Mon, Nov 16, 2026Updated 02:17 PM IST
Google Preferred Source CTA

આજનું એક્સપ્લેનર:‘સીમાંકન બિલ’ માટે વિશેષ સત્ર બોલાવવાની તૈયારી, શું મોદી સરકારે 360 સાંસદોનો જુગાડ કરી લીધો; ગઈ વખતે 54 મત ઓછા પડ્યા હતા

2 દિવસ પેહલા
  • કૉપી લિંક

સરકાર 3 દિવસનું સંસદ સત્ર બોલાવીને સીમાંકન બિલ લાવી શકે છે. અહેવાલો અનુસાર, ભાજપના એક ‘વરિષ્ઠ નેતા’એ કહ્યું છે કે કેન્દ્ર સરકાર પાસે બિલ પસાર કરાવવા માટે જરૂરી બે-તૃતીયાંશ બહુમતી છે. બિલ 15થી 18 બેઠકોના માર્જિનથી પસાર થઈ જશે.

.

એપ્રિલ 2026માં સંસદ સત્ર દરમિયાન ભાજપની આગેવાનીવાળી NDA સરકાર જરૂરી બહુમતી મેળવી શકી નહોતી અને બિલ 54 મતોથી પડી ગયું હતું.

તો શું હવે ખરેખર સરકારે બે-તૃતીયાંશ સાંસદો એકત્ર કરી લીધા છે, NDA પાસે પોતાના બળે બહુમતી માટે પૂરતા આંકડા નથી, તો પછી બાકીના સાંસદોને કેવી રીતે પોતાની તરફ કરવામાં આવશે અને તેનાથી ભાજપને શું ફાયદો થશે; જાણીશું આજના એક્સપ્લેનરમાં…

સવાલ-1: પરિસીમન વિધેયક શું છે અને એપ્રિલમાં પસાર કેમ થઈ શક્યું નહોતું? જવાબઃ સામાન્ય બોલચાલમાં જેને આપણે પરિસીમન વિધેયક કહી રહ્યા છીએ, તે બે વિધેયકોનું પેકેજ છે. તેમાં લોકસભાની મહત્તમ બેઠકો 550થી વધારીને 850 કરવાની અને લોકસભા મતવિસ્તારોનું કદ ફરીથી નક્કી કરવાની (પરિસીમન) જોગવાઈઓ છે.

મોદી સરકારે 16થી 18 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવીને આ વિધેયકો રજૂ કર્યા. દલીલ આપવામાં આવી કે 2029ની ચૂંટણી સુધી મહિલા અનામત કાયદો લાગુ કરવા માટે આ વિધેયકો પસાર થવા જરૂરી છે.

વિપક્ષી પાર્ટીઓ તેના વિરોધમાં એક થઈ ગઈ. તેમનો તર્ક હતો કે મહિલા અનામતની આડમાં ભાજપ પોતાનો એજન્ડા પૂરો કરવા માંગે છે. પરિસીમન વિધેયકથી વધુ વસતી ધરાવતા હિન્દીભાષી રાજ્યોને લાભ મળશે, જ્યાં ભાજપનો ગઢ છે. જ્યારે વસતી વૃદ્ધિ રોકનારા રાજ્યોને નુકસાન થશે.

બંધારણ સંશોધન વિધેયક પસાર કરાવવા માટે સંસદના બંને ગૃહોમાં વિશેષ બહુમતી જરૂરી હોય છે. એટલે કે મતદાનમાં અડધાથી વધુ સભ્યો ગૃહમાં હાજર હોય અને જેટલા સભ્યો હાજર હોય, તેમાંના ઓછામાં ઓછા બે તૃતીયાંશ સાંસદો તેના પક્ષમાં મત આપે…

  • ધારો કે લોકસભામાં તમામ 543 સાંસદો હાજર હોય અને બિલ પર મતદાન કરે, તો બિલ પસાર થવા માટે તેના બે-તૃતીયાંશ એટલે કે 362 સાંસદોનું સમર્થન જરૂરી છે.
  • એપ્રિલમાં મતદાન દરમિયાન લોકસભામાં 528 સાંસદો હાજર હતા. તેના બે-તૃતીયાંશ મુજબ બિલ પસાર કરાવવા માટે 352 મત જરૂરી હતા.
  • મતદાન થયું ત્યારે બિલના સમર્થનમાં 298 મત અને વિરોધમાં 230 મત પડ્યા. આથી બંધારણ (131મો સુધારો) વિધેયક 54 મતોથી નિષ્ફળ ગયું. તેમાં મહિલાઓને સંસદ અને રાજ્યની વિધાનસભાઓમાં 33% અનામત આપવાની અને લોકસભાની બેઠકો વધારવા સંબંધિત જોગવાઈઓ હતી.
એપ્રિલમાં આ બિલ પસાર ન થયા બાદ પીએમ મોદીએ કહ્યું હતું, ‘ગઈકાલે અમારી પાસે પૂરતી સંખ્યા નહોતી, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે અમે હારી ગયા છીએ. ભવિષ્યમાં અમને વધુ તકો મળશે.’
એપ્રિલમાં આ બિલ પસાર ન થયા બાદ પીએમ મોદીએ કહ્યું હતું, ‘ગઈકાલે અમારી પાસે પૂરતી સંખ્યા નહોતી, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે અમે હારી ગયા છીએ. ભવિષ્યમાં અમને વધુ તકો મળશે.’

