Mon, Nov 16, 2026Updated 02:21 PM IST
Google Preferred Source CTA

ભાસ્કર એક્સક્લૂસિવ
7 વર્ષમાં 1016 જવાનોની આત્મહત્યા, 24 ફેટ્રિસાઇડ:20 વર્ષ સુધી પ્રમોશન નહીં, બે શિફ્ટમાં 5 કલાકની ઊંઘ; CAPF જવાન કયા દબાણમાં?

નવી દિલ્હી22 દિવસ પેહલાલેખક: અક્ષય વાજપેયી
  • કૉપી લિંક

29 સપ્ટેમ્બરની સાંજ. 6.40 વાગી રહ્યા હતા. સ્થળ- જમ્મુ-કાશ્મીરના કઠુઆ જિલ્લામાં સેવા નદી પર બનેલો હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર પ્રોજેક્ટ કેમ્પસ. અહીં CISFના જવાનો તૈનાત છે. રોજની જેમ કામ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હેડ કોન્સ્ટેબલ અવધેશ કુમાર સિંહની સાથીદારો સા

.

ઝઘડો તેમના બાળકને કેમ્પસમાં લાવવા બાબતે હતો. બોલાચાલી પછી અવધેશ કુમાર સિંહ ઑપરેશન્સ સેક્શનની ઑફિસ પહોંચ્યા અને પોતાની AK-47 રાઇફલથી સાથીદારો પર ગોળીઓ ચલાવી દીધી. ચાર જવાનો ઘાયલ થયા. તેમને નજીકની NHPC હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા, પરંતુ જીવ બચી શક્યો નહીં.

મૃતકોમાં અસિસ્ટન્ટ કમાન્ડન્ટ અને કંપની કમાન્ડર અંકિત કુમાર પાંડે, સબ-ઇન્સ્પેક્ટર લક્ષ્મણ સિંહ, કોન્સ્ટેબલ મોહમ્મદ રફીક અને સંજીવ કુમાર સામેલ હતા.

ઘટના પછી અન્ય જવાનોએ અવધેશ કુમાર સિંહને કાબૂમાં લીધા. પોલીસે તેમની ધરપકડ કરી હથિયાર જપ્ત કરી લીધા. CISFએ પણ તપાસ માટે કોર્ટ ઑફ ઇન્ક્વાયરીના આદેશ આપ્યા.

જમ્મુ-કાશ્મીરના કઠુઆ જિલ્લામાં CISF જવાન અવધેશ કુમાર સિંહના ગોળીબારમાં આ ચારેય જવાનો માર્યા ગયા.

જમ્મુ-કાશ્મીરના કઠુઆ જિલ્લામાં CISF જવાન અવધેશ કુમાર સિંહના ગોળીબારમાં આ ચારેય જવાનો માર્યા ગયા.
જમ્મુ-કાશ્મીરના કઠુઆ જિલ્લામાં CISF જવાન અવધેશ કુમાર સિંહના ગોળીબારમાં આ ચારેય જવાનો માર્યા ગયા.

આ ફેટ્રિસાઇડ, એટલે કે પોતાના સાથીદારો પર ગોળીબાર કરવાનો મામલો છે. ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લા 5 વર્ષમાં 24 જવાનોએ ફેટ્રિસાઇડ કર્યું છે. વળી, 2019થી 2025 વચ્ચે 1016 જવાન આત્મહત્યા કરી ચૂક્યા છે.

આખરે CAPFમાં આવી સ્થિતિ કેમ છે, વાંચો અને જુઓ આ ઇન્વેસ્ટિગેટિવ રિપોર્ટમાં…

1. જવાન ઓછા, ડ્યુટી વધારે; ઊંઘ માટે પણ સમય કાઢવો મુશ્કેલ

CAPF અને આસામ રાઇફલ્સમાં 93,139 પદો ખાલી છે. CISFના પૂર્વ ADG એચ.આર. સિંહના જણાવ્યા મુજબ, પદો ખાલી હોવાથી જવાનો પર ડ્યુટીનો વધારાનો બોજ છે. 2ને બદલે 4 કલાક ડ્યુટી કરવી પડે, તો ઊંઘ પૂરી થઈ શકતી નથી. તેની અસર માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પડે છે. ડ્યુટીનો સમય પણ નક્કી હોતો નથી.

