Mon, Nov 16, 2026Updated 02:21 PM IST
Google Preferred Source CTA

આજનું એક્સપ્લેનર:ગૌહત્યા માટે 3 લોકોને આજીવન કેદ, કોર્ટે કહ્યું- સજા નહીં હોય તો ગૌમાતા લુપ્ત થઈ જશે; કાયદો અને ધર્મગ્રંથ શું કહે છે?

16 દિવસ પેહલાલેખક: શિવેન્દ્ર ગૌરવ
  • કૉપી લિંક

ગુજરાતની એક કોર્ટે ગૌહત્યાના દોષી 3 લોકોને આજીવન કેદની સજા સંભળાવી છે. કોર્ટે ચુકાદામાં મનુસ્મૃતિ અને વેદોનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું, 'બેરહમીથી ગાયોના મોઢા, પેટ અને પગ કાપ્યા, ત્યારબાદ 277 કિલો માંસ કાઢીને વેચવાની તૈયારીમાં હતા. જો સજા નહીં આપવામાં આવે,

.

આખરે સમગ્ર મામલો શું છે, કયા કાયદા હેઠળ સજા થઈ અને મનુસ્મૃતિ જેવા ગ્રંથોમાં ગાય વિશે શું કહેવામાં આવ્યું છે; આજના એક્સપ્લેનરમાં…

સવાલ-1: ગૌહત્યા પર આજીવન કેદનો સમગ્ર મામલો શું છે?

જવાબ: ગુજરાતના ગાંધીનગરમાં એક ગામ છે- જામળા. 22 ઑગસ્ટ 2024ના રોજ અહીં એક ઘરમાં પોલીસે દરોડો પાડ્યો અને 6 લોકોની ધરપકડ કરી.

સરકારી વકીલે આરોપીઓ વિરુદ્ધ દલીલમાં કહ્યું કે પોલીસે ઘરમાંથી 277 કિલો ગૌમાંસ (બીફ), ગાયોને કાપવામાં ઉપયોગમાં લેવાતા હથિયારો અને માંસ લઈ જવા માટેનું એક વાહન જપ્ત કર્યું.

વકીલે કહ્યું કે વસીમ કુરેશી અને મોહમ્મદ રફીક કુરેશી નબળી અથવા દૂધ ન આપતી ગાયો અને ભેંસો ખરીદતા હતા. ત્યારબાદ તેઓ અમદાવાદથી ચાર લોકોને બોલાવતા અને પ્રાણીઓને નિર્દયતાથી કાપી નાખતા હતા. ગુલામ મોઈન નામનો એક વ્યક્તિ આ લોકો પાસેથી માંસ ખરીદતો હતો.

પોલીસે 6 લોકો સામે ગૌહત્યા તેમજ પ્રતિબંધિત માંસ રાખવા, પરિવહન કરવા અને વેચવાનો કેસ નોંધ્યો. સુનાવણી દરમિયાન ફરિયાદી પક્ષે 54 સાક્ષીઓ અને 18 દસ્તાવેજી પુરાવા રજૂ કર્યા.

સુનાવણી બાદ ગાંધીનગરની એડિશનલ સેશન્સ કોર્ટે વસીમ કુરેશી, મોહમ્મદ રફીક કુરેશી અને અસફાક બહેલિમને દોષિત ઠેરવ્યા. 26 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ જજ બી. આર. રાજપૂતે ત્રણેયને આજીવન કેદની સજા સંભળાવી અને 3-3 લાખ રૂપિયાનો દંડ પણ ફટકાર્યો.

પોલીસ કસ્ટડીમાં વસીમ કુરેશી, મોહમ્મદ રફીક કુરેશી અને અસફાક બહેલિમ.
પોલીસ કસ્ટડીમાં વસીમ કુરેશી, મોહમ્મદ રફીક કુરેશી અને અસફાક બહેલિમ.

સવાલ-2: કોર્ટે મનુસ્મૃતિ અને વેદોનો ઉલ્લેખ કરતાં શું કહ્યું?

