મૈં ભારત કા પીએમલાલુએ કહ્યું- તમને PM બનાવીને મેં ભૂલ કરી દીધી:એચડી દેવગૌડાને નસીબે ખુરશી મળી; ચાલુ મિટિંગ દરમિયાન ઊંઘી જતા હતા
1996ની વાત છે. અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર માત્ર 13 દિવસમાં પડી ગઈ હતી. દિલ્હીમાં તમિલનાડુ ભવનમાં બેઠક ચાલી રહી હતી. જેમાં જનતા દળના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ લાલુપ્રસાદ યાદવ, CPMના હરકિશન સિંહ સુરજિત અને જ્યોતિ બસુ સામેલ હતા.
વરિષ્ઠ પત્રકાર સુગાતા શ્રીનિવાસરાજુ તેમના પુસ્તક 'ફારોસ ઇન અ ફીલ્ડઃ ધ અનએક્સપ્લોર્ડ લાઈફ ઓફ એચડી દેવગૌડા'માં લખે છે, 'જ્યોતિ બસુએ એચડી દેવગૌડાને ફોન કર્યો અને સીધું કહ્યું- હવે તમારે આગળ વધવું જોઈએ. બસુનો સીધો ઉલ્લેખ દેવેગૌડાને પીએમ બનાવવાનો હતો. દેવેગૌડાએ આશ્ચર્ય સાથે કહ્યું- સર! મારી પાર્ટીમાં બીજા નેતાઓ પણ છે. બસુએ લાલુને કહ્યું, 'લાલુ, તમે તરત જ આની જાહેરાત કરો, પત્રકારો બહાર રાહ જોઈ રહ્યા છે.'
પરેશાન દેવગૌડા તેનાથી બચવા માગતા હતા. તેમણે બાસુને કહ્યું, 'સર! હું બે વર્ષથી ઓછા સમયથી કર્ણાટકનો સીએમ રહ્યો છું. મારી કારકિર્દી અચાનક ખતમ થઈ જશે. કોંગ્રેસ સરકારને લાંબો સમય ચાલવા નહીં દે. શું આપણે નથી જાણતા કે કોંગ્રેસે ચરણસિંહ, વીપી સિંહ અને ચંદ્રશેખર સાથે શું કર્યું. મને હિન્દી પણ આવડતું નથી અને મેં આખા દેશનો પ્રવાસ પણ કર્યો નથી. તમે મારા કરતાં મોટા છો. હું તમને વિનંતી કરું છું. કૃપા કરીને તમારો વિચાર બદલો.'
સુગાતા શ્રીનિવાસરાજુ લખે છે કે દેવેગૌડાએ બસુને ચરણ સ્પર્શ કરીને પીએમ ન બનવા માટે સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જોકે બસુ સહમત ન હતા. દેવેગૌડાને સમજાવતા તેમણે કહ્યું- શું મારે બહાર જઈને ભારતના લોકોને કહેવું જોઈએ કે અમારી પાસે 'વાજપેયી'નો કોઈ બિનસાંપ્રદાયિક વિકલ્પ નથી. તમે સમજો છો કે જો તમે સંમત ન હોવ તો લોકોને બતાવવા માટે કોઈ ચહેરો નથી. સમય પણ ઓછો છે.
'મૈં ભારત કા પીએમ સિરીઝ'ના 11મા એપિસોડમાં, આજે અચાનક ભાગ્યથી વડાપ્રધાન બનેલા એચડી દેવગૌડાની કહાની જણાવવામાં આવશે…
1996ની લોકસભા ચૂંટણીમાં પ્રાદેશિક પક્ષો 'કિંગમેકર' બન્યા 1996માં યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણીમાં કોઈપણ પક્ષને બહુમતી મળી ન હતી. ભાજપ 161 બેઠકો જીતીને સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઊભરી આવી છે. પ્રથમ વખત ભાજપ કોંગ્રેસ કરતાં વધુ બેઠકો જીતવામાં સફળ રહ્યું હતું. કોંગ્રેસ 140 સીટો પર ઘટી હતી.
