મેં તેને મારી બધી શક્તિથી ધક્કો માર્યો. તે પોતાની જાતને કાબૂમાં રાખી શકે તેમ નહોતો, ત્યાં સુધીમાં તો હું દરવાજો ખોલીને ભાગવામાં સફળ થઈ.

મને બરાબર યાદ નથી કે હું મારા ઘરે કેવી રીતે પહોંચી. મને યાદ છે કે તે દિવસે મને ખૂબ તાવ હતો. હાથ પગ ધ્રૂજતા હતા. હું વારંવાર બેહોશ થઈ રહી હતી.

તે દિવસથી મને પુરુષોની જાતિ પ્રત્યે નફરત હતી. હું ડિપ્રેશનમાં જતી રહી.

કેટલાય મહિનાઓ સુધી હું અંદરથી ગૂંગળામણ અનુભવતી હતી. પિતા મજૂરી કામ કરતા હતા. એક વર્ષથી કામના અભાવે તેઓ પહેલેથી જ ઘરે બેઠા હતા. મેં ઓફિસ જવાનું પણ બંધ કરી દીધું.

જો મેં આ બધું પરિવારના સભ્યોને કહ્યું હોત, તો હું જાણતી હતી કે તેઓ કહેશે, તું છોકરી... જો તું બહાર જઈશે તો આવું જ થશે. હવેથી ઘરની બહાર પગ મૂકવાનો નથી…. મારા બહાર જવા પર પ્રતિબંધ લાગી જાત.

આ બધું વિચારીને હું માનસિક રીતે અસ્વસ્થ થઈ ગઈ હતી. તમે મારા મનની સ્થિતિનો અંદાજો એ વાત પરથી લગાવી શકો છો કે હું ગમે ત્યારે કોઈને પણ ઊંચકીને નીચે ફેંકી દેતી હતી. પરિવારના સભ્યોને લાગ્યું કે મને ભૂત વળગ્યું છે, તેથી તેઓ મને વળગાડ મુક્ત કરવા માટે લઈ ગયા.

જ્યારે ત્યાંથી કામ ન થયું, ત્યારે તેઓ મને માનસિક આરોગ્ય સંભાળ કેન્દ્રમાં પણ દાખલ કરવા લઈ ગયા. સારું થયું કે અમને ઓળખતા ડોક્ટર હતા. જ્યારે તેઓએ મને જોઈ અને મેડિકલ ટેસ્ટ કરાવ્યો, ત્યારે તેઓએ મને દાખલ કરવાની ના પાડી.

ઉષા તેની ટીમ સાથે.
ઉષા તેની ટીમ સાથે.

આટલું બધું થઈ રહ્યું હતું તમારી સાથે, તો પણ તમે આ વાતો કોઈને ના કહી?

મારા પ્રશ્નના જવાબમાં ઉષા કહે છે, 'ડોક્ટરે પરિવારને કહ્યું કે તે પાગલ નથી. કોઈ ઘટનાએ તેના મનને ઠેસ પહોંચાડી છે. એવું કંઈક છે જે તેને મહિનાઓથી પરેશાન કરી રહ્યું છે. જો તે વાત કહેશે તો તેની સારવાર યોગ્ય રીતે થશે.

પછી તમે સાચું કહ્યું?

'ના. આ બધી વાતો મેં મારા એક મિત્રને બહુ સમય પછી કહી.

વાતચીતની વચ્ચે ઉષાની વધુ ત્રણ બહેનો આવે છે. આ બહેનો રેડ બ્રિગેડ સાથે પણ કામ કરી રહી છે.

ઉષા કહે છે, 'આજે પણ પરિવારના લોકો કહે છે કે તેં આખું ઘર બરબાદ કરી દીધું છે, પણ હું કોઈને મારી સાથે કામ કરવાનું કહેતી નથી. તમામ બહેનો અને અન્ય છોકરીઓ પણ અહીં દિલથી જોડાય છે.

હવે તમે જ કહો જ્યારે મારી સાથે આ ઘટના બની ત્યારે બે વિકલ્પ હતા. કાં તો હું આ જુલમને ચૂપચાપ ભૂલી ગઈ હોત અથવા તો તેની સામે અવાજ ઉઠાવ્યો હોત. મેં બીજો વિકલ્પ પસંદ કર્યો.

