શું તમને પણ રાત્રે 11 વાગ્યા પછી ભૂખ લાગે છે?:શરીરના અંગોની આપવીતીથી સમજો 'મિડનાઇટ સ્નેકિંગ' કેટલું ખતરનાક; ખરાબ આદત છોડવાની 12 ટિપ્સ
રાતના 11 વાગ્યા છે. તમે ઘરે છો. ડિનર પતી ગયું છે. તમે સૂવા જઈ રહ્યા છો. ત્યારે જ બોસનો ફોન આવે છે, 'એક જરૂરી કામ આવી ગયું છે, તરત ઓફિસ પાછા આવો.' વિશ્વાસ કરો, આ વાત કોઈને પણ ગમશે નહીં.
આવું જ કંઈક આપણા શરીર સાથે પણ થાય છે. આખો દિવસ કામ કર્યા પછી રાતનો સમય તેના આરામ અને રિપેરનો હોય છે. પરંતુ મિડનાઇટ સ્નેકિંગ, એટલે કે સૂતા પહેલાં અથવા મધરાતે ચિપ્સ, પિઝા, મીઠાઈ કે કોલ્ડ ડ્રિંક જેવી વસ્તુઓ ખાવાથી થાકેલા શરીરને ફરી કામે લગાડી દે છે. જો આ આદત વારંવાર થવા લાગે, તો તેની ખરાબ અસર આખા શરીર અને સ્વાસ્થ્ય પર પડે છે.
તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં મિડનાઇટ સ્નેકિંગની વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે-
- આનાથી શરીરની અંદર શું થાય છે?
- આનાથી કયા રોગોનું જોખમ વધે છે?
- અડધી રાત્રે ભૂખ લાગે તો શું ખાવું જોઈએ?
નિષ્ણાત- ડૉ. અનુ અગ્રવાલ, સિનિયર ક્લિનિકલ ડાયટિશિયન, ફાઉન્ડર- ‘વનડાઇટટુડે’
સૌથી પહેલાં, સાંભળો શરીરના અંગોની આપવીતી...
પેટ (જઠર):
“મેં તો રાત્રે 10 વાગ્યા સુધી મારું કામ પૂરું કરી લીધું હતું. લાગ્યું હતું કે આજે આરામ મળશે. પરંતુ રાત્રે 12 વાગ્યે ફરીથી ચિપ્સ આવી ગઈ.”
પાચનતંત્ર:
“તારી તો હજુ શરૂઆત જ થાય છે. સાચી દોડધામ તો એ પછી મારા ભાગે આવે છે.”
લિવર:
“હું તો શરીરની મરામતમાં લાગી જવાનો હતો. પરંતુ નવો ખોરાક આવતાં જ મારે પણ મારું કામ છોડીને તેને પ્રોસેસ કરવો પડ્યો.”
મગજ:
“અને લોકો કહે છે કે તેમને ઊંઘ કેમ નથી આવતી…”
શરીરના અંગોની આ આપવીતી કાલ્પનિક છે, પરંતુ તેની પાછળનું વિજ્ઞાન બિલકુલ વાસ્તવિક છે. હવે સવાલ-જવાબના માધ્યમથી મિડનાઈટ સ્નેકિંગ વિશે વિગતવાર સમજીએ-
સવાલ- મિડનાઈટ સ્નેકિંગ શું હોય છે?
જવાબ- રાત્રિભોજન કર્યા પછી કોઈપણ વધારાનો ખોરાક અથવા નાસ્તો લેવો તેને મિડનાઈટ સ્નેકિંગ કહેવાય છે. તેમાં ઘન આહાર ઉપરાંત ચા, કૉફી, ખાંડવાળા પીણાં અથવા અન્ય કેલરીયુક્ત પીણાં પણ સામેલ છે.
સવાલ- રાત્રે કયા સમય પછી ખાવાને મિડનાઈટ સ્નેકિંગ માનવામાં આવે છે?
જવાબ- મિડનાઈટ સ્નેકિંગ માટે કોઈ નિશ્ચિત સમય નથી. તે વ્યક્તિની દિનચર્યા અને સૂવાના સમય પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય રીતે રાત્રિભોજન પછી, ખાસ કરીને સૂવાના 1-2 કલાક પહેલાં અથવા રાત્રે ઊંઘ ઊડી જાય ત્યારે કંઈપણ ખાવું મિડનાઈટ સ્નેકિંગ કહેવાય છે.
સવાલ- શું મોડી રાત્રે ડિનર કરવું અને મિડનાઈટ સ્નેકિંગ એક જ બાબત છે?
