Mon, Nov 16, 2026Updated 02:39 PM IST
Google Preferred Source CTA

આજનું એક્સપ્લેનર:દુશ્મન દેશોને એક ટેબલ પર લાવ્યા, ચીન પાસે પહેલગામ હુમલાની નિંદા કરાવી; BRICS સમિટથી ભારતને 5 મોટા ફાયદા

2 મહિનો પેહલા
  • કૉપી લિંક

18મી BRICS સમિટ રવિવારે સમાપ્ત થઈ ગઈ. પુતિન-જિનપિંગ જેવા નેતાઓ દિલ્હીથી પરત ફરી ચૂક્યા છે. બે દિવસ, 12 દેશોના ટોચના નેતાઓ, હજારો પ્રતિનિધિઓ, ડઝનબંધ કાર્યક્રમો અને સૌની સહમતિથી પસાર થયેલું એક ઘોષણાપત્ર.

.

BRICS 2026 સમિટમાંથી ભારતના 5 મોટા ફાયદાની કહાની, આજના એક્સપ્લેનરમાં…

2024 અને 2025માં BRICSનું વિસ્તરણ થયા પછી પહેલીવાર તમામ સભ્ય દેશો પૂરી મજબૂતી સાથે ટેબલ પર હાજર હતા. 2025ની બ્રાઝિલ સમિટમાં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સામેલ થયા ન હતા અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ પુતિન પણ વર્ચ્યુઅલી જોડાયા હતા.

BRICSના તમામ 11 સભ્ય દેશોએ 140 ફકરાના સંયુક્ત ઘોષણાપત્ર- ‘નવી દિલ્હી ડિક્લેરેશન’ પર હસ્તાક્ષર કર્યા. પીએમ મોદીએ પોતે જાહેરાત કરી કે કોઈ સભ્યએ વાંધો ઉઠાવ્યો નથી.

આ સિદ્ધિ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

  • હાલમાં દુનિયામાં 4 મોટા સંઘર્ષ ચાલી રહ્યા છે - અમેરિકા-ઈરાન, રશિયા-યુક્રેન, સાઉદી અરબ-હૂતી અને ઈઝરાયલ-લેબનોન. દુનિયાભરમાં અશાંતિ અને અનિશ્ચિતતા છે.
  • BRICS પહેલેથી જ ટ્રમ્પના નિશાના પર રહે છે. તેઓ તેને અમેરિકા વિરુદ્ધ ગણાવે છે. ટ્રમ્પે ધમકી આપી છે કે જે પણ દેશ BRICSની અમેરિકા વિરોધી નીતિઓનું સમર્થન કરશે, તેમના પર વધારાનો ટેરિફ લગાવવામાં આવશે. આવા માહોલમાં BRICS સમિટ જેવી મોટી ઇવેન્ટ કરાવવી સરળ ન હતી.
  • સમિટનું નવી દિલ્હી ઘોષણાપત્ર પસાર થાય તે પહેલા શનિવારે સવારે 4 વાગ્યા સુધી બેઠકો ચાલી. ભારતે એકબીજા સાથે યુદ્ધ લડી રહેલા ઈરાન, સાઉદી અને UAEને પણ રાજી કર્યા.
  • અમેરિકી થિંક ટેન્ક વિલ્સન સેન્ટરના દક્ષિણ એશિયા નિષ્ણાત માઈકલ કુગેલમેન કહે છે કે, 'આ પહેલા મે 2026માં યોજાયેલી BRICS વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં ઈરાન અને UAE વચ્ચેના મતભેદોને કારણે સંયુક્ત નિવેદન પણ જાહેર થઈ શક્યું ન હતું. આવી સ્થિતિમાં, વિશ્વભરના ટોચના નેતાઓના સ્તરે સર્વસંમતિથી ઘોષણાપત્ર પસાર કરાવવું ભારત માટે એક મોટી સિદ્ધિ છે.'
  • જોકે, પૂર્વ રાજદ્વારી દીપક વોરા કહે છે કે, 'ભારતે એવા શબ્દો પસંદ કર્યા, જેનાથી કોઈની રેડ લાઇન ક્રોસ ન થઈ. સંયુક્ત નિવેદનને વિરોધી દેશોની રાજકીય એકતા ન માનવું જોઈએ, પરંતુ તેને માત્ર એક સામાન્ય સહમતિ તરીકે જોવું જોઈએ.'