હકીકતમાં ચૂંટણી પહેલાં કોંગ્રેસમાં ભાગલા પડી ગયા હતા અને ઘણા નેતાઓએ પોતાના પ્રાદેશિક પક્ષો બનાવી લીધા હતા. તેમાં માધવરાવ સિંધિયાની 'મધ્ય પ્રદેશ વિકાસ કોંગ્રેસ', એન.ડી. તિવારીની 'ઓલ ઈન્ડિયા ઈન્દિરા કોંગ્રેસ' અને જી.કે. મૂપનારની 'તમિલ મનીલા કોંગ્રેસ'. જેના કારણે કોંગ્રેસને ચૂંટણીમાં નુકસાન વેઠવું પડ્યું હતું.
જ્યારે પ્રાદેશિક પક્ષો 'કિંગમેકર' બની ગયા. જેમાંથી CPM, જનતા દળ, સમાજવાદી પાર્ટી, DMK, તેલુગુ દેશમ પાર્ટી સહિત 13 પાર્ટીઓએ એકસાથે આવીને ચૂંટણી બાદ સંયુક્ત મોરચાની રચના કરી હતી. આ મોરચાને 165 બેઠકો મળી હતી, જેમાંથી જનતા દળને 46 અને સીપીએમને 32 બેઠકો મળી હતી. વડાપ્રધાન બનવા માટે નેતાઓએ ગણેશ પરિક્રમા શરૂ કરી.
વાજપેયીને સરકાર બનાવવા માટે આમંત્રણ આપ્યા બાદ યુનાઈટેડ ફ્રન્ટ ગુસ્સે થયો તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માએ સૌથી મોટી પાર્ટી બીજેપીના નેતા હોવાના કારણે અટલ બિહારી વાજપેયીને સરકાર બનાવવા માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું, પરંતુ ડાબેરીઓ અને સંયુક્ત મોરચો તેનાથી નારાજ હતા.
વરિષ્ઠ પત્રકાર સુગતા શ્રીનિવાસરાજુ લખે છે, 'ડાબેરી નેતા સીતારામ યેચુરીએ કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ અને સંયુક્ત મોરચાના પ્રતિનિધિ મંડળ વચ્ચે ઉગ્ર દલીલ થઈ હતી. હું પણ ત્યાં હાજર હતો. કામરેડ હરકિશન સિંહ સુરજિતે કહ્યું, શું અમે તમને રાષ્ટ્રપતિ એટલા માટે બનાવ્યા છે કે તમે સંઘી (RSS) સરકારને સત્તામાં લાવો?
હકીકતમાં સીપીએમના મહાસચિવ હરકિશન સિંહ સુરજિતે કેઆર નારાયણનને ઉપરાષ્ટ્રપતિ બનાવવાની શરતે તત્કાલીન ઉપરાષ્ટ્રપતિ શંકર દયાલ શર્માને રાષ્ટ્રપતિ બનાવવા માટે સહમતી દર્શાવી હતી. કોંગ્રેસ પાસે બહુમતી ન હોવાથી ડાબેરી પક્ષોએ શર્માના નામનું સમર્થન કર્યું અને તેઓ રાષ્ટ્રપતિ બન્યા. રાષ્ટ્રપતિ પ્રત્યે સુરજિતની નારાજગીનું કારણ આ જ હતું.
16 મે 1996ના રોજ અટલ બિહારી વાજપેયીએ વડાપ્રધાન તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો. બહુમત કરતાં ઓછી બેઠકો હોવા છતાં વાજપેયીએ ફ્લોર ટેસ્ટમાં બહુમતી સાબિત કરવાની વાત કરી હતી, પરંતુ એવું થઈ શક્યું નહીં. સરકારની રચનાના 13મા દિવસે વાજપેયીએ રાજીનામું આપી દીધું હતું.
