પીએમ ઇન વેઇટિંગસોનિયા ગાંધીના શપથ ગ્રહણના કાર્ડ બની ગયાં હતાં:છેલ્લી ઘડીએ પડદા પાછળ શું થયું, જેના કારણે તેમણે પીએમ પદનો અસ્વીકાર કર્યો?
અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર 2004ની લોકસભા ચૂંટણી 'ઈન્ડિયા શાઈનિંગ'ના નારા સાથે લડી હતી. તેના જવાબમાં સોનિયા ગાંધીની કોંગ્રેસે સૂત્ર આપ્યું- 'સામાન્ય માણસને શું મળ્યું?' જ્યારે 13 મેના રોજ પરિણામ આવ્યા ત્યારે ભાજપ 138 સીટો પર સમેટાઈ ગઈ હતી. કોંગ્રેસ 145 બેઠકો સાથે સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઊભરી હતી. સરકાર બનાવવા માટે 272 સીટોની જરૂર હતી.
અબ્દુલ કલામ રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં રાહ જોઈ રહ્યા હતા, પરંતુ કોઈપણ પક્ષે 3 દિવસ સુધી સરકાર બનાવવાનો દાવો કર્યો ન હતો. જેવિયર મોરો સોનિયા ગાંધીના જીવનચરિત્ર 'ધ રેડ સારી'માં લખે છે કે 15 મેના રોજ કોંગ્રેસે સોનિયા ગાંધીને તેના સંસદીય દળના નેતા તરીકે ચૂંટ્યા. એક પત્રકારે સોનિયા ગાંધીને પૂછ્યું- શું સંસદીય દળના નેતા આગામી પીએમ હશે? સોનિયાએ કહ્યું- સામાન્ય રીતે આવું થાય છે.
પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એપીજે અબ્દુલ કલામે તેમના પુસ્તક 'ટર્નિંગ પોઈન્ટ- અ જર્ની થ્રુ ચેલેન્જિસ'માં લખ્યું છે કે, '18મી મેના રોજ બપોરે 12:15 વાગ્યે સોનિયા ગાંધી મને મળવા રાષ્ટ્રપતિ ભવન પહોંચ્યાં. મને કહ્યું કે તેમની પાસે સરકાર બનાવવા માટે પૂરતી સંખ્યા છે. જો કે, તે સમયે તેઓ પોતાની સાથે સહી કરેલો આધાર પત્ર લાવ્યો ન હતાં. તેમણે કહ્યું કે તેઓ આવતીકાલે ફરીથી સમર્થન પત્ર સાથે મારી પાસે આવશે.'
સોનિયા અને કલામ વચ્ચેની આ મુલાકાત બાદ રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં પત્રો અને આમંત્રણો ટાઈપ કરવામાં આવ્યાં હતાં. તે પત્રોમાં સોનિયા ગાંધીને પીએમ માનીને આમંત્રણો લખવામાં આવ્યાં હતાં. કલામ સોનિયાને શપથ લેવડાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. પરંતુ સાંજ સુધીમાં ખબર પડી કે સોનિયા ગાંધી વડાપ્રધાન નહીં બને. તેમના સ્થાને મનમોહન સિંહના નામની જાહેરાત કરી હતી.
'પીએમ ઇન વેઇટિંગ' સિરીઝના દસમા અને છેલ્લા એપિસોડમાં, સોનિયા ગાંધીની કહાની, જેમણે તમામ તૈયારીઓ છતાં પીએમ પદનો અસ્વીકાર કર્યો...
સોનિયાને 18 વર્ષની ઉંમરે રાજીવ ગાંધી સાથે પ્રેમ થયો હતો જેવિયર મોરો લખે છે કે ઈટાલીના તુરીનમાં જન્મેલા સોનિયા 18 વર્ષની ઉંમરે ઇંગ્લેન્ડની કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરતાં હતાં. રાજીવ ગાંધી પણ ત્યાં ભણવા ગયા. બંને કેન્ટીન જેવા વિસ્તારમાં મળ્યા અને પછી બંને અવારનવાર મળવા લાગ્યા.
રાજીવે માર્ચ 1965માં માતા ઈન્દિરા ગાંધીને પત્ર લખ્યો હતો. આ વાત સોનિયાને મળ્યાના દોઢ મહિના પછી થઈ હતી. રાજીવે લખ્યું- માતા, તમે હંમેશાં પૂછો છો કે તારી કોઈ છોકરી સાથે મિત્રતા છે કે નહીં. હા, હું એક ખાસ છોકરીને મળ્યો છું જેની સાથે હું લગ્ન કરવા માગું છું. જો કે, ઈન્દિરાએ જવાબમાં લખ્યું- એ જરૂરી નથી કે તમે જે પહેલી છોકરીને મળો તે સારી જ હોય.