BSFના ઉદાહરણથી સમજીએ, તો ત્યાં 6-6 કલાકની બે શિફ્ટ હોય છે. પહેલી શિફ્ટ સવારે 6 થી બપોરે 12 અને બીજી સાંજે 6 થી રાત્રે 12 વાગ્યા સુધી હોય છે. સવારે 6 વાગ્યે ડ્યુટી પર જનાર જવાનને સવારે 4 કે સાડા 4 વાગ્યે ઉઠવું જ પડે છે. ન્હાવા-ધોવા, નાસ્તો કરવો, હથિયાર લેવા અને થોડી મિનિટો પરિવાર સાથે વાત કારણ કે ફોન સાથે રાખીને જઈ શકાતો નથી.

ઓછામાં ઓછી 15 મિનિટ પહેલાં કેમ્પથી બોર્ડર આઉટ પોસ્ટ માટે નીકળવું પડે છે. 12 વાગ્યે ડ્યુટી પૂરી થયા પછી જવાનો કેમ્પમાં પાછા ફરે છે. હથિયાર જમા કરાવે છે. જમે છે. થોડીવાર પરિવાર સાથે વાત કરે છે. પછી સાંજની શિફ્ટમાં જતાં પહેલાં કેમ્પમાં નિભાવણીનું કામ કરવું પડે છે, કારણ કે કેમ્પમાં નાગરિકોની એન્ટ્રી નથી. આખું નિભાવણી કામ જવાનોએ જ કરવું પડે છે. એવામાં બે શિફ્ટ મળીને જવાન માંડ 5 કલાક જ સુઈ શકે છે.

સોલ્યુશન: ખાલી પદો ભરાય. જ્યાં કામ વધારે છે, ત્યાં જવાનોની સંખ્યા પણ વધારે હોય. ડ્યુટીની સાથે આરામનો સમય નક્કી હોય.

2. રજાનો નિયમ છે, પણ જરૂરિયાતના સમયે મળતી નથી

જવાનોને જરૂરિયાતના સમયે હંમેશાં માંડ રજા મળી શકે છે. ઘરમાં બીમારી, બાળકોની પરેશાની અથવા કોઈ જરૂરી કામ, ઘણીવાર ટાળવા પડે છે. તહેવારોમાં પણ ઘણા જવાનો ઘર જઈ શકતા નથી.

CRPFમાં તૈનાત ઉત્તર પ્રદેશના જવાન વિનીત સિંહે 5 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ મણિપુરમાં કેમ્પમાં પોતાને ગોળી મારી લીધી હતી. તેમની પત્ની નેહા સિંહ જણાવે છે, ‘મારા પતિને રજા મળી રહી નહોતી. ટ્રેનિંગની સાથે જ તેમની ડ્યુટી પણ ચાલી રહી હતી. ઘણા દિવસોથી તાવ હતો. તેઓ સુઈ શકતા નહોતા. રાત્રે 2 વાગ્યે સૂતા, સવારે 4 વાગ્યે ઉઠી જતા. અચાનક મને તેમના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા. તેઓ આત્મહત્યા કરી શકે નહીં. હું સાચું જાણવા માગું છું કે તેમની સાથે થયું શું હતું.’

ગૃહ મંત્રાલયે ડિસેમ્બર 2025માં લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે ફીલ્ડમાં તૈનાત CAPF જવાનોને વર્ષમાં 60 દિવસની અર્ન લીવ અને 15 દિવસની કેઝ્યુઅલ લીવ મળે છે. જોકે, રજાની જોગવાઈ હોવી અને જરૂરિયાતના સમયે રજા મળી શકવી, બંને અલગ બાબતો છે. મંત્રાલયની ટાસ્ક ફોર્સે પણ રજા સાથે જોડાયેલી પરેશાનીઓને જવાનોમાં તણાવનું કારણ ગણાવ્યું હતું.

એક્સ પેરામિલીટરી ફોર્સિસ વેલફેર અસોસિયેશનના જનરલ સેક્રેટરી રણવીર સિંહના જણાવ્યા મુજબ, ઘણીવાર ઑફિસરો જવાનોની સમસ્યાને નજરઅંદાજ કરી દે છે. કેટલાક અપશબ્દો પણ કહી દે છે. એવામાં જવાનને ગુસ્સો આવે છે.

સોલ્યુશન: જવાનોને સમય પર રજા આપવામાં આવે. રજા ન મળવા પર કારણ જણાવવામાં આવે અને વાત રજૂ કરવાની તક મળે.