વીપી સિંહને જ્યારે પીએમ બનવાની ઓફર મળી ત્યારે તેઓ ઘરેથી ગાયબ થઈ ગયા હતા વાજપેયીની સરકારની રચનાથી તેના પતન સુધી યુનાઇટેડ ફ્રન્ટમાં વડાપ્રધાન અને સરકાર બનાવવા માટે ટગ ઑફ વૉર ચાલુ રહી. સુગતા શ્રીનિવાસ લખે છે, 'યુનાઈટેડ ફ્રન્ટની પહેલી પસંદ વીપી સિંહ હતા, પરંતુ બસુ તેનાથી નારાજ હતા, તેમ છતાં તેમણે વીપી સિંહ સાથે વાત કરવાનું કહ્યું.
આ પછી દેવેગૌડા, આંધ્રપ્રદેશના સીએમ ચંદ્રબાબુ નાયડુ, ડીએમકે નેતા કરુણાનિધિ અને મુરાસોલી મારન વીપી સિંહના 1, રાજાજી માર્ગ સ્થિત નિવાસસ્થાને પહોંચ્યા. આ નેતાઓને લૉનમાં બેસીને ચા, કોફી અને બિસ્કિટ પીરસવામાં આવ્યાં હતાં. વીપી આવ્યા અને બધાને મળ્યા અને પાછા અંદર ગયા.
લગભગ બે કલાક પછી વીપીનાં પત્ની સીતા કુમારી સિંહ આવ્યા અને કહ્યું, 'તેમણે (વીપી) કહ્યું છે કે તમે લોકો રાહ ન જુઓ. હું પીએમના પ્રસ્તાવ માટે તૈયાર નથી.'' આના પર બધા ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. હકીકતમાં, વીપી પાછલા દરવાજેથી ક્યાંક જતા રહ્યા હતા.
પોતાની જ પાર્ટી જ્યોતિ બસુને પીએમ બનાવવા માગતી ન હતી ડાબેરી નેતા જ્યોતિ બસુ ઈચ્છતા હતા કે તેઓ પીએમ બને, પરંતુ તેમની પાર્ટીમાં આ અંગે કોઈ સહમતી ન હતી. વરિષ્ઠ પત્રકાર નિશાન એનપી પોતાના પુસ્તક 'વાજપેયી'માં લખે છે, '1977થી પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રીની ખુરશી પર રહેલા જ્યોતિની મોટા લોકો સાથે મિત્રતા હતી. કોંગ્રેસમાં તેમના મિત્રો પણ હતા, પરંતુ તેમની પોતાની પાર્ટી CPMના યુવા અને વૈચારિક રીતે નિર્ધારિત સભ્યો જેમ કે પ્રકાશ કરાત અને સીતારામ યેચુરીએ તેમને PM બનાવવાના પ્રસ્તાવ સામે બળવો કર્યો અને તેને સદંતર નકારી કાઢ્યો.'
યુનાઈટેડ ફ્રન્ટનો હિસ્સો રહેલા લાલુ યાદવ અને મુલાયમ સિંહ યાદવ ઈચ્છતા ન હતા કે એકબીજા પીએમ બને. જ્યારે આંધ્રપ્રદેશના સીએમ ચંદ્રબાબુ નાયડુ યુવાન હતા. તમિલનાડુમાં 37 બેઠકો કબજે કરનાર જી.કે. મૂપનાર અને એમ. કરુણાનિધિને દિલ્હીના રાજકારણમાં કોઈ રસ નહોતો. બંને તમિલ નેતાઓએ એકબીજાને સત્તાની રમતમાંથી બહાર કરી દીધા.
જનતા દળ 46 બેઠકો જીતીને ત્રીજી સૌથી મોટી પાર્ટી બની. તેથી દેવેગૌડાને પીએમ માટે વધુ સારા માનવામાં આવતા હતા. આ પછી દેવેગૌડાને પીએમ બનાવવાના પ્રયાસો શરૂ થયા.