પીએમ મોદીએ બે દિવસમાં 15થી વધુ નેતાઓ સાથે દ્વિપક્ષીય વાતચીત કરી અને કેટલાક વિરોધી દેશોને પણ એકસાથે બેસાડ્યા…

પુતિન સાથેની મુલાકાતમાં વેપાર, સંરક્ષણ અને ઊર્જા પર વાત થઈ. પુતિને યુક્રેન યુદ્ધના શાંતિપૂર્ણ સમાધાન માટે ભારત અને પીએમ મોદીના રાજદ્વારી પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી અને આભાર વ્યક્ત કર્યો.

પજેશ્કિયાન સાથેની વાતચીતમાં પીએમ મોદીએ નેવિગેશન અને વેપારની સ્વતંત્રતા પર ભાર મૂક્યો. ભારતમાં કોઈ ઈરાની રાષ્ટ્રપતિની 8 વર્ષમાં આ પહેલી મુલાકાત છે.

પજેશ્કિયાન અને UAEના ક્રાઉન પ્રિન્સ શેખ બિન ઝાયદ અલ નાહયાન વચ્ચે સાઇડલાઇન્સ પર મુલાકાત થઈ. સામાન્ય બેઠકોમાં સાઉદી અરબના વિદેશ મંત્રી પ્રિન્સ ફૈસલ અલ સઉદ પણ હાજર રહ્યા.

આ દરમિયાન દિલ્હી ડિક્લેરેશનમાં પહેલગામ હુમલાની પણ સખત શબ્દોમાં નિંદા કરવામાં આવી હતી- 'અમે 22 એપ્રિલ 2025 ના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાની સખત શબ્દોમાં નિંદા કરીએ છીએ, અને સરહદ પારથી આતંકવાદીઓની ઘૂસણખોરી સહિત આતંકવાદના તમામ સ્વરૂપો સામે લડવા પ્રતિબદ્ધ છીએ.'

આ સિદ્ધિ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

  • સમિટ પહેલાં ભારત રાજદ્વારી રીતે દબાણમાં હતું. મે 2026માં BRICS સભ્ય દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક દરમિયાન ઈરાન અને UAE વચ્ચેના તણાવને કારણે સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડવામાં આવ્યું ન હતું. આ પછી, ઘણા અહેવાલોમાં ભારતની અધ્યક્ષતા પર પણ સવાલો ઉભા થયા હતા.
  • જ્યારે પાકિસ્તાનની વૈશ્વિક રાજનીતિ મજબૂત સ્થિતિમાં છે. પાકિસ્તાન અને અમેરિકાના સંબંધો તેમના શ્રેષ્ઠ તબક્કામાં છે. પહેલગામ હુમલાના બદલામાં ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન અમેરિકાએ પાકિસ્તાન તરફી વલણ અપનાવ્યું હતું.
  • ચીને પણ સંઘર્ષ દરમિયાન પાકિસ્તાનને સૈન્ય મદદ પહોંચાડી. યુદ્ધવિરામ પછી ટ્રમ્પ અને ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર વચ્ચે ગુપ્ત બેઠકો થઈ. જ્યારે ભારત પર અમેરિકાએ 18% ટેરિફ લગાવ્યો છે. વેપાર ડીલ પર વાતચીત અટકી છે. પાકિસ્તાને ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધવિરામમાં મધ્યસ્થી પણ કરી છે. તાજેતરમાં પાકિસ્તાને સાઉદી અરબ અને તુર્કીયે સાથે વિશેષ સંરક્ષણ કરાર પણ કર્યો છે.
  • આવી સ્થિતિમાં, વિરોધી દેશો દ્વારા દિલ્હી ઘોષણા પર સંયુક્ત નિવેદન આપવું, પહેલગામ હુમલાની સામૂહિક નિંદા કરવી, તે ભારતની રાજદ્વારી સ્થિતિ સુધરવાના સંકેત છે. પીએમ મોદી અને જિનપિંગે અલગથી લગભગ 50 મિનિટ સુધી બેઠક પણ કરી. સંયુક્ત નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું કે મતભેદોને વિવાદ બનવા દેવા જોઈએ નહીં અને સંબંધો લાંબા સમય સુધી ચાલવા જોઈએ.
  • માઈકલ કુગેલમેન અનુસાર, આ સમિટ ભારત માટે પોતાની વૈશ્વિક નેતૃત્વને મજબૂત કરવાની તક હતી. એક નક્કર સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કરી શકવું એ ભારતની સફળતા છે.'
  • થિંક ટેન્ક ઓબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ORF) માં જિયોઇકોનોમિક્સ પ્રોગ્રામના એસોસિયેટ ફેલો જ્હાનવી ત્રિપાઠી કહે છે કે ભારતની સફળતાનો અર્થ એ નથી કે BRICS દેશો દરેક ભૌગોલિક-રાજકીય મુદ્દા પર એક સૂરમાં બોલે, પરંતુ તેને એમ જોવું જોઈએ કે આતંકવાદ, વ્યાપારી મુશ્કેલીઓ જેવા મુદ્દાઓ પર સહમતિ બનાવી શક્યા છે કે નહીં. એ પણ જોવું પડશે કે આ સહમતિ વાસ્તવિક પરિણામોમાં બદલાય છે કે નહીં.’