સવાલ-2: હાલમાં બંને ગૃહોમાં મોદી સરકારનું સંખ્યાબળ કેટલું છે? જવાબ: એપ્રિલની સરખામણીએ બંને ગૃહોમાં સરકારનું સમર્થન વધ્યું છે, પરંતુ તે હજુ પણ બે-તૃતીયાંશ બહુમતીથી પાછળ છે…

લોકસભામાં NDA સાથે 319 સાંસદો

  • 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ 240 બેઠકો પર જીત્યું હતું. NDAમાં ચંદ્રબાબુ નાયડુની TDPના 16, નીતિશ કુમારની પાર્ટી JDUના 12, શિવસેના (શિંદે જૂથ)ના 7, LJP (રામ વિલાસ)ના 5 અને અન્ય પક્ષોના 13 સાંસદો મળીને કુલ આંકડો 292 છે.
  • 14 જૂન 2026ના રોજ TMC નેતા કાકોલી ઘોષ દસ્તીદાર સહિત 20 લોકસભા સાંસદો NDA સમર્થિત નેશનાલિસ્ટ સિટિઝન પાર્ટીમાં જોડાઈ ગયા, જેના કારણે NDAનો આંકડો 292થી વધીને 312 થઈ ગયો.
  • જૂન 2026માં જ શિવસેના ઉદ્ધવ જૂથના 9માંથી 6 સાંસદો પણ NDAની સહયોગી શિવસેના (શિંદે જૂથ)માં જોડાઈ ગયા અને NDAનો આંકડો 318 પર પહોંચી ગયો. આસામની નગાંવ બેઠક પર યોજાયેલી પેટાચૂંટણીમાં ભાજપના દેવાશિષ શર્મા પણ જીત્યા છે.
  • હાલમાં લોકસભાની 3 બેઠકો ખાલી છે—જમ્મુ-કાશ્મીરની શ્રીનગર, પશ્ચિમ બંગાળની બસીરહાટ અને મેઘાલયની શિલોંગ. એટલે કે લોકસભામાં મહત્તમ 540 સાંસદો બિલ પર મતદાન કરશે.
  • આ હિસાબે લોકસભામાં બે-તૃતીયાંશના 360ના આંકડાથી NDA હાલમાં 41 મત પાછળ છે.

રાજ્યસભામાં NDA સાથે 154 સાંસદો

  • એપ્રિલ 2026માં પંજાબના AAPના 7 રાજ્યસભા સાંસદોના ભાજપમાં જોડાવા અને જૂનમાં રાજ્યસભાની ચૂંટણી બાદ 245 બેઠકો ધરાવતી રાજ્યસભામાં NDA પાસે કુલ 149 સાંસદો હતા. તેમાં ભાજપના 114 સાંસદો હતા.
  • 9 જુલાઈએ TMCના 3 રાજ્યસભા સાંસદો—સુખેન્દુ શેખર રે, સુષ્મિતા દેવ અને પ્રકાશ ચિક બરૈકે પાર્ટી છોડીને ભાજપમાં જોડાયા. 17 જુલાઈએ ત્રણેય બિનહરીફ રાજ્યસભા સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા. આથી રાજ્યસભામાં NDAની સંખ્યા વધીને 152 થઈ ગઈ.
  • 16 જુલાઈએ TMCના રાજ્યસભા સાંસદ કોયલ મલિકે પણ રાજીનામું આપ્યું અને ઓક્ટોબરમાં ભાજપની ટિકિટ પર તે જ ખાલી બેઠક પરથી પેટાચૂંટણી જીતીને ફરી સાંસદ બન્યાં. નવેમ્બરમાં મધ્ય પ્રદેશની ખાલી થયેલી રાજ્યસભા બેઠક પર ભાજપના હરદીપ સિંહ પુરી પણ બિનહરીફ ચૂંટાયા છે.
  • એટલે કે NDAનો આંકડો 154 થઈ ગયો છે અને બે તૃતીયાંશ બહુમતીના 163ના આંકડાથી NDA 9 મત પાછળ છે.