દેવગૌડાની નરસિમ્હા રાવ સાથેની મિત્રતા કામમાં આવી અને તેમને સરકારમાં સમર્થન મળ્યું કોંગ્રેસે સરકારમાંથી બહાર રહીને સંયુક્ત મોરચાને સમર્થન આપવાની વાત કરી હતી. તત્કાલીન કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ પીવી નરસિમ્હા રાવ અને દેવગૌડા સારા મિત્રો હતા. બંને એકબીજા સાથે જ્યોતિષ અને ગ્રહોની ચાલ વિશે ચર્ચા કરતા. આ સિવાય દેવગૌડાએ રાવને તેમની લઘુમતી સરકાર બચાવવામાં મદદ કરી હતી. આ રીતે, સંયુક્ત મોરચા અને કોંગ્રેસના બાહ્ય સમર્થનથી, દેવગૌડાને 318 સાંસદોનું સમર્થન મળ્યું.
સુગતા શ્રીનિવાસરાજુ લખે છે, 'બિહાર ભવનમાં બેઠક શરૂ થઈ. તેમાં ઓડિશાના બીજુ પટનાયક, કર્ણાટકના પૂર્વ સીએમ રામકૃષ્ણ હેગડે, એચડી દેવગૌડા, લાલુ યાદવ, શરદ યાદવ, શ્રીકાંત કુમાર જેણા સહિત ઘણા નેતાઓ હાજર રહ્યા હતા. પટનાયકે ઊભા થઈને દેવગૌડાને પીએમ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. જોકે, પટનાયકને આવું કરવા માટે કોઈએ કહ્યું નહોતું. સભામાં દેવગૌડાનું નામ સાંભળતા જ હેગડે ગુસ્સે થઈ ગયા અને બહાર નીકળી ગયા. શ્રીકાંતે તેના તમામ સત્તાવાર કામ પૂર્ણ કર્યાં. દેવગૌડાના નેતૃત્વમાં સંયુક્ત મોરચાનું પ્રતિનિધિ મંડળ રાષ્ટ્રપતિ ભવન પહોંચ્યું હતું. જોકે લેખકે તારીખનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી.
દેવગૌડાએ કહ્યું- પરિવાર વિના સૂટકેસ લઈને દિલ્હી જઈશ સીએમ દેવગૌડાના મુખ્ય સચિવ એસએસ મીનાક્ષી સુંદરમ અમેરિકાથી બેંગલુરુ પરત ફર્યાં હતાં. તેમને સીએમ આવાસ 'અનુગ્રહ' પરથી ફોન આવ્યો હતો. સુંદરમને લાગ્યું કે ચૂંટાયેલા પીએમ દ્વારા રાજ્યના અધિકારીઓ માટે વિદાય રાત્રિભોજનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે સુંદરમ અનુગ્રહ પહોંચ્યા, ત્યારે દેવગૌડાની પત્ની ચેન્નમ્મા તેમની રાહ જોઈ રહ્યાં હતાં અને અન્ય કોઈ અધિકારીઓને રાત્રિભોજન માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું ન હતું.
સુંદરમ અને ચેન્નમ્માએ પહેલાં ક્યારેય વાત કરી ન હતી, પરંતુ જ્યારે તેઓ વાત કરવા લાગ્યા ત્યારે તેમની ચિંતા સ્પષ્ટ દેખાતી હતી. તેઓ ઓછા ખુશ દેખાતા હતાં કે તેમના પતિ દેશની સરકાર ચલાવશે.
ચેન્નમ્માએ કહ્યું, 'તેઓ (દેવગૌડા) લાંબા સંઘર્ષ પછી કર્ણાટકના સીએમ બન્યા અને સારું કામ કરી રહ્યા હતા. અમે અહીં ખુશ હતા, પણ તેમણે આ જવાબદારી કેમ સ્વીકારી? હું અને મારો પરિવાર નર્વસ છીએ. કોણ જાણે દિલ્હીમાં અમારી રાહ શું છે? અમે ત્યાં કોઈને જાણતા નથી અને ભાષા (હિન્દી) પણ જાણતા નથી. જ્યારે પણ હું કોઈની સાથે દિલ્હી વિશે વાત કરું છું, ત્યારે તેઓ મને ડરાવે છે. હવે જ્યારે તેમણે (દેવગૌડા) દિલ્હી જવાનું મન બનાવી લીધું છે, તો હું ઈચ્છું છું કે તમે તેમની સાથે જાઓ.'