7 વર્ષ પછી જિનપિંગ ભારતની મુલાકાતે આવ્યા. 12 સપ્ટેમ્બરની સાંજે તેમણે પીએમ મોદી સાથે બેઠક કરી. તેમાં સરહદી વિવાદ પર ‘નિષ્પક્ષ, યોગ્ય અને પરસ્પર સ્વીકાર્ય’ ઉકેલની વાત ફરીથી દોહરાવવામાં આવી. પીએમ મોદીએ જિનપિંગ સાથે તસવીર પોસ્ટ કરતા લખ્યું, ‘અમે ભારત-ચીન સંબંધોના તમામ પાસાઓની સમીક્ષા કરી.’

શી જિનપિંગે ભારત મંડપમમાં પીએમ મોદી સાથે મુલાકાત કરી.
શી જિનપિંગે ભારત મંડપમમાં પીએમ મોદી સાથે મુલાકાત કરી.

આ સિદ્ધિ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

  • જૂન 2020માં ગલવાન ઘાટીમાં ભારતીય અને ચીની સેનાઓ વચ્ચે લોહિયાળ અથડામણ થઈ. ભારતના કેપ્ટન સંતોષ બાબુ સહિત 20 જવાનો શહીદ થયા. પરિસ્થિતિ એટલી બગડી કે બંને તરફથી ફોરવર્ડ પોસ્ટ પર જવાનો અને હથિયારોની ભારે તૈનાતી કરવામાં આવી.
  • ગલવાન પછી જિનપિંગનો આ પહેલો ભારત પ્રવાસ છે. નવી દિલ્હીની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ચાઇનીઝ સ્ટડીઝના ડિરેક્ટર પ્રો. અલકા આચાર્ય કહે છે કે ભારતમાં આવીને રાષ્ટ્રપતિ જિનપિંગનું પીએમ મોદી સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠક કરવી એક સકારાત્મક સંદેશ છે. આ સમિટ એવી રાજકીય ફ્રેમ સેટ કરે છે, જે આખી સિસ્ટમમાં ફેલાઈ જાય છે.
  • જોકે, બંને દેશોની પોતાની-પોતાની પ્રાથમિકતાઓ છે. ચીન પોતાનો કારોબાર અને વૈશ્વિક પ્રભુત્વ વધારવા માંગે છે. ભારત પરસ્પરના મુદ્દાઓ ઉકેલવા માંગે છે. મિત્ર બનવા માટે હજુ બંનેને લાંબો રસ્તો કાપવો પડશે.
  • ઓપ્ટિક્સની દ્રષ્ટિએ, અમેરિકા સહિતના તમામ પશ્ચિમી દેશોને મોટો સંદેશ ગયો છે કે ભારત, ચીન અને રશિયા જેવી 3 મોટી બિન-પશ્ચિમી શક્તિઓ વારંવાર મંચ શેર કરી રહી છે. ભારત માત્ર અમેરિકા અને યુરોપ પર નિર્ભર નથી, પરંતુ તેની પાસે અન્ય વિકલ્પો પણ છે.
12 સપ્ટેમ્બરના રોજ BRICS સમિટની ક્લોઝ ડોર મીટિંગ પછી હાથ મિલાવતા રાષ્ટ્રપતિ પુતિન, પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ જિનપિંગ.
12 સપ્ટેમ્બરના રોજ BRICS સમિટની ક્લોઝ ડોર મીટિંગ પછી હાથ મિલાવતા રાષ્ટ્રપતિ પુતિન, પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ જિનપિંગ.