જવાબ: જસ્ટિસ રાજપૂતે ગાયનું ધાર્મિક મહત્ત્વ જણાવવા માટે મનુસ્મૃતિ અને વેદોનો હવાલો આપ્યો…

મનુસ્મૃતિમાં ગાયને માત્ર પ્રાણી નહીં, પરંતુ સમૃદ્ધિ, સમાજ અને ‘ધર્મ’નો એક સ્તંભ માનવામાં આવ્યો છે. ઋષિ-મુનિઓએ પ્રાણીઓની સુરક્ષા અને સંભાળની જવાબદારી વૈશ્ય વર્ગને સોંપી હતી. તેના આર્ષ વિવાહ (વૈદિક પરંપરામાં લગ્ન કરવાની એક રીત)માં ગાય અને બળદની જોડીનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.

ગાયને 'દુનિયાની માતા' માનવામાં આવે છે, જેમાં 33 કરોડ દેવી-દેવતાઓ નિવાસ કરે છે. તેના ચાર પગ ચાર વેદોના પ્રતીક છે.

જ્યારે તપસ્યાની શક્તિથી 'અમૃત'નાં ટીપાં ધરતી પર પડ્યાં, ત્યારે દિવ્ય ગાય કામધેનુનો જન્મ થયો અને તેને ધરતી પરની તમામ ગાયોની પૂર્વજ માનવામાં આવવા લાગી. ઋગ્વેદમાં ગાયને અઘ્ન્યા કહેવામાં આવી છે, એટલે કે જેને મારી ન નાખવી જોઈએ.

કોર્ટે ચુકાદામાં સંસ્કૃતનો એક શ્લોક પણ સંભળાવ્યો-

QuoteImage

त्वं माता सर्वदेवानां त्वं च यज्ञस्य कारणम्। त्वं तीर्थं सर्वतीर्थानां नमस्तेऽस्तु सदानघे॥

QuoteImage

તેનો ગુજરાતી અર્થ છે- 'તમે તમામ દેવતાઓની માતા છો અને તમે તમામ પવિત્ર યજ્ઞોનું કારણ છો. તમે તમામ પવિત્ર જળ અને તીર્થસ્થળોમાં સૌથી પવિત્ર છો. અમે તમને સદાય નમન કરીએ છીએ.’

સવાલ-3: કોર્ટે કયા કાયદાના આધારે આજીવન કેદની સજા સંભળાવી?

જવાબ: ગૌહત્યા માટે આજીવન કેદ સુધીની સજા આપનાર ગુજરાત દેશનું પ્રથમ રાજ્ય છે.

2011માં ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની સરકારે રાજ્યના એનિમલ પ્રિઝર્વેશન એક્ટમાં ફેરફાર કરીને ગાયોની હત્યા, તેમના પરિવહન અને ગૌમાંસના વેચાણ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લગાવી દીધો હતો.

આમાં ગૌહત્યા કરવા બદલ 3થી 7 વર્ષ સુધીની સજા અને 50 હજાર રૂપિયાના દંડની જોગવાઈ હતી. જ્યારે ગૌમાંસ લાવવા-લઈ જવા, સંગ્રહ કરવા અથવા વેચાણ કરવા બદલ વધુમાં વધુ 3 વર્ષની સજા અને 25 હજાર રૂપિયાના દંડની જોગવાઈ હતી.

ત્યારબાદ ગુજરાત સરકારે 2017માં કાયદામાં સુધારો કરીને સજા વધારી દીધી. હવે…

  • ગૌહત્યા માટે 10 વર્ષની જેલથી લઈને આજીવન કેદ સુધીની અને ઓછામાં ઓછા 1 લાખથી 5 લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ છે.
  • ગૌમાંસ લાવવા-લઈ જવા, સંગ્રહ કરવા અથવા વેચાણ કરવા બદલ 7 વર્ષથી 10 વર્ષ સુધીની જેલ અને 1 લાખથી 5 લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ છે.

આ પહેલાં પણ નવેમ્બર 2025માં અમદાવાદની એક કોર્ટે એક જ પરિવારના 3 લોકો- કાસિમ સોલંકી, સત્તાર અને અકરમને ગૌહત્યાના દોષી ઠેરવીને આજીવન કેદની સજા સંભળાવી ચૂકી છે.

સવાલ-4: મનુસ્મૃતિ અને વેદોમાં ગૌમાંસ ખાવા અંગે શું કહેવામાં આવ્યું છે?