20 મિનિટની વાતચીત બાદ બંને દેવગૌડા જ્યાં બેઠા હતા તે ડાઇનિંગ રૂમમાં ગયા. દેવગૌડાએ સુંદરમને કહ્યું, 'સુંદરમ-અવેર, કૃપા કરીને PMOમાં જોડાઓ. અમારો કાર્યકાળ લાંબો નહીં હોય. તમારા પરિવારને શિફ્ટ કરશો નહીં, હું પણ તે નથી કરી રહ્યો. આપણે ફક્ત એક જ સૂટકેસ લઈશું.'
1 જૂન 1996ના રોજ એચડી દેવગૌડાએ વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા. દેવગૌડાની કેબિનેટમાં સીપીઆઈના વરિષ્ઠ નેતા ઈન્દ્રજિત ગુપ્તા ગૃહપ્રધાન, પી. ચિદમ્બરમ નાણાપ્રધાન અને મુલાયમ સિંહ સંરક્ષણ પ્રધાન બન્યા હતા. જ્યારે ઈન્દરકુમાર ગુજરાલ વિદેશ પ્રધાન, મુરાસોલી મારન ઉદ્યોગ પ્રધાન અને રામવિલાસ પાસવાન રેલવે પ્રધાન બન્યા.
વરિષ્ઠ પત્રકાર રશીદ કિદવાઈ તેમના પુસ્તક 'ભારતના વડાપ્રધાન'માં લખે છે, 'આંતરિક દબાણ અને વિરોધાભાસ હોવા છતાં, દેવગૌડાએ ગરીબો, ખેડૂતો, જમીનવિહોણા મજૂરો અને ગરીબ ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતા લોકો માટે ઘણું કામ કર્યું. તેમના માટે વિશેષ યોજનાઓ બનાવવામાં આવી હતી અને તેનો લાભ સમાજના દરેક વર્ગ સુધી પહોંચે તે માટેના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા. દેશના અર્થતંત્રમાં આમૂલ પરિવર્તન લાવવા માટે 1997-98ના બજેટમાં ઘણા આર્થિક સુધારાઓ શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
દેવગૌડા ઘણીવાર સભાઓમાં સૂઈ જતા હતા, આવી જ એક ઘટના... ડીએલએફના ચેરમેન કે.પી. સિંહ તેમની આત્મકથા 'વેટર ધ ઓડ્સઃ ધ ઈનક્રેડિબલ સ્ટોરી બિહાઇન્ડ ડીએલએફ'માં લખે છે, 'દેશની સતત કથળતી અર્થવ્યવસ્થા વિશે જણાવવા માટે મોટા ઉદ્યોગપતિઓનું એક પ્રતિનિધિ મંડળ પીએમ દેવગૌડાને મળવા આવ્યું હતું. સભા શરૂ થઈ અને પ્રેઝન્ટેશન રજૂ થયું. જ્યારે પ્રેઝન્ટેશન પૂરું થયું ત્યારે અમને લાગ્યું કે દેવગૌડા કંઈ સાંભળી રહ્યા નથી. તેઓ અચાનક જાગી ગયા અને અચાનક કહેવા લાગ્યા કે તે ખૂબ ખુશ છે કે દેશની અર્થવ્યવસ્થા સારી રીતે ચાલી રહી છે.
દેવગૌડાએ કિંગમેકર લાલુને મળવાનો સમય આપ્યો ન હતો યુનાઈટેડ ફ્રન્ટની સરકારમાં બહુમતનું ગણિત પુસ્તકીય ગણિત કરતાં અઘરું હતું. સરકારને બચાવવા અથવા તોડવાના પ્રયાસો દરરોજ ચાલુ રહ્યા. રશીદ કિદવાઈ લખે છે, 'પીએમ દેવગૌડાને પોતાની ખુરશી બચાવવા માટે વારંવાર બિહાર ભવન દોડવું પડ્યું. પછી ટેબલો ફરી વળ્યા અને લાલુ ચારા કૌભાંડમાં ફસાઈ ગયા. આ કેસમાં સીબીઆઈએ લાલુની પૂછપરછ કરવાની પરવાનગી માગી હતી. ત્યારબાદ દેવગૌડાએ પાંચ મિનિટની બેઠક માટે લાલુને ઘણા દિવસો સુધી રાહ જોવડાવી.