બીજી તરફ, રજાઓમાં જ્યારે સોનિયા તેમના ઘરે ગયાં ત્યારે તેમણે તેમનાં માતા-પિતાને આખી વાત કહી. માતાએ કહ્યું કે તમે લોકો હજુ નાનાં છો અને બીજો છોકરો બીજા દેશનો છે. સોનિયાને ઈટાલીમાં 3-3 પત્રો મળવા લાગ્યા. રાજીવ આ પત્ર ઇંગ્લેન્ડથી લખી રહ્યા હતા.
જેવિયર મોરો લખે છે, 'સોનિયાના પરિવારનું માનવું હતું કે તેઓ હજુ નાનાં છે. આ આકર્ષણ પણ હોઈ શકે છે. પિતાએ કહ્યું કે તેઓ તેમને કેમ્બ્રિજ પાછા નહીં મોકલે. સોનિયા મક્કમ હતાં કે તેઓ ત્યાં જઈને રહેશે અને જો તેમનો પરિવાર તેમને ખર્ચ માટે પૈસા નહીં આપે તો તેઓ નોકરી કરશે.
આખરે સોનિયા કેમ્બ્રિજ પરત ફર્યા. રાજીવે સોનિયાના પિતાને એક પત્ર લખ્યો હતો કે તેઓ સોનિયાનો તેમની માતા સાથે પરિચય કરાવવા માગે છે. તમે કૃપા કરીને પરવાનગી આપો. અને અંતે પરિવારની પરવાનગી મળી.
ઈન્દિરાએ સોનિયાનો ફાટેલો ડ્રેસ પોતાના હાથે સિલાઈ કર્યો દરમિયાન એવું નક્કી થયું કે ઈન્દિરા સત્તાવાર મુલાકાતે લંડન આવી રહ્યાં છે. રાજીવે તેમની પ્રેમિકા સોનિયાને ઈન્દિરા સાથે પરિચય કરાવવાનું નક્કી કર્યું. 'ધ રેડ સાડી' અનુસાર, 'ઈન્દિરા ભારતીય દૂતાવાસમાં રહેતાં હતાં. પુપુલ જયકર પણ તેમની સાથે હતાં. બંને ગાઢ મિત્રો હતા. અહીં સોનિયા અને ઈન્દિરા પહેલીવાર મળ્યાં હતાં.'
સોનિયાને અહીંથી પાર્ટીમાં જવાનું હતું. તેમણે ઇન્દિરા પાસે ચેન્જ કરવા માટે પરવાનગી માગી. જ્યારે સોનિયા ચેન્જ કરીને પરત આવ્યાં ત્યારે તેઓ તેમના ડ્રેસમાં ફસાઈ ગઈ અને નીચે પડી ગયા. જેના કારણે તેમનાં કપડાં ફાટી ગયાં હતાં. ઈન્દિરાએ તરત જ કાળો દોરો ગોઠવ્યો અને ડ્રેસને સીવી દીધો.
સોનિયા કહે છે કે જો મારા ઘરમાં આવું થયું હોત તો મારી માતાએ પણ એવું ન કર્યું હોત જે રાજીવની માતાએ કર્યું હતું. રાજીવ સોનિયાના પિતાને મળ્યા. સોનિયા બંને વચ્ચે દુભાષિયા તરીકે કામ કરતાં હતાં. આખરે સોનિયાના પિતા રાજી થયા. તેઓને આશંકા હતી કે શું તે ભારતીય વાતાવરણને અનુકૂલન કરી શકશે કે કેમ. રાજીવે કહ્યું કે તમે સોનિયાને થોડા દિવસો માટે ભારત મોકલી દો.
13 જાન્યુઆરી, 1968ના રોજ, સોનિયાએ 21 વર્ષની વયમાં માત્ર 34 દિવસ પછી ભારતની ધરતી પર પગ મૂક્યો. તેઓ એકલાં ભારત આવ્યાં હતાં. અમિતાભ બચ્ચનનો પરિવાર, સંજય ગાંધી અને કેટલાક મિત્રો તેમને રિસીવ કરવા પહોંચ્યા હતા. બંનેએ 25 ફેબ્રુઆરી 1968ના રોજ લગ્ન કર્યાં હતાં. લગ્નમાં સોનિયાના પિતા નહોતા આવ્યા, પરંતુ તેમની માતા આવી હતી.
ઈન્દિરાની હત્યાથી સોનિયાને ડર પેસી ગયો, રાજીવ પીએમ બને તે ઈચ્છતા નહોતાં 12 વર્ષ સુધી બધું સુખ-સુવિધાથી ચાલતું રહ્યું, પરંતુ પછી ગાંધી પરિવાર પર દુ:ખનો પહાડ તૂટી પડ્યો. 23 જૂન 1980ના રોજ એક વિમાન દુર્ઘટનામાં સંજય ગાંધીનું અવસાન થયું હતું. આ પછી રાજીવ ગાંધીએ પાઇલટની નોકરી છોડી દીધી અને રાજકારણમાં જોડાયા.