જવાબ: ગૌવંશની હત્યા અને તેને ખાવા અંગે વિચારકો, સ્મૃતિગ્રંથો અને ઇતિહાસકારોના મત પરસ્પર ગૂંચવાયેલા છે. વૈદિક કાળથી અત્યાર સુધી તેને 3 તબક્કામાં વહેંચી શકાય છે…

તબક્કો-1: વૈદિકથી મૌર્યકાળ (ઈ.સ. પૂર્વે 1500થી 200), પશુબલિની પરંપરા

દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાં ઇતિહાસના પ્રોફેસર રહી ચૂકેલા ડી. એન. ઝાએ પોતાના પુસ્તક 'ધ મિથ ઑફ ધ હોલી કાઉ'માં લખ્યું હતું, 'ઋગ્વેદ જેવા ગ્રંથોથી જાણવા મળે છે કે વૈદિક ભારતમાં પ્રાણીઓનું માંસ ખાવું સામાન્ય વાત હતી. વૈદિક કાળના ગ્રંથોમાં ગૌહત્યાનો ઘણો ઉલ્લેખ છે. તે સમયના ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો દરમિયાન પશુઓની બલિ આપ્યા પછી માંસ ખાવાની પરંપરા હતી.'

આ સમયગાળામાં ગૌમાંસ ખાવાના સ્પષ્ટ ઐતિહાસિક પુરાવા તો મળતા નથી, પરંતુ ડી. એન. ઝાના મતે તેમાં કોઈ શંકા નથી કે ખાવા અને બલિ માટે પ્રાણીઓને વિચાર્યા વિના મારી નાખવાની પરંપરા વૈદિક કાળથી લઈને ઘણાં પછીના મૌર્ય કાળ સુધી ચાલુ રહી.

ફેઝ-2: મૌર્ય કાળથી પ્રારંભિક મધ્યકાળ (ઈ.સ. પૂર્વે 200થી ઈ.સ. 1000 સુધી), ગૌહત્યા અંગે સ્પષ્ટ નિયમો નહોતા

આ જ સમયગાળામાં મનુસ્મૃતિ અસ્તિત્વમાં આવી. તેના શ્લોકો હિંદુઓને ધર્મ અને તેમની ફરજો વિશે જણાવે છે. મનુસ્મૃતિમાં કેટલાક પ્રાણીઓનું માંસ ખાવા યોગ્ય ગણાવવામાં આવ્યું છે. જોકે ખાવા યોગ્ય અને અયોગ્ય પ્રાણીઓની યાદીમાં ગાયનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ મળતો નથી.

મિથોલોજિસ્ટ દેવદત્ત પટનાયક લખે છે, 'મનુસ્મૃતિના અધ્યાય 5માં ખાવા-પીવાની વસ્તુઓની યાદી છે. શ્લોક 5.18માં એવા 5 નખવાળાં પ્રાણીઓનો ઉલ્લેખ છે, જેને 'દ્વિજ', એટલે કે ઊંચી જાતિના લોકો ખાઈ શકે છે- સાહિ, હેજહોગ, ગોહ, ગેંડો, કાચબો અને સસલું. આ જ શ્લોકમાં ઊંટને છોડીને એવા પ્રાણીઓને ખાવાની પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેમના માત્ર એક જ જડબામાં દાંત હોય છે. જેમ કે- ગાય, બકરી અને ઘેટાંના ઉપરના જડબામાં આગળના દાંત હોતા નથી. ગાયના પણ માત્ર એક જ જડબામાં દાંત હોય છે.’

જોકે મનુસ્મૃતિના અધ્યાય 11માં ગૌહત્યાને 'ઉપપાતક', એટલે કે નાના પાપોની શ્રેણીમાં રાખવામાં આવી છે. તેને વ્યભિચાર અને માતા-પિતાની અવગણના કરવા જેવા પાપોની સમકક્ષ માનવામાં આવ્યું છે. મનુસ્મૃતિમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ગાયને મારવાથી જાતિનો નાશ થઈ જશે. જોકે આ કોઈ બ્રાહ્મણની હત્યા કરવા જેવા 'મહાપાતક', એટલે કે મોટા પાપ સમાન નથી.

જોકે આ જ સમયગાળામાં 9મી સદીના ભાષ્યકાર મેધાતિથિએ મનુસ્મૃતિની વ્યાખ્યા કરતાં કહ્યું હતું કે ગૌમાંસ ખાવું વૈદિક પરંપરા અનુસાર છે.