વરિષ્ઠ પત્રકાર સંકર્ષણ ઠાકુર તેમના પુસ્તક 'ધ બ્રધર્સ બિહારી'માં લખે છે, '1997માં લાલુની પહેલા રાઉન્ડમાં પૂછપરછ કરવામાં આવી હતી. આના પર તેણે દેવગૌડાને બોલાવ્યા અને તેમના પર ગુસ્સે થઈ ગયા. લાલુએ કહ્યું, 'તમે જે કરી રહ્યા છો તે સારું નથી. આનું પરિણામ સારું નહીં આવે. કાવતરું કરવું હોય તો ભાજપ વિરુદ્ધ કરો, અમારી પાછળ કેમ પડ્યા છો?'
દેવગૌડાએ લાલુને પોતાની મજબૂરી વિશે જણાવ્યું. જો કે, દેવગૌડા ઇચ્છતા તો તેઓ તેમના દ્વારા નિયુક્ત સીબીઆઇ ડાયરેક્ટર જોગીન્દર સિંહ દ્વારા લાલુને મદદ કરી શક્યા હોત. એકવાર લાલુએ પીએમ આવાસમાં દેવગૌડાને ટોણો માર્યો હતો, 'સાહેબ, એટલા માટે મેં તમને વડાપ્રધાન બનાવ્યા? તમને પીએમ બનાવીને મેં મોટી ભૂલ કરી છે.'
દેવગૌડાએ પણ એ જ સૂરમાં જવાબ આપ્યો, 'ભારત સરકાર અને સીબીઆઈ માત્ર કોઈ જાહેર પક્ષ નથી કે તેઓ જ્યારે ઈચ્છે ત્યારે ભેંસની જેમ જેને ઈચ્છે તેને મારી શકે છે. તમે ભેંસની જેમ પક્ષ ચલાવો છો, પણ હું ભારત સરકાર ચલાવું છું.'
કૌભાંડોની તપાસથી નારાજ કોંગ્રેસે ઉતાવળે સરકારમાંથી પીછેહઠ કરી કુલદીપ નય્યર તેમના પુસ્તક ‘એક જિંદગી કાફી નહીં’માં લખે છે, ‘કોંગ્રેસ ટૂંક સમયમાં જ દેવગૌડાથી ભ્રમિત થઈ ગઈ અને ત્રીજા મોરચા પર નવો નેતા પસંદ કરવાનો આગ્રહ રાખવા લાગ્યો.'
પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જી તેમના પુસ્તક ‘ધ કોએલિશન ઈયર્સ’માં લખે છે, ‘દેવગૌડા સરકાર જાણી જોઈને કોંગ્રેસને નિશાન બનાવી રહી હતી. પૂર્વ પીએમ નરસિમ્હા રાવ સહિત કોંગ્રેસના અનેક નેતાઓ સામે પોલીસ ભ્રષ્ટાચારના આરોપમાં કાર્યવાહી કરી રહી છે. બોફોર્સ કાંડને લઈને ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ. દેવગૌડા સરકારના ઘણા મંત્રીઓએ પણ ખુલ્લેઆમ કોંગ્રેસના શાસનની ટીકા કરી હતી.'
22 જાન્યુઆરી, 1997ના રોજ, તત્કાલીન સીબીઆઈ ડાયરેક્ટર જોગીન્દર સિંહ જીનિવાથી એક બોક્સ લઈને આવ્યા હતા જેમાં બોફોર્સ સંબંધિત દસ્તાવેજો કથિત રીતે હતા. જો કે, આ 'બોફોર્સ દસ્તાવેજો'નો ક્યારેય તપાસમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો ન હતો.