નિર્ભયાની ઘટનાના એક વર્ષ અગાઉ ઉષા મને વર્ષ 2011માં લઈ ગઈ

તે કહે છે, '2011નું વર્ષ પસાર થઈ રહ્યું હતું. તે પહેલાં હું એજ્યુકેશન પર કામ કરતી હતી, પરંતુ જ્યારે મારી સાથે આ ઘટના બની ત્યારે મેં જાતીય હિંસા, ગેંગરેપનો ભોગ બનેલી મહિલાઓને મદદ કરવાનું શરૂ કર્યું, તેમને સ્વરક્ષણની તાલીમ આપી. આ માટે પહેલા પોતે માર્શલ આર્ટની તાલીમ લીધી.

જ્યારે પરિવારજનોને ખબર પડી કે હું આવી કોઈ પ્રવૃત્તિ કરું છું ત્યારે વિરોધ થયો હતો. તેમણે કહ્યું કે છોકરીએ કંઈક કામ કરવું જોઈએ. આવા કામ કરવાથી સમાજમાં પરિવારનું નામ ખરાબ થશે.

2012માં જ્યારે નિર્ભયાની ઘટના બની ત્યારે મેં લખનઉમાં મોટા પાયે વિરોધ કર્યો અને છોકરીઓ માટે સ્વ-રક્ષણ તાલીમ અભિયાન શરૂ કર્યું.

વિરોધ દરમિયાન ઉષાની તસવીર.
વિરોધ દરમિયાન ઉષાની તસવીર.

શું તમારી પાસે કોઈ કુટુંબના ફોટા છે?

ઉષા તેના મોબાઈલમાં જોવા લાગે છે. તે કહે છે, જોવું પડશે….

મોબાઈલમાં ફોટો શોધતા ઉષા તેના પરિવાર વિશે જણાવતી જાય છે. તે કહે છે, 'હું બાળપણથી ઘરેલુ હિંસા, ઉત્પીડન, ગરીબી જોઈને મોટી થઈ છું. પિતા સુથારી કામ કરતા હતા, આજે પણ કરે છે. એક દિવસ બંને વચ્ચે ખૂબ ઝઘડો થયો. તે દિવસે પિતા ઘરેથી નીકળી ગયા.

મા મને તેના ઘરે લઈ ગઈ મને યાદ છે કે તે સમયે માતા-પિતાનો અભિગમ પણ બદલાઈ ગયો હતો. અમને ખાવા-પીવાનું મળ્યું ન હતું. દાળ, દૂધ... મારા માટે કંઈ બચ્યું ન હતું. હું પોતે ચટણી પીસીને રોટલી સાથે ખાતી અથવા મારી માતા મને રોટલીમાં મીઠું અને સરસવનું તેલ નાખીને ખવડાવતી.

જ્યારે પિતા 3 વર્ષ પછી પાછા આવ્યા, ત્યારે તેમણે એક દિવસ માતાને ખૂબ જોરથી થપ્પડ મારી. આ બધી વાતો મારા મનનાં પાનાઓમાં નોંધાઈ રહી હતી.

આ ઉષાનો ફેમિલી ફોટો છે.
આ ઉષાનો ફેમિલી ફોટો છે.

વાતચીતની વચ્ચે, હું મારી સામેની ઘડિયાળ પર નજર નાખું છું. બપોરના 12 વાગ્યા છે. ટ્રેનિંગ લઈ રહેલી છોકરીઓને ઘરે જવાનો સમય થઈ ગયો છે.

તેમની સામે જોઈને ઉષા કહે છે, 'એક ઉષાએ અત્યાર સુધીમાં 2 લાખથી વધુ ઉષાને જન્મ આપ્યો છે. જ્યારે મેં 2011માં તેની શરૂઆત કરી ત્યારે અમારો ઉદ્દેશ્ય છોકરીઓને સ્વ-રક્ષણ માટે સક્ષમ બનાવવાનો હતો જેથી કોઈ તેમને મંજૂરી વિના સ્પર્શ ન કરી શકે.

જ્યારે હું છોકરીઓને આ વિશે ઘરે-ઘરે કહું છું, ત્યારે તેમનાં પરિવારજનો મારો વિરોધ કરે છે. તેઓ કહે છે કે તે પોતાના માટે કંઈ ન કરી શકી, હવે તે અમારું ઘર બગાડવા આવી છે. પરંતુ આ યુવતીઓ તેમનાં પરિવારજનોનો વિરોધ કરીને અહીં પહોંચી છે.

