Fri, Nov 20, 2026Updated 08:26 AM IST
Google Preferred Source CTA

ગગનયાન ડિસેમ્બર અથવા જાન્યુઆરીમાં લોન્ચ થશે:પ્રથમ મિશનમાં હ્યુમનોઇડ નહીં જાય, માર્ચ 2028માં તેના દ્વારા ભારતીયો અંતરિક્ષમાં જશે

નવી દિલ્હી1 દિવસ પેહલા
Loading advertisement...
પ્રથમ બે ઉડાન સફળ રહેવા પર ત્રીજી ઉડાનમાં માર્ચ 2028 સુધીમાં ભારતીય ગગનયાત્રીઓ અંતરિક્ષમાં જશે.
દિવ્ય ભાસ્કર વાંચવા માટે...
બ્રાઉઝરમાં જ

ભારતના પ્રથમ માનવ અંતરિક્ષ મિશન ‘ગગનયાન’ની પ્રથમ માનવરહિત ઉડાન (જી-1)ની તૈયારીઓ અંતિમ તબક્કામાં છે. કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે બુધવારે ભાસ્કરને જણાવ્યું કે, ગગનયાનને ડિસેમ્બરના અંતમાં અથવા જાન્યુઆરી 2027ની શરૂઆતમાં લોન્ચ કરવાની તૈયારી છે.

Loading advertisement...

તેમણે જણાવ્યું કે, શ્રીહરિકોટાના બીજા લોન્ચ પેડ પરથી થનારી આ ઉડાનમાં ક્રૂ અને સર્વિસ મોડ્યુલ અંતરિક્ષમાં જશે. તેનો મુખ્ય હેતુ ક્રૂ મોડ્યુલના સુરક્ષિત પરત ફરવાની પ્રક્રિયાનું પરીક્ષણ કરવાનો છે. પ્રથમ તબક્કામાં હ્યુમનોઇડ રોબોટ ‘વ્યોમમિત્ર’ નહીં જાય, પરંતુ તેને બીજી ઉડાનમાં મોકલવામાં આવશે.

પ્રથમ બે ઉડાનો સફળ રહેવા પર ત્રીજી ઉડાનમાં માર્ચ 2028 સુધીમાં ભારતીય ગગનયાત્રીઓ અંતરિક્ષમાં જશે. આ મિશન પૂર્ણ થતાં જ ભારત અમેરિકા, રશિયા અને ચીન પછી અંતરિક્ષમાં માનવ મોકલનાર ચોથો દેશ બની જશે.

સૌપ્રથમ 'હ્યુમન-રેટેડ LVM3' (HLVM3) રોકેટ દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે.
Loading advertisement...

મિશનના 3 તબક્કા: હવે માત્ર એક-બે પરીક્ષણો બાકી

રોકેટ અને પરીક્ષણ: મિશનને હ્યુમન-રેટેડ એચએલએમવી-3 રોકેટ દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવશે. આ ચંદ્રયાન-3 માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા રોકેટનું જ અપગ્રેડેડ સ્વરૂપ છે. હાલમાં સમગ્ર મોડ્યુલનું ‘થર્મો-વેક’ પરીક્ષણ ચાલી રહ્યું છે. તેમાં અવકાશ જેવી નિર્વાત સ્થિતિમાં ઉપકરણોની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.

ગગનયાન મોડ્યુલને અલગ કરવાની પરીક્ષા પાસ કરી ચૂક્યું છે

ISROએ ગગનયાન કાર્યક્રમના ક્રૂ મોડ્યુલ (CM) અને સર્વિસ મોડ્યુલ (SM)ને અલગ કરતી સિસ્ટમનું પરીક્ષણ પૂર્ણ કરી લીધું છે. ત્યારબાદ આ સિસ્ટમની ડિઝાઇનની ક્ષમતાની પુષ્ટિ થઈ છે.

આ જ વર્ષે 16 ઑક્ટોબરે આ પરીક્ષણો તિરુવનંતપુરમ સ્થિત વિક્રમ સારાભાઈ સ્પેસ સેન્ટર (VSSC)માં કરવામાં આવ્યા હતા.

મોડ્યુલ વિભાજનને સવાલ-જવાબ દ્વારા સમજો…

મોડ્યુલને અલગ કરવું શા માટે જરૂરી છે: ગગનયાનના ક્રૂ મોડ્યુલે પૃથ્વી પર પરત ફરવાનું છે, જ્યારે સર્વિસ મોડ્યુલ અંતરિક્ષમાં જરૂરી સેવાઓ પૂરી પાડે છે. પરત ફરતી વખતે સર્વિસ મોડ્યુલને અલગ કરવું જરૂરી છે, જેથી ક્રૂ મોડ્યુલ પોતાની હીટ શીલ્ડ સાથે વાતાવરણમાં પ્રવેશી શકે.