3. સિપાહી હોય કે ઑફિસર, ઘણા વર્ષો સુધી એક જ પદ

CAPFમાં જવાનોનું પ્રમોશન 18 થી 20 વર્ષમાં થાય છે. મતલબ જો કોઈ સિપાહીની પૉસ્ટ પર જોડાયો છે, તો આગામી 20 વર્ષ સુધી સિપાહી જ રહેશે. ઑફિસરોના પ્રમોશનમાં પણ એટલો જ સમય લાગી રહ્યો છે.

CISFના પૂર્વ ADG એચ.આર. સિંહ જણાવે છે કે CAPFમાં પ્રમોશન જગ્યા આધારિત હોય છે. દર પાંચ વર્ષ પછી કેડર રિવ્યુ થવો જોઈએ. તેમાં જોવામાં આવે છે કે કાર્યાત્મક આવશ્યકતાઓ શું છે, પરંતુ 2021 પછીથી કેડર રિવ્યુ જ થયો નથી.

વર્ષો સુધી પ્રમોશન ન થવાથી સેલેરી તો વધતી જાય છે, પરંતુ પૉઝિશનમાં બદલાવ થતો નથી. એવામાં જવાનો અને ઑફિસરોને જે પ્રોત્સાહન મળવું જોઈએ, તે મળી શકતું નથી.

CRPFના એક સિનિયર ઑફિસર કહે છે, ‘જ્યારે ગ્રુપ કમાન્ડર જ નિરાશ રહેશે, તો ટીમને કેવી રીતે પ્રોત્સાહિત કરશે. તે પોતાનો ગુસ્સો જવાનો પર કાઢે છે. જવાન કોઈ પર ગુસ્સો કાઢી શકતા નથી, એટલે ક્યારેક આત્મહત્યા કરે છે, ક્યારેક ફ્રેટ્રિસાઇડ જેવી ઘટનાઓ સામે આવે છે.’

ગૃહ મંત્રાલયે ઑગસ્ટ 2024માં લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે CAPFમાં પ્રમોશન સાથે જોડાયેલા ખાલી પદો ભરવા માટે વિભાગીય પદોન્નતિ સમિતિઓની બેઠકો સમયસર કરાવવાના નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે. જોકે, લગભગ 13 હજાર CAPF કેડર અધિકારી અલગ-અલગ રેન્કો પર પ્રમોશનની રાહ જોઈ રહ્યા છે.

સોલ્યુશન: પ્રમોશનની પ્રક્રિયા સમય પર પૂરી થાય. કયું પદ ખાલી છે, કોનું પ્રમોશન અટક્યું છે અને મોડું કેમ થઈ રહ્યું છે, તેની જાણકારી સ્પષ્ટ રાખવામાં આવે. કેડર રિવ્યુ અને પ્રમોશન સાથે જોડાયેલા કોર્સ સમય પર થાય, જેથી જવાન વર્ષો સુધી રાહ ન જોતો રહે.

4. ડ્યુટી એક જગ્યા, પરિવાર બીજી જગ્યા

CAPF જવાનોની ડ્યુટી બોર્ડર એરિયા, પહાડો, જંગલો, રણ અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં હોય છે. અહીં ન તો કોઈ માળખું હોય છે અને ન તો કોઈ પ્રકારની સુવિધાઓ. એવામાં ઇચ્છીને પણ જવાન પરિવારને સાથે રાખી શકતા નથી. પરિવારથી દૂર રહેવું મજબૂરી બની જાય છે.

CRPFમાં અસિસ્ટન્ટ કમાન્ડન્ટ રહેલા સર્વેશ ત્રિપાઠીના જણાવ્યા મુજબ, સરકારે 100 દિવસ રજાનું વચન આપ્યું હતું, પરંતુ પૂરું થઈ શક્યું નહીં. દૂર રહેલા જવાન પરિવાર સાથે સમય વિતાવી શકતા નથી. શહેરી વિસ્તારોમાં પરિવારને સાથે રાખવાની સુવિધા મળે છે, પરંતુ ક્વાર્ટર ખૂબ ઓછા છે. એટલા માટે બધાને પરિવાર માટે ક્વાર્ટર મળી શકતા નથી.

ગૃહ મંત્રાલયે 11 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ રાજ્યસભામાં જણાવ્યું કે 1 સપ્ટેમ્બર 2022 થી 5 ફેબ્રુઆરી 2026 વચ્ચે CAPF ઇ-આવાસ પૉર્ટલના માધ્યમથી CAPF અને આસામ રાઇફલ્સના જવાનોને કુલ 1,46,566 પરિવાર આવાસો ફાળવવામાં આવ્યા. તેમાં CRPFને 50,812, BSFને 48,854, ITBPને 18,324, SSBને 13,899, આસામ રાઇફલ્સને 7,611 અને CISFને 7,066 આવાસો ફાળવવામાં આવ્યા.