જોકે ભાજપના એક સૂત્રએ જણાવ્યું છે કે લોકસભામાં NDAના 320 અને રાજ્યસભામાં 155 સાંસદો છે. આ હિસાબે NDAને બે-તૃતિયાંશ બહુમતી સુધી પહોંચવા માટે લોકસભામાં 40 અને રાજ્યસભામાં 8 મળીને કુલ 48 વધુ સાંસદોના સમર્થનની જરૂર છે.

ભાજપ અધ્યક્ષ નિતિન નવીને 24 એપ્રિલે રાઘવ ચડ્ડા સહિત 7 રાજ્યસભા સાંસદોને ભાજપનું સભ્યપદ અપાવ્યું હતું.
ભાજપ અધ્યક્ષ નિતિન નવીને 24 એપ્રિલે રાઘવ ચડ્ડા સહિત 7 રાજ્યસભા સાંસદોને ભાજપનું સભ્યપદ અપાવ્યું હતું.

સવાલ-3: બાકીના 48 સાંસદોનું સમર્થન કેવી રીતે મળશે? જવાબઃ સરકાર આ ખોટ નાના, પ્રાદેશિક પક્ષો પાસેથી પૂરી કરી શકે છે…

1. લોકસભામાં સ્ટાલિનની DMK, અખિલેશની SP અને JMMના સાંસદો પર દાવ

  • લોકસભામાં DMKના 22, NCP (શરદ જૂથ)ના 8 અને JMMના 3 સાંસદ છે. જો ત્રણેય પાર્ટીઓના સાંસદો સરકારનું સમર્થન કરે, તો NDAનો આંકડો 353 સુધી પહોંચી જશે, જે બે-તૃતીયાંશ બહુમતીથી માત્ર 7 ઓછો હશે.
  • સ્ટાલિન અને ભાજપના નેતૃત્વ વચ્ચે વાતચીત થઈ છે. ભાજપના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, DMK રાજ્યોની લોકસભા બેઠકોમાં 50% વધારા માટે સરકાર પાસેથી લેખિત ખાતરી ઇચ્છે છે.
  • 37 સાંસદો ધરાવતી સમાજવાદી પાર્ટી પણ બિલને સમર્થન આપી શકે છે. ઉત્તર પ્રદેશના એક ભાજપ સાંસદે કહ્યું, ‘યુપીમાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને કારણે સપા પરિસીમનનો વિરોધ કરી શકશે નહીં, કારણ કે પરિસીમનથી સૌથી વધુ ફાયદો યુપીને જ છે.’
  • JMMના સાંસદો પણ ભાજપના સંપર્કમાં છે. SP અને DMKના સાંસદો ભલે NDAના સમર્થનમાં ન આવે, પરંતુ મતદાન દરમિયાન લોકસભામાં ગેરહાજર રહે, તો પણ બે તૃતીયાંશનો આંકડો ઘટી જશે અને સરકાર માટે સમર્થન મેળવવું સરળ બનશે. એપ્રિલમાં થયેલા મતદાનમાં 12 સાંસદો લોકસભામાં પહોંચ્યા નહોતા.
  • વરિષ્ઠ પત્રકાર નીરજા ચૌધરી કહે છે કે DMKનું સમર્થન ભલે ન મળે, પરંતુ સરકાર તેને મતદાનથી દૂર રહેવા માટે મનાવી શકે છે.

2. રાજ્યસભામાં YSR કોંગ્રેસ અને બીજુ જનતા દળની જરૂરિયાત

  • રાજ્યસભામાં DMKના 8 સાંસદો છે, જેઓ મતદાન ન કરે તો બે-તૃતીયાંશ બહુમતી માટે 157 મતની જરૂર પડશે, એટલે પછી NDAને માત્ર 2 સાંસદોનું સમર્થન મેળવવું પડશે.
  • આ માટે સરકારની નજર YSR કોંગ્રેસ અને બીજુ જનતા દળ, BJDના અનુક્રમે 4 અને 5 સાંસદો પર રહેશે. આ બંને પક્ષો ન તો NDAમાં છે અને ન તો INDIA બ્લોકમાં.
  • બંને પક્ષોના સાંસદો NDAને સમર્થન આપી દે, તો સરકાર 8 બેઠકોનું અંતર પૂરું કરી શકે છે.