હું જે શેરીમાં રહેતી હતી ત્યાં સાંજે 6 વાગ્યા પછી કોઈ છોકરી જઈ શકતી નહોતી. તેમની સાથે બળાત્કારની ઘટનાઓ સામાન્ય બની ગઈ હતી. ઘણી વખત મારી માતાએ છોકરીઓને બળાત્કાર થતા બચાવી છે. આજે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. પરિવારના સભ્યો પણ ગર્વ અનુભવે છે.

ઉષા એક વાત કહે છે. તે કહે છે, 'એકવાર મારી માતા બસમાં જઈ રહી હતી. એક વ્યક્તિ તેની સામે ગંદી નજરે જોઈ રહ્યો હતો. ત્યારે માતાએ લખનઉવી શૈલીમાં કહ્યું, હમરી બિટિયા IAS-IPS કી બેટીયોં કો સુરક્ષા દેવત હૈ, ઔર તું હમરા સાથ બદતમીઝી કરત હૈ. (મારી દીકરી IAS-IPS દીકરીઓને સ્વરક્ષણની તાલીમ આપે છે અને તું જ મારી સાથે ગેરવર્તન કરે છે.)

હું જે રૂમમાં ઉષા સાથે વાત કરું છું તેની દીવાલો પુરસ્કારોથી ઢંકાયેલી છે. જ્યારે હું આ પુરસ્કારોને જોઉં છું, ત્યારે ઉષા કહે છે, 'આજે અમે છોકરીઓની સુરક્ષા માટે ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર સાથે કામ કરી રહ્યા છીએ. જ્યારે પણ તેમને મહિલાઓને લઈને કોઈ નીતિ બનાવવી હોય ત્યારે અમને બોલાવે છે.

હું IAS-IPSને મહિલાઓની સુરક્ષા અંગે તાલીમ આપું છું. અમે આ અભિયાનની શરૂઆત લખનઉથી કરી હતી. આજે, મેં 100થી વધુ ગામડાઓ, 13થી વધુ રાજ્યો અને 2 લાખથી વધુ છોકરીઓને તાલીમ આપી છે. 2016માં રાષ્ટ્રપતિએ મારું સન્માન કર્યું હતું. 100 શક્તિશાળી મહિલાઓની યાદીમાં સામેલ હતી.

અવોર્ડ સાથે ઉષા.
અવોર્ડ સાથે ઉષા.

વાતચીતની વચ્ચે ઉષા સાથે કામ કરતી અનુ આવી પહોંચી. અનુ હાલમાં ગ્રેજ્યુએશનમાં અભ્યાસ કરી રહી છે. ઉષા તેના વિશે એક ગમગીન ઘટના વર્ણવે છે.

તે કહે છે, 'અનુના દાદાએ તેની સાથે ખોટું કર્યું છે. જ્યારે તે 12-13 વર્ષની હતી, ત્યારથી દાદા રોજબરોજ બળજબરીથી સંબંધ બાંધતા હતા. તે ડિપ્રેશનમાં ગઈ. એવી હાલત થઈ ગઈ હતી, હોઠ હંમેશાં ધ્રૂજતા હતા. કોઈની સાથે વાત કરી શકતી ન હતી.

જ્યારે આ સમાચાર અમારા સુધી પહોંચ્યા ત્યારે અમે અનુને બચાવી લીધી. ત્યારથી તે અમારી સાથે જ રહે છે. આજે તેના દાદા જેલમાં છે. આવી ડઝનબંધ ઘટનાઓ આપણી સામે આવે છે. દેશની હાલત એવી છે કે 6-7 વર્ષની બાળકી સાથે અમાનવીયતાની હદ વટાવી દેવામાં આવે છે.

પરંતુ આજે જ્યારે અમે અથવા અમારી ટીમ કોઈ રસ્તા કે ગલીમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે કોઈ આંખ ઊંચી કરીને જોવાની હિંમત કરતું નથી. છોકરીઓને હંમેશાં નીચી, નબળી ગણવામાં આવી છે, પરંતુ અમે છોકરીઓને એટલી મજબૂત બનાવી દીધી છે કે તેઓ કોઈપણને માત આપી શકે છે.

આ અનુ છે, જે બાળકોને ભણાવે છે.
આ અનુ છે, જે બાળકોને ભણાવે છે.

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
  • પસંદના ન્યૂઝ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પૂરા ન્યૂઝ વાંચો એપ પર
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
Scan QR to download app
એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે QR સ્કેન કરો
Download android app - Divya BhaskarDownload ios app - Divya Bhaskar
  • મનપસંદ એલર્ટ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

Local News

Today Weather Update

Our Group Site Links