જવાબ- ના, મોડી રાત્રે ડિનરમાં વ્યક્તિ પોતાનું મુખ્ય ભોજન મોડેથી લે છે. જ્યારે, મિડનાઇટ સ્નેકિંગમાં વ્યક્તિ ડિનર કર્યા પછી ફરીથી કંઈક ખાય અથવા પીવે છે. ઉદાહરણ તરીકે-
- જો કોઈ વ્યક્તિ રાત્રે 10 વાગ્યે ડિનર કરે અને ત્યાર પછી કંઈ ન ખાય, તો તે મિડનાઇટ સ્નેકિંગ કરતો નથી.
- જો ડિનર કર્યા પછી ચિપ્સ, બિસ્કિટ, મીઠાઈ અથવા કોઈ બીજો સ્નેક ખાય, તો તે મિડનાઇટ સ્નેકિંગ કરે છે.
સવાલ- કયા લોકોમાં મિડનાઇટ સ્નેકિંગની આદત સૌથી વધુ જોવા મળે છે?
જવાબ- મિડનાઇટ સ્નેકિંગની આદત કોઈપણ ઉંમરની વ્યક્તિમાં હોઈ શકે છે, પરંતુ કેટલાક લોકોમાં તેનું જોખમ વધારે રહે છે. જેમ કે-
- જેઓ નાઇટ શિફ્ટ કરે છે.
- જેઓ મોડી રાત સુધી જાગે છે.
- જેઓ લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન જુએ છે.
- જેઓ ડિનર સ્કિપ કરે છે.
- જેઓને વધારે સ્ટ્રેસ છે.
- જેઓને ઇન્સોમ્નિયા છે.
સવાલ- મિડનાઇટ સ્નેકિંગ કરવાથી તરત જ શરીરની અંદર શું થાય છે?
જવાબ- રાત્રે શરીર ઊર્જા ખર્ચ કરવાને બદલે આરામ અને કોષોના રિપેર પર વધુ ધ્યાન આપે છે. આવા સમયે કંઈક ખાવાથી શરીરને અચાનક પાચન અને બ્લડ શુગર નિયંત્રિત કરવા જેવા વધારાના કામ કરવા પડે છે. જો આ આદત વારંવાર રિપીટ કરવામાં આવે, તો શરીરની કુદરતી બોડી ક્લોક અને મેટાબોલિઝમ પર પણ અસર પડે છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ, મિડનાઇટ સ્નેકિંગથી શું થાય છે-
સવાલ- મિડનાઇટ સ્નેકિંગમાં મોટાભાગના લોકો શું ખાય છે અને શું ખાવું સૌથી વધુ નુકસાનકારક છે?
જવાબ- મિડનાઇટ સ્નેકિંગ દરમિયાન મોટાભાગના લોકો અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ, તળેલી-ભૂંજેલી અને વધારે ખાંડ, મીઠું અથવા અનહેલ્ધી ફેટ ધરાવતી વસ્તુઓ ખાય છે. તેમાં આ ફૂડ્સ સામેલ છે-
- ચિપ્સ
- નમકીન
- બિસ્કિટ
- આઇસક્રીમ
- કેક
- ચોકલેટ
- ઇન્સ્ટન્ટ નૂડલ્સ
- પિઝ્ઝા
- બર્ગર
- તળેલું ભોજન
- કોલ્ડ ડ્રિંક
આમાં કેલરી ખૂબ જ વધારે હોય છે. તેથી, તેમને નિયમિત રીતે મોડી રાત્રે ખાવું સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક હોય છે.
સવાલ- મિડનાઇટ સ્નેકિંગથી સ્વાસ્થ્યને શું નુકસાન થાય છે?
જવાબ- તેનાથી શરીરના એનર્જી બેલેન્સ, હોર્મોન અને ડાયજેસ્ટિવ સિસ્ટમ પર સતત દબાણ પડે છે. આ જ કારણ છે કે સમય જતાં વજન વધવાથી લઈને બ્લડ શુગર અને ઊંઘ સાથે જોડાયેલી અનેક સમસ્યાઓનું જોખમ વધી જાય છે. ગ્રાફિકમાં મિડનાઇટ સ્નેકિંગના નુકસાન જુઓ-
સવાલ- મિડનાઇટ સ્નેકિંગ કરવાથી લાંબા ગાળે કઈ બીમારીઓનું જોખમ વધે છે?
જવાબ- જો મિડનાઇટ સ્નેકિંગ રોજની આદત બની જાય, તો આ જ ફેરફારો સમય જતાં ગંભીર બીમારીઓનો પાયો નાખે છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ કે લાંબા ગાળે કઈ બીમારીઓનું જોખમ વધે છે-
સવાલ- મધરાતે નાસ્તો કરવાની પાછળના કારણો શું હોઈ શકે?