સવાલ-4: કોંગ્રેસ કઈ ચિંતા વ્યક્ત કરી રહી છે? જવાબઃ કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે તે સંસદમાં મહિલાઓને 33% અનામત આપવાના પક્ષમાં છે, પરંતુ તેને સીમાંકન સાથે જોડ્યા વિના હાલની લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા, એટલે કે 543 બેઠકો પર જ લાગુ કરવામાં આવે. કારણ કે સીમાંકનમાં વસતીના પ્રમાણમાં રાજ્યોમાં નવી લોકસભા બેઠકો વધારવાથી દક્ષિણનાં રાજ્યોને ઉત્તર ભારતની સરખામણીએ ઓછી બેઠકો મળશે, કારણ કે તેમની વસતી ઓછી છે.

કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ કહ્યું છે કે કોઈ મોટા બંધારણીય ફેરફાર પહેલાં સર્વપક્ષીય બેઠક યોજવી જોઈએ. આ માટે ખડગેએ અનેક વખત પીએમ મોદીને પત્ર લખ્યો છે.

વરિષ્ઠ કોંગ્રેસ નેતા જયરામ રમેશે 12 નવેમ્બરે X પર લખ્યું, 'ગૃહમંત્રી (અમિત શાહે) આજે પત્રકારોના એક જૂથ સાથેની અનૌપચારિક વાતચીતમાં ફરી એકવાર સીમાંકનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તેમણે પત્રકારોને જણાવ્યું કે ટૂંક સમયમાં સંસદનું 3 દિવસનું વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવશે અને 15થી 18 મતના બહુમતીથી બિલ પસાર થઈ જશે.'

હકીકતમાં, 12 નવેમ્બરે દિલ્હી ભાજપ મુખ્યાલયમાં ‘દિવાળી મિલન કાર્યક્રમ’ યોજાયો હતો. મીડિયા અહેવાલો મુજબ, તેમાં ગૃહમંત્રી અમિત શાહે પત્રકારો સાથે લંચ દરમિયાન ‘અનૌપચારિક ચર્ચા’ કરી હતી. આ પછી જ મીડિયા અહેવાલોમાં સરકાર દ્વારા વિશેષ સત્ર બોલાવવાની અને સીમાંકન વિધેયક લાવવાની તૈયારીની ચર્ચા શરૂ થઈ હતી.

એપ્રિલમાં વિધેયક પડ્યા બાદ 20 જુલાઈથી 13 ઑગસ્ટ સુધી ચાલેલા ચોમાસુ સત્રમાં વિધેયકો રજૂ કરવામાં આવ્યા ન હતા. જોકે સત્રને ઔપચારિક રીતે સમાપ્ત કરવામાં આવ્યું ન હતું, પરંતુ અનિશ્ચિતકાળ માટે મુલતવી રાખવામાં આવ્યું હતું. એટલે કે 13 નવેમ્બર સુધી રેકોર્ડ 92 દિવસથી સત્ર મુલતવી છે. આવી સ્થિતિમાં આ જ સત્રને માત્ર 2 દિવસ અગાઉ નોટિસ આપીને ફરી બોલાવી શકાય છે. જ્યારે સામાન્ય રીતે નવું સત્ર બોલાવવા માટે 14 દિવસ અગાઉ નોટિસ આપવી પડે છે.

બંધારણની કલમ 368 હેઠળ બંધારણ સુધારા વિધેયક રજૂ કરવા માટે રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી લેવાની પણ જરૂર પડતી નથી. સરકારના કોઈ મંત્રી અથવા સાંસદ તેને વ્યક્તિગત રીતે પણ સંસદ સત્ર દરમિયાન રજૂ કરી શકે છે. ઇતિહાસમાં પણ અનેક બંધારણ સુધારા વિધેયકો અચાનક રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.

12 નવેમ્બરે ભાજપના દિવાળી મિલન કાર્યક્રમમાં હાજર પત્રકારોને પીએમ મોદીએ સંબોધિત કર્યા હતા.
12 નવેમ્બરે ભાજપના દિવાળી મિલન કાર્યક્રમમાં હાજર પત્રકારોને પીએમ મોદીએ સંબોધિત કર્યા હતા.

સવાલ-5: આખરે આ બિલ પસાર થવાથી શું થશે, ભાજપ આટલો ભાર કેમ મૂકી રહી છે? જવાબઃ નવા સીમાંકન પછી લોકસભા અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓમાં 50% બેઠકો વધશે. સરકારે જે બિલ રજૂ કર્યું હતું, તેમાં લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યા 550થી વધારીને 850 કરવાની વાત હતી. ગૃહમંત્રી અમિત શાહે તેનો ફોર્મ્યુલા પણ જણાવ્યો હતો.