ઘોષણાપત્રમાં નામ લીધા વિના ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિના વિરોધમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે - 'અમે એકતરફી ટેરિફ પર ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરીએ છીએ. આ WTOના નિયમો વિરુદ્ધ છે. મનસ્વી ટેરિફ વૈશ્વિક વેપારને અસર કરે છે. સપ્લાય ચેઇન ખરાબ થાય છે.'

અમેરિકા રશિયા પાસેથી ઓઈલ અને હથિયારો ખરીદનારા દેશો પર જે પ્રતિબંધો લગાવે છે. ઘોષણાપત્રમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, 'અમે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા વિરુદ્ધ લગાવવામાં આવેલા એકતરફી દબાણવાળા ઉપાયોની નિંદા કરીએ છીએ.'

જ્યારે પુતિને ભાષણમાં કહ્યું, 'હવે જૂના આર્થિક કેન્દ્રો અને જૂના નેતાઓની જગ્યા નવા દેશો અને નવા નેતાઓ લઈ રહ્યા છે. પશ્ચિમ નબળું પડી રહ્યું છે. દુનિયા બદલાઈ રહી છે. BRICS ગ્લોબલ ગ્રોથનું પ્લેટફોર્મ બની રહ્યું છે.'

પીએમ મોદીએ પણ પોતાની સમાપન ભાષણમાં નિવેદન આપ્યું, 'બદલાતી દુનિયાનું મેનેજમેન્ટ જૂની સંસ્થાઓથી ચાલી શકે નહીં. ભવિષ્યના નિયમો બનાવવામાં ગ્લોબલ સાઉથની પણ ભાગીદારી હોવી જોઈએ.'

BRICS સમિટના છેલ્લા દિવસે 13 સપ્ટેમ્બરે પીએમ મોદીએ સમાપન ભાષણ આપ્યું
BRICS સમિટના છેલ્લા દિવસે 13 સપ્ટેમ્બરે પીએમ મોદીએ સમાપન ભાષણ આપ્યું

આ સિદ્ધિ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

  • ઓગસ્ટ 2025માં ટ્રમ્પે રશિયા પાસેથી ઓઈલ ખરીદવાને કારણે ભારત પર 25% વધારાનો ટેરિફ લગાવ્યો હતો, જેનાથી કુલ ટેરિફ 50% સુધી પહોંચી ગયો હતો. ફેબ્રુઆરી 2026માં અમેરિકાએ આ ટેરિફ ઘટાડીને 18% કરી દીધો છે, શરત એ છે કે ભારત રશિયન ઓઈલની ખરીદી ઓછી કરે. અમેરિકા સાથે ટ્રેડ ડીલને લઈને વાતચીત પણ અટકી પડી છે.
  • ભારતના પૂર્વ રાજદ્વારી શ્રીકુમાર મેનન અનુસાર, ‘ટ્રમ્પના ટેરિફના જોખમોને કારણે ભારતે સમિટમાં સાવચેતીભરી ભાષાનો ઉપયોગ કર્યો. અમેરિકી ડોલર પર નિર્ભરતા સમાપ્ત કરવા, એટલે કે ડી-ડોલરાઇઝેશન માટે BRICSની પોતાની કરન્સી લાવવાના પ્રસ્તાવથી અંતર જાળવી રાખ્યું. જોકે, તેનાથી ભારતના મૂળ એજન્ડામાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.’
  • ભારતે BRICS દેશોને સ્થાનિક કરન્સીમાં વેપાર વધારવાની અપીલ કરી છે. દિલ્હી ડિક્લેરેશનમાં અમેરિકાના ટેરિફ ઉપરાંત રશિયા, ઈરાન જેવા દેશો પર લાગેલા આર્થિક પ્રતિબંધો પર પણ વિરોધ દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
  • માઇકલ કુગેલમેન કહે છે, ‘ચીન, રશિયા ભારત પાસેથી અમેરિકા વિરુદ્ધ વધુ કડક ભાષાની અપેક્ષા રાખે છે, પરંતુ ભારતે BRICS દેશોનો અવાજ બુલંદ કરવાની સાથે-સાથે અમેરિકા સાથે સીધો સંઘર્ષ ટાળ્યો, જેથી વેપાર સોદાની વાતચીત પાટા પરથી ઉતરી ન જાય.’
જુલાઈ 2025માં BRICS બ્રાઝિલ સમિટમાં જ્યારે ટ્રમ્પના ટેરિફનો વિરોધ થયો, ત્યારે ટ્રમ્પે ધમકી આપી હતી- જે પણ દેશ BRICSની 'એન્ટી-અમેરિકન' પોલિસીઓનો સાથ આપશે, તેમના પર 10% વધારાનો ટેરિફ લગાવવામાં આવશે.
જુલાઈ 2025માં BRICS બ્રાઝિલ સમિટમાં જ્યારે ટ્રમ્પના ટેરિફનો વિરોધ થયો, ત્યારે ટ્રમ્પે ધમકી આપી હતી- જે પણ દેશ BRICSની 'એન્ટી-અમેરિકન' પોલિસીઓનો સાથ આપશે, તેમના પર 10% વધારાનો ટેરિફ લગાવવામાં આવશે.