આ આરોપોને કારણે કોંગ્રેસમાં સરકારમાંથી સમર્થન પાછું ખેંચવાની ચર્ચા ચાલી હતી. માર્ચ 1997માં કોંગ્રેસના પ્રમુખ સીતારામ કેસરીએ ઉતાવળથી કામ કર્યું અને યુનાઈટેડ ફ્રન્ટ પર તેના પીએમ બદલવા માટે દબાણ કર્યું.
જો કે, પીએન લખે છે કે, 'ચૂંટણીમાં પાર્ટીના ખરાબ પ્રદર્શનને કારણે રાવને કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ પદ પરથી હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા અને તેમની જગ્યાએ સીતારામ કેસરીને લેવામાં આવ્યા હતા. કેસરી અને દેવગૌડા વચ્ચે છત્રીસનો આંકડો હતો. 1997માં કેસરીએ ઉત્તર પ્રદેશના રાજ્યપાલ રોમેશ ભંડારીને હટાવવાની માંગ કરી હતી, પરંતુ દેવેગૌડાએ તેને ફગાવી દીધી હતી.'
રશીદ કિદવાઈ લખે છે, 'કોંગ્રેસ પ્રમુખ કેસરી ઘણી બાબતોમાં સરકારને દબાવવા માગતા હતા અને ઘણીવાર વડાપ્રધાનથી નારાજ રહેતા હતા. તેમને મંત્રીઓનાં વાહનોના હૂટર સાયરનથી પણ સમસ્યા હતી. એવું કહેવાય છે કે કેસરી કહેતા હતા કે આ મંત્રીઓએ તેમના ડ્રાઇવરોને દિલ્હીના 24 અકબર રોડ સ્થિત કોંગ્રેસના મુખ્યાલયની સામેથી પસાર થતી વખતે તેમનાં વાહનોમાં લગાવેલા હૂટર સાયરનને ખૂબ જોરથી વગાડવાની સૂચના આપી છે, જેથી મુશ્કેલીમાં ફસાયેલા 'ચાચા કેસરી'ને વધુ મુશ્કેલી પડે.'
સરકાર છોડવા પર દેવગૌડાએ કહ્યું- કોંગ્રેસને કોઈ પૂછતું નથી 11 એપ્રિલ 1997ના રોજ સંસદમાં દેવેગૌડા વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવવામાં આવ્યો હતો. કોંગ્રેસની ખેંચતાણને કારણે સરકાર લઘુમતીમાં આવી ગઈ. અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની તરફેણમાં 292 અને વિરોધમાં 158 મત પડ્યા હતા. જ્યારે 6 સાંસદોએ મતદાનમાં ભાગ લીધો ન હતો.
આ અવસરે દેવગૌડાએ કહ્યું, 'આ મારું નસીબ છે. હું ધૂળમાંથી ઊઠીને ફરી અહીં બેસીશ. મને તમારા પ્રમુખ (કેસરી)ના પ્રમાણપત્રની જરૂર નથી. મારી રાજકીય સફરમાં હું 10 ચૂંટણીનો ભાગ રહ્યો છું. કેસરી અત્યાર સુધીમાં કેટલી ચૂંટણી લડ્યા છે? અહીં જે થઈ રહ્યું છે તેની પાછળનાં કારણો ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે... કોંગ્રેસ અને તેના અધ્યક્ષનું આજે સન્માન નથી, કોઈ તેમને પૂછતું નથી. તેથી જ આ વૃદ્ધ માણસ મને કોઈક રીતે અહીંથી મોકલવાની ઉતાવળમાં છે.'
11 એપ્રિલ 1997ના રોજ, એચડી દેવગૌડાએ વડાપ્રધાન પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું. દેવગૌડા માત્ર 10 મહિના માટે જ વડાપ્રધાન પદ સંભાળી શક્યા હતા. વરિષ્ઠ પત્રકાર કુલદીપ નય્યર લખે છે, 'પ્રધાનમંત્રી તરીકે દેવગૌડા કોઈ દુર્ઘટનાથી ઓછા ન હતા. તેમણે ભારતના ખેડૂતો માટે ચમત્કાર કરવાનો દાવો કર્યો હતો, પરંતુ તેઓ શંકાસ્પદ સોદામાં અટવાયેલા રહ્યા.'