સરકારનું કહેવું હતું કે તમામ રાજ્યોમાં બેઠકો 'પ્રમાણસર રીતે' વધશે. એટલે કે, જો 543 બેઠકોવાળી લોકસભામાં તમિલનાડુ પાસે 7.18% હિસ્સો, એટલે કે 39 બેઠકો છે, તો 850 બેઠકોવાળી લોકસભામાં પણ 7.18% હિસ્સો એટલે કે 61 બેઠકો હશે.

જોકે પરિસીમન વિધેયકમાં બેઠકો 'પ્રમાણસર રીતે વધારવાની' ખાતરી આપતી કોઈ જોગવાઈ નથી. તેના વિપરીત, બંધારણની કલમ 81(2)(a) કહે છે કે બેઠકો વસતીના પ્રમાણમાં મળશે, તમામ રાજ્યોમાં સમાન ટકાવારીનો વધારો થશે એવું નથી. તેમાં પણ સરકારે કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. એટલે કે 2011ની વસતીગણતરીના આધારે વસતીના પ્રમાણથી જ પરિસીમન થશે. આવી સ્થિતિમાં વધુ વસતી ધરાવતા રાજ્યોને વધુ બેઠકો અને ઓછી વસતી ધરાવતા રાજ્યોને ઓછી બેઠકો મળશે.

આનાથી ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, રાજસ્થાન, દિલ્હી અને મધ્ય પ્રદેશને સૌથી વધુ ફાયદો થશે. આ તમામ હિન્દી પટ્ટાના રાજ્યો છે, જ્યાં ભાજપની મજબૂત પકડ છે.

આનાથી ભાજપના પાછલા 3 ચૂંટણીના આંકડાઓના આધારે તેના માટે સારા અને ખરાબ બંને પરિદૃશ્યોમાં ફાયદો છે…

1. ભાજપ માટે બેસ્ટ કેસ પરિદૃશ્ય: જો 2019નું પ્રદર્શન રિપીટ થાય

  • સીમાંકન બાદ 850 બેઠકોવાળી લોકસભામાં બહુમતીનો આંકડો 426 હશે.2019માં BJPને કુલ 303 બેઠકો મળી હતી. તેમાંની 168 બેઠકો હિન્દીભાષી રાજ્યો (કાઉ બેલ્ટ)માંથી હતી. એટલે કે આશરે 55% બેઠકો.
  • જો 2029માં BJP 2019નું જ પ્રદર્શન દોહરાવે છે, તો તેને કાઉ બેલ્ટમાં જ 299 બેઠકો મળશે. એટલે કે બહુમતી માટે જરૂરી બેઠકોમાંથી આશરે 70% બેઠકો BJP માત્ર 8 રાજ્યોમાંથી જ મેળવી લેશે.
  • BJPએ 2019માં બિન-હિન્દીભાષી રાજ્યો ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ બંગાળ અને કર્ણાટકમાં જબરદસ્ત પ્રદર્શન કર્યું હતું. જો BJP ત્યાં પણ પોતાનું પ્રદર્શન દોહરાવે છે, તો ગુજરાતમાં 43, પશ્ચિમ બંગાળમાં 27, કર્ણાટકમાં 37 અને મહારાષ્ટ્રમાં 37 બેઠકો મળશે. આ રીતે BJP આ 12 રાજ્યોમાંથી જ બહુમતીનો આંકડો પાર કરી લેશે.

2. BJP માટે સૌથી ખરાબ સ્થિતિનું પરિદૃશ્ય: જો 2024નું પ્રદર્શન રિપીટ થાય

  • 2024માં BJPને 240 બેઠકો મળી હતી. જોકે, આમાંથી 118 બેઠકો કાઉ બેલ્ટમાંથી હતી. એટલે કે લગભગ 49% બેઠકો.
  • પરિસીમન પછી જો BJP 2024નું જ પ્રદર્શન પુનરાવર્તિત કરે, તો કાઉ બેલ્ટમાં 210 બેઠકો મળશે. એટલે કે બહુમતી માટે જરૂરી બેઠકોમાંથી લગભગ 50% બેઠકો BJP આ 8 રાજ્યોમાંથી જ મેળવી લેશે.

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
  • પસંદના ન્યૂઝ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પૂરા ન્યૂઝ વાંચો એપ પર
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
Scan QR to download app
એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે QR સ્કેન કરો
Download android app - Divya BhaskarDownload ios app - Divya Bhaskar
  • મનપસંદ એલર્ટ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

Local News

Today Weather Update

Our Group Site Links