સોલ્યુશન: જ્યાં પરિવારને સાથે રાખી શકાય છે, ત્યાં ઘર ફાળવવું જોઈએ. દૂર-દૂરના વિસ્તારોમાં પૉસ્ટિંગ છે, તો પરિવારને મળવા અને વાતચીતની બહેતર સુવિધા હોય. લાંબા સમય સુધી આવા વિસ્તારોમાં રહેનારા જવાનોની તૈનાતીનો સમય પર રિવ્યુ થવો જોઈએ.

5. ફરિયાદ કોની કરીએ, જો પરેશાની જ ઑફિસરથી હોય

જો કોઈ જવાનને ઑફિસરથી પરેશાની છે, તો તેના માટે ફરિયાદ કરવી મુશ્કેલ થઈ જાય છે. ડ્યુટી, પૉસ્ટિંગ કે કરિયર પર અસર પડવાનો ડર હોય છે. ગૃહ મંત્રાલયની ટાસ્ક ફોર્સે પણ આત્મહત્યા-ફેટ્રિસાઇડ પાછળ ઑફિસરો અને જવાનો વચ્ચે ઓછી વાતચીત, ભેદભાવ અને ગેરવર્તણૂકને પણ કારણ માન્યું છે.

સોલ્યુશન: ફરિયાદ કરવા માટે એવો રસ્તો હોય, જ્યાં જવાન વગર ડરે પોતાની વાત રજૂ કરી શકે. સોલ્યુશનની સમયમર્યાદા નક્કી હોય.

નવો કાયદો લાગુ: CAPFની સિનિયર પોઝિશન પર IPS અધિકારીઓની નિમણૂક થતી રહેશે

કેન્દ્ર સરકારે CAPFમાં સિનિયર અધિકારીઓની નિમણૂક સાથે જોડાયેલા નિયમોમાં બદલાવ કર્યો છે. 8 ઓક્ટોબર 2026થી સેન્ટ્રલ આર્મ્ડ પોલીસ ફોર્સિસ (જનરલ એડમિનિસ્ટ્રેશન) એક્ટ, 2026 લાગુ થઈ ચૂક્યો છે. નવા કાયદા હેઠળ CRPF, BSF, CISF, ITBP અને SSBમાં મોટા પદો પર IPS અધિકારીઓની નિમણૂક માટે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

નિયમો અનુસાર, IGના 50% પદ પ્રતિનિયુક્તિથી ભરવામાં આવશે. ADGના ઓછામાં ઓછા 67% પદ પ્રતિનિયુક્તિથી ભરવાની જોગવાઈ છે, જ્યારે સ્પેશિયલ ડાયરેક્ટર જનરલ, એટલે કે SDG અને DGના પદ પ્રતિનિયુક્તિના માધ્યમથી ભરવામાં આવશે.

આ કાયદાને લઈને CAPFમાં નારાજગી છે. રણવીર સિંહ કહે છે કે મોટા પદો પર IPS ઑફિસરની નિમણૂક થવાથી CAPFના પોતાના કેડરના અધિકારીઓના આગળ વધવાની તકો વધુ ઓછી થઈ જશે. કોઈ ફોર્સમાં ઘણા વર્ષો સુધી કામ કરનારા અધિકારીઓના ટોપ પર જવાથી તેઓ ફોર્સને વધારે સારી રીતે મેનેજ કરી શકે છે.

વળી, કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે CAPFના મોટા પદો પર IPS અધિકારીઓની તૈનાતી એટલા માટે જરૂરી છે કારણ કે તેમને રાજ્યમાં પોલીસ-પ્રશાસન સાથે કામ કરવાનો અને ઇન્ટરનલ સિક્યોરિટી સંભાળવાનો અનુભવ હોય છે. તેનાથી અલગ-અલગ રાજ્યો સાથે તાલમેલ બનાવવામાં મદદ મળે છે.

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
  • પસંદના ન્યૂઝ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પૂરા ન્યૂઝ વાંચો એપ પર
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
Scan QR to download app
એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે QR સ્કેન કરો
Download android app - Divya BhaskarDownload ios app - Divya Bhaskar
  • મનપસંદ એલર્ટ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

Local News

Today Weather Update

Our Group Site Links