જવાબ- તેની પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે. ગ્રાફિકમાં તમામ સંભવિત કારણો જુઓ-
સવાલ- સૂવાના કેટલા કલાક પહેલાં ડિનર કરવું જોઈએ?
જવાબ- સૂવાના 2-3 કલાક પહેલાં ડિનર કરવું જોઈએ. તેનાથી શરીરને ખોરાક પચાવવા માટે સમય મળે છે. સાથે જ એસિડિટી, એસિડ રિફ્લક્સ અને ઊંઘ સંબંધિત સમસ્યાઓનું જોખમ પણ ઘટે છે.
સવાલ- ડિનરમાં કઈ વસ્તુઓ ખાવી અને કઈ ન ખાવી જોઈએ?
જવાબ- ડિનરમાં હળવું, સંતુલિત અને સરળતાથી પચી જાય તેવું ભોજન લેવું જોઈએ. આનાથી મોડી રાત્રે ભૂખ લાગવાની શક્યતા પણ ઓછી થાય છે. મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો-
શું ખાવું
- દાળ અને અન્ય પ્રોટીનથી ભરપૂર ખોરાક
- લીલા પાંદડાવાળા અને મોસમી શાકભાજી
- સલાડ
- પનીર અથવા ટોફુ
- દહીં (જો અનુકૂળ હોય તો)
- ઘઉં અથવા મલ્ટિગ્રેનની રોટલી
- બ્રાઉન રાઈસ અથવા અન્ય આખા અનાજ (મર્યાદિત માત્રામાં)
શું ન ખાવું
- તળેલું અને વધુ ચરબીવાળું ભોજન
- ખાંડવાળો ખોરાક
- ખાંડવાળા પીણાં
- ખૂબ મસાલેદાર ખોરાક
સવાલ- જો ઓફિસેથી મોડા પરત ફરતા હોવ તો શું કરવું?
જવાબ- આવી સ્થિતિમાં ડિનરનો સમય સંપૂર્ણપણે ટાળી ન શકાય તેનો પ્રયાસ કરો. દિવસભરના ભોજનનું અગાઉથી આયોજન કરો અને લાંબા સમય સુધી ખાલી પેટે રહેવાનું ટાળો. તેનાથી મોડી રાત્રે વધુ ખાવાની અને મધરાતે નાસ્તો કરવાની શક્યતા ઘટે છે.
સવાલ- જો મધરાતે ભૂખ લાગે તો શું ખાવું?
જવાબ- એવો નાસ્તો પસંદ કરો, જે પ્રોટીન અથવા ફાઇબરથી ભરપૂર હોય અને સરળતાથી પચી જાય. તેનાથી ભૂખ પણ શાંત થાય છે અને શરીર પર વધારાનો બોજ પણ પડતો નથી. ગ્રાફિકમાં જુઓ-
સવાલ- કયા સંકેતોથી સમજાય કે મિડનાઇટ સ્નેકિંગ સમસ્યા બની ચૂકી છે?
જવાબ- મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો-
- દરરોજ રાત્રે કંઈક ખાવાની ઇચ્છા થવી.
- કંઈ ખાધા વગર ઊંઘ ન આવવી.
- રાત્રે ઊઠીને ખાવું.
- સવારે ઓછી ભૂખ લાગવી.
- વજન વધવું.
- મીઠાઈ અથવા જંક ફૂડ ખાવાની તીવ્ર તલપ.
આ સંકેતો તણાવ, ઇમોશનલ ઈટિંગ અથવા નાઈટ ઈટિંગ સિન્ડ્રોમ જેવી સમસ્યાઓ સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે. જો આ લક્ષણો વારંવાર જોવા મળે તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ સારું છે.
સવાલ- મધરાતે નાસ્તો કરવાની આદત છોડવા માટે શું કરવું?
જવાબ- જ્યારે દિવસભર શરીરને યોગ્ય સમયે પૂરતું પોષણ મળે છે, ત્યારે રાત્રે વારંવાર ભૂખ લાગવી અથવા કંઈક ખાવાની ઇચ્છા આપમેળે ઓછી થવા લાગે છે. ગ્રાફિકમાં નાસ્તો કરવાની આદત છોડવાની ટિપ્સ જુઓ-
સારું સ્વાસ્થ્ય માત્ર તમે શું ખાઓ છો તેના પર જ નિર્ભર નથી કરતું, પરંતુ તમે ક્યારે ખાઓ છો તેના પર પણ નિર્ભર કરે છે. તેથી રાત્રિના સમયે અનાવશ્યક નાસ્તો કરવાનું ટાળો અને ખાવાનો નિયમિત રૂટિન જાળવો.