યાજ્ઞવલ્ક્ય સ્મૃતિના રચયિતા યાજ્ઞવલ્ક્યે આશરે ઈ.સ. 100-300 દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે વિદ્વાન બ્રાહ્મણનું સ્વાગત મોટા બળદ, બકરા, સ્વાદિષ્ટ ભોજન અને મીઠા શબ્દોથી કરવું જોઈએ.

ગાય અને તેના વાછરડાની આ મૂર્તિ 7મી સદીના ઉત્તર પ્રદેશની છે. તેને લોસ એન્જલસ કાઉન્ટી મ્યુઝિયમ ઑફ આર્ટમાં રાખવામાં આવી છે.
ગાય અને તેના વાછરડાની આ મૂર્તિ 7મી સદીના ઉત્તર પ્રદેશની છે. તેને લોસ એન્જલસ કાઉન્ટી મ્યુઝિયમ ઑફ આર્ટમાં રાખવામાં આવી છે.

9મી સદીમાં વિશ્વરૂપ અને 12મી સદીમાં લક્ષ્મીધર જેવા ટીકાકારોએ પણ અતિથિસત્કારમાં બળદની હત્યાનું સમર્થન કર્યું હતું.

ફેઝ-3: મધ્યકાલ અને ત્યાર બાદ (ઈ.સ. 1000 પછી), પશુપાલન પર ભાર, ગૌહત્યાનો વિરોધ વધતો ગયો

ઇતિહાસકાર ડી. એન. ઝાના જણાવ્યા મુજબ, મૌર્યકાળ પછી બ્રાહ્મણોને જમીન અને ગાયો દાનમાં મળવા લાગી. પશુપાલન જરૂરી બની ગયું અને ગાયની હત્યાનો વિરોધ શરૂ થયો.

મહાભારત અને પુરાણોમાં પણ ગાયનું દાન કરવાની વાત પર ખૂબ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ગૌ-સહસ્રદાન, એટલે કે એક હજાર ગાયોના દાનને મોટા ધાર્મિક દાનોમાં ગણવામાં આવ્યું છે.

આ દરમિયાન કલિયુગનો વિચાર વધુ મજબૂત બન્યો. મહાભારત અને પુરાણોમાં પણ તેનો ઉલ્લેખ છે. કલિયુગમાં જૂની પ્રથાઓ અને પાપોને છોડવાનું કહેવામાં આવ્યું. આ પ્રથાઓને કલિવર્જ્ય કહેવામાં આવી. તેમાં ગૌહત્યા પણ સામેલ હતી.

આ સમયગાળાની અનેક સ્મૃતિઓ અને ધર્મશાસ્ત્રોમાં ગૌહત્યાનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો. ઋષિ પારાશર અને દેવલની સ્મૃતિઓમાં ગાયને મારનારને અસ્પૃશ્ય ગણાવવામાં આવ્યો અને કડક પ્રાયશ્ચિત્તની વાત કરવામાં આવી.

12મી સદી અને ત્યારબાદના મધ્યકાલીન ટીકાકારો- અપરાર્ક, રઘુનંદન, નીલકંઠ, મિત્ર મિશ્ર વગેરે- એ કહ્યું કે કલિયુગમાં ગાયને મારવી ન જોઈએ.

પછી મુઘલ કાળમાં અકબર અને જહાંગીરે જૈન લોકોના પ્રભાવથી પ્રાણીઓ, ખાસ કરીને ગાયની હત્યા પર પ્રતિબંધ મૂકવાના આદેશો આપ્યા.

ડી.એન. ઝાના મતે, ગાય બ્રાહ્મણવાદી વર્ગમાં એક ભાવનાત્મક સાંસ્કૃતિક પ્રતીક તરીકે ઊભરી રહી હતી. 17મી સદીમાં મરાઠા શાસક શિવાજી મહારાજ ગાય અને બ્રાહ્મણોના રક્ષક તરીકે ઊભર્યા. ત્યારબાદ 19મી સદીમાં શીખ કૂકા (નામધારી) આંદોલનના નેતા રામ સિંહે ગૌહત્યાની મંજૂરી આપનારા અંગ્રેજો સામે હિંદુઓ અને શીખોને અંગ્રેજો વિરુદ્ધ એકત્રિત કર્યા.