31 ઓક્ટોબર 1984ના રોજ ઈન્દિરા ગાંધીની તેમના જ બે ગાર્ડે ગોળી મારીને હત્યા કરી હતી. ત્યારબાદ રાજીવ ગાંધીને વડાપ્રધાન બનાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. ભૂતપૂર્વ ગવર્નર પીસી એલેક્ઝાંડરે તેમના પુસ્તક 'માય ડેઇઝ વિથ ઈન્દિરા ગાંધી'માં લખ્યું છે કે સોનિયાને અચાનક જ તેમના પતિ પર ગર્વ થઈ ગયો.
અગાઉ તેઓ વિનંતી કરતાં હતાં. ત્યારબાદ તેમણે રાજીવ સાથે લડાઈ શરૂ કરી કે તેઓ પીએમ નહીં બને. જો તમે પીએમ બનશો તો તેઓ તમને પણ મારી નાખશે. આના જવાબમાં રાજીવે કહ્યું હતું કે મારી પાસે કોઈ વિકલ્પ નથી. મને ગમે તેમ કરીને મારી નાખવામાં આવશે. 7 વર્ષ બાદ 21 મે 1991ના રોજ રાજીવ ગાંધીની પણ હત્યા કરવામાં આવી હતી.
પતિના અવસાન પછી રાજકારણથી દૂર રહ્યાં, પાર્ટીમાં વિઘટન શરૂ થયું ત્યારે કમાન સંભાળી ભૂતપૂર્વ વિદેશ મંત્રી અને સોનિયાના નજીકના નટવર સિંહ તેમના પુસ્તક 'વન લાઈફ ઈઝ નોટ ઈનફ'માં લખે છે કે રાજીવ ગાંધીની હત્યા બાદ સોનિયા ગાંધી પોતે, અર્જુન સિંહ, એનડી તિવારી, શરદ પવાર અને અન્ય લોકો પીએમ બનવાની રેસમાં હતા. સોનિયાએ રાજકારણમાં આવવાની ના પાડી દીધી.
રાજીવ ગાંધીની હત્યા બાદ તેમની બેઠક અમેઠીથી પાંચ મહિના પછી પેટાચૂંટણીની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. પીવી નરસિમ્હા રાવે સોનિયાને ત્યાંથી ચૂંટણી લડવાનું જણાવ્યું અને કહ્યું કે જનતા તમને ઓળખે છે. હકીકતમાં રાજીવ સોનિયાને જાહેર કાર્યક્રમો અને ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન પોતાની સાથે લઈ જતા હતા. નરસિમ્હા રાવે કહ્યું કે તેઓ જીતશે, પરંતુ સોનિયાએ ચૂંટણી લડવાનો ઇનકાર કરી દીધો. આખરે સતીશ શર્મા ત્યાંથી ચૂંટણી લડ્યા અને જીત્યા.
કોંગ્રેસ સતત પાતાળમાં જઈ રહી હતી. 1996ની ચૂંટણીમાં તેમને માત્ર 140 બેઠકો મળી હતી. ઘણા જૂના લોકો પાર્ટી છોડીને જતા રહ્યા હતા. દિગ્વિજય સિંહે સોનિયાને કહ્યું કે સીતારામ કેસરીની અધ્યક્ષતામાં પાર્ટી 100 બેઠકો પણ જીતી શકશે નહીં. ત્યારે દિગ્વિજયે કહ્યું કે હું રાજીવના સહયોગીઓ વતી તમને આગળ આવવા વિનંતી કરવા આવ્યો છું.
સોનિયાએ કહ્યું કે મને લાગ્યું કે તમે સારા અધ્યક્ષ સાબિત થશો. આના પર દિગ્વિજયે કહ્યું કે ના, મારી પાસે સમર્થન નથી. દિગ્વિજયે કહ્યું કે એવા લોકોની કલ્પના કરો કે જેઓ રાજીવની સુરક્ષા (Z Plus) હટાવી શકે છે. શું તેઓ તમારી અને તમારા પરિવારની સુરક્ષાને દૂર કરી શકતા નથી?
સોનિયા ગાંધીએ પ્રિયંકા અને રાહુલ સાથે સક્રિય રાજકારણમાં આવવા અંગે ચર્ચા કરી હતી. રાશિદ કિદવઈ તેમના પુસ્તક 'સોનિયા - અ બાયોગ્રાફી'માં લખે છે કે સોનિયાએ કોંગ્રેસ માટે પ્રચાર માટે 28 ડિસેમ્બર 1997ની પસંદગી કરી હતી.
તે દિવસે કેસરીએ સાંજે 4 વાગ્યે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરવાની હતી. તેઓ 2.30 