BRICS દેશો ડોલર પર નિર્ભરતા ઓછી કરવા માંગે છે. ચર્ચા થતી રહી છે કે આ માટે એક BRICS કરન્સી લાવી શકાય છે.

સમિટમાં સીધી રીતે ડી-ડોલરાઇઝેશન કે નવી કરન્સીનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો ન હતો, પરંતુ ઘોષણાપત્રમાં BRICS દેશો વચ્ચે સ્થાનિક કરન્સીમાં ચુકવણી અને પરસ્પર વેપાર વધારવાની વાત કહેવામાં આવી છે, જેથી ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ ઓછો થાય.

આ માટે BRICS પેમેન્ટ ટાસ્ક ફોર્સ, BPTF અને Brics Pay પોર્ટલ દ્વારા ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટને વધુ સરળ બનાવવામાં આવશે. BRICS દેશોની બેંક - ન્યૂ ડેવલપમેન્ટ બેંકમાં સ્થાનિક કરન્સીમાં ફાઇનાન્સ વધારવામાં આવશે.

આ સિદ્ધિ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

  • હાલમાં, વિશ્વનો લગભગ 80% વેપાર અને 58% ચુકવણી ડોલરમાં થાય છે. વિશ્વની 64% લોન, 57% ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ ડોલરમાં છે.
  • ડોલર પર નિર્ભરતાને કારણે અમેરિકા ગ્લોબલ માર્કેટમાં અનેક પ્રકારની મનમાની કરે છે. અમેરિકાએ રશિયાના રિઝર્વ ડોલર જપ્ત કરી લીધા છે. ઈરાન કોઈ પણ દેશને ડોલરમાં ઓઈલ વેચી શકતું નથી.
  • ડોલર મોંઘો થવાને કારણે અમેરિકાને વિદેશથી આવતો સસ્તો સામાન મળે છે. તેથી અમેરિકાને કન્ઝ્યુમર કે ઇમ્પોર્ટ બેઝ્ડ ઇકોનોમી કહેવાય છે.
  • યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી અમેરિકાએ ઘણી રશિયન બેંકોને ડોલર આધારિત SWIFT પેમેન્ટ સિસ્ટમમાંથી બહાર કરી દીધી છે. રશિયા અને ઈરાન પર અનેક પ્રકારના આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવવામાં આવ્યા છે. આવા સંજોગોમાં રશિયાએ ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
  • હાલમાં રશિયા-ચીન લગભગ 90% વેપાર રૂબલ-યુઆનમાં કરી રહ્યા છે. 80% ઈરાન-રશિયા વેપાર પણ સ્થાનિક ચલણમાં થાય છે. ભારત પણ BRICS દેશો સાથે સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
  • પસંદના ન્યૂઝ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પૂરા ન્યૂઝ વાંચો એપ પર
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

ન્યૂઝ હજી બાકી છે

પૂરા ન્યૂઝ વાંચો દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર. સાથે જ મેળવો ઝડપી અપડેટ અને બહેતર રીડિંગ એક્સપિરિયન્સ
Scan QR to download app
એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે QR સ્કેન કરો
Download android app - Divya BhaskarDownload ios app - Divya Bhaskar
  • મનપસંદ એલર્ટ
  • ન્યૂઝ સૌથી ફાસ્ટ
  • લાઇવ અપડેટ
પ્રીમિયમ મેમ્બર છો, તો લોગિન કરો

Local News

Today Weather Update

Our Group Site Links