વીજળી અને પ્રવાહીઓના જોડાણો પણ અલગ થશે: બંને મોડ્યુલો વચ્ચે વીજળી, સંચાર અને પર્યાવરણ નિયંત્રણ તેમજ જીવન આધાર પ્રણાલી સાથે જોડાયેલા પ્રવાહીઓ માટે અંબિલિકલ કનેક્શન હોય છે. વિભાજન દરમિયાન આ જોડાણો પણ યોગ્ય ક્રમમાં તૂટવા જોઈએ.

હીટ શીલ્ડ તીવ્ર ગરમીથી બચાવશે: પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ફરી પ્રવેશ દરમિયાન ક્રૂ મોડ્યુલને ખૂબ જ તીવ્ર ગરમીનો સામનો કરવો પડશે. આ માટે થર્મલ પ્રોટેક્શન સિસ્ટમ અને હીટ શીલ્ડ જરૂરી છે. તાજેતરના પરીક્ષણમાં આ સાથે જોડાયેલા ભાગોની આંચકા સહન કરવાની ક્ષમતા પણ ચકાસવામાં આવી.

માત્ર અંતરિક્ષમાં પહોંચવું નહીં, સુરક્ષિત રીતે પરત ફરવું પણ લક્ષ્ય: ક્રૂ મોડ્યુલની પરત ફરવામાં પેરાશૂટ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. પેરાશૂટ મોડ્યુલની ગતિ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, જેથી સમુદ્રમાં ઊતરતી વખતે સુરક્ષિત રીતે પુનઃપ્રાપ્તિ કરી શકાય.

જુલાઈ 2026માં ISROએ ક્રૂ મોડ્યુલના પેરાશૂટ અને અન્ય સુરક્ષા પ્રણાલીઓ સાથે જોડાયેલા પરીક્ષણોની માહિતી આપી હતી.

સમુદ્રમાં ઊતર્યા બાદ મોડ્યુલને સીધું રાખવું: સમુદ્રમાં ઊતર્યા બાદ ક્રૂ મોડ્યુલને યોગ્ય સ્થિતિમાં જાળવી રાખવા માટે ક્રૂ મોડ્યુલ અપ-રાઇટિંગ સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવી છે. જુલાઈ 2026માં તેની ફ્લોટેશન સિસ્ટમનું પરીક્ષણ પણ કરવામાં આવ્યું હતું.

કટોકટીમાં અંતરિક્ષયાત્રીઓને બચાવવાની વ્યવસ્થા: ગગનયાનમાં ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ પણ છે. ઉડાન દરમિયાન ગંભીર સમસ્યા ઊભી થાય ત્યારે અંતરિક્ષયાત્રીઓ ધરાવતા મોડ્યુલને રોકેટથી દૂર લઈ જવા માટે તેને બનાવવામાં આવી છે. ઑક્ટોબર 2023માં ISROએ TV-D1 પરીક્ષણ દ્વારા આ સિસ્ટમની ઉડાન દરમિયાન કામગીરીની ચકાસણી કરી હતી.

સૌથી મહત્ત્વનું, મિશનમાં મનુષ્યોની જગ્યાએ શું હશે: G1 પ્રથમ માનવરહિત ઉડાન છે. તેમાં માનવ મુસાફરોને બદલે સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતાની ચકાસણી કરવામાં આવશે; મિશનની યોજનામાં વ્યોમમિત્ર નામના અર્ધ-માનવાકાર રોબોટને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યો છે.

ગગનયાન મિશન: 2027માં શુભાંશુ સહિત પાઇલટ્સ અંતરિક્ષમાં જશે

ગગનયાન ISROનું માનવ અંતરિક્ષ મિશન છે. આ અંતર્ગત 2027માં સ્પેસક્રાફ્ટ દ્વારા વાયુસેનાના ત્રણ પાઇલટ્સને અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવશે. આ પાઇલટ્સ 400 કિમીની ભ્રમણકક્ષામાં 3 દિવસ રહેશે, ત્યારબાદ હિંદ મહાસાગરમાં સ્પેસક્રાફ્ટનું લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવશે. મિશનની કિંમત આશરે 20,193 કરોડ રૂપિયા છે.

ગગનયાન મિશન માટે હાલમાં વાયુસેનાના ચાર પાઇલટ્સની પસંદગી કરવામાં આવી છે, જેમાંથી એક ગ્રુપ કેપ્ટન શુભાંશુ શુક્લા છે. શુભાંશુ આ કારણે એક્સિયમ મિશન હેઠળ ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ગયા હતા.

ગગનયાન દ્વારા પાઇલટ્સને અવકાશમાં મોકલતા પહેલાં ઇસરો બે માનવરહિત ટેસ્ટ ફ્લાઇટ મોકલશે. ત્રીજી ફ્લાઇટમાં રોબોટને મોકલવામાં આવશે. તેની સફળતા બાદ ચોથી ફ્લાઇટમાં મનુષ્યો અવકાશમાં જઈ શકશે. પહેલી ટેસ્ટ ફ્લાઇટ આ વર્ષના અંત સુધીમાં મોકલવામાં આવી શકે છે.

.
Loading advertisement...