ગાય પર દેવી-દેવતાઓનાં ચિત્રો ધરાવતું આ પોસ્ટર 1885માં કોલકાતામાં બનાવવામાં આવ્યું હતું. તેની આસપાસ તમામ ધર્મોના લોકો છે અને ભારત માતા ગાયનું દૂધ દોહી રહી છે. અંગ્રેજોના શાસન દરમિયાન તેનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રવાદના પ્રતીક તરીકે કરવામાં આવતો હતો.
ગાય પર દેવી-દેવતાઓનાં ચિત્રો ધરાવતું આ પોસ્ટર 1885માં કોલકાતામાં બનાવવામાં આવ્યું હતું. તેની આસપાસ તમામ ધર્મોના લોકો છે અને ભારત માતા ગાયનું દૂધ દોહી રહી છે. અંગ્રેજોના શાસન દરમિયાન તેનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રવાદના પ્રતીક તરીકે કરવામાં આવતો હતો.

1882માં આર્ય સમાજના સ્થાપક દયાનંદ સરસ્વતીએ ગૌરક્ષિણી સભાની શરૂઆત કરી હતી. આ જ સમય દરમિયાન ગૌહત્યા મુદ્દે હિંદુ-મુસ્લિમ તણાવ પણ વધ્યો હતો. આઝાદી પછી ધીમે-ધીમે ગૌહત્યા અંગે નિયમો બનાવવામાં આવવા લાગ્યા.

સવાલ-5: હાલમાં સમગ્ર દેશમાં ગૌહત્યા અંગે કયો કાયદો છે?

જવાબ: ગૌહત્યા સંબંધિત કેસો માટે કોઈ કેન્દ્રીય કાયદો નથી. આ મામલાઓ રાજ્ય સરકારોના નિયંત્રણ હેઠળ આવે છે. તમામ રાજ્યોમાં અલગ-અલગ નિયમો છે, જેને 3 કેટેગરીમાં સમજી શકાય છે…

પ્રતિબંધિત: ગુજરાત ઉપરાંત મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, કર્ણાટક, ઝારખંડ, પંજાબ, રાજસ્થાન, ઉત્તરાખંડ, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, દિલ્હી, ચંદીગઢ, જમ્મુ-કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને લદાખમાં ગૌહત્યા પર પ્રતિબંધ છે. આ રાજ્યોમાં 1થી 10 વર્ષની જેલ અને 10,000થી 5 લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ છે. ગુજરાતને અડીને આવેલા દાદરા અને નગર હવેલી તેમજ દમણ અને દીવમાં પણ ગૌહત્યા માટે આજીવન કેદની સજા થઈ શકે છે.

આંશિક પ્રતિબંધ: આસામમાં પ્રમાણપત્ર વિના ઢોરની કતલ કરવા અથવા મંદિરો અને નૉન-બીફ વિસ્તારોમાં વેચવા બદલ 3થી 8 વર્ષની સજા અને 5 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. ઓડિશા, આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગાણામાં પણ પ્રમાણપત્ર વિના ઢોરની કતલ કરવી પ્રતિબંધિત છે.

બિહારમાં ગાય અને વાછરડાને મારવા પર પ્રતિબંધ છે. 25 વર્ષથી વધુ ઉંમરના, ખેતી અને પ્રજનન માટે અયોગ્ય બળદ અને માદા ભેંસને પણ મારી શકાય છે. તમિલનાડુ, પશ્ચિમ બંગાળ, ગોવા, પુડુચેરી, અંડમાન અને નિકોબાર ટાપુઓમાં પણ આંશિક પ્રતિબંધ છે.

કોઈ પ્રતિબંધ નથી: કેરલમ, અરુણાચલ પ્રદેશ, મેઘાલય, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ, ત્રિપુરા, સિક્કિમ, લક્ષદ્વીપ અને મણિપુરમાં ગૌહત્યા માટે અલગથી કોઈ કાયદો નથી.

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
  • પસંદના ન્યૂઝ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પૂરા ન્યૂઝ વાંચો એપ પર
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
Scan QR to download app
એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે QR સ્કેન કરો
Download android app - Divya BhaskarDownload ios app - Divya Bhaskar
  • મનપસંદ એલર્ટ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

Local News

Today Weather Update

Our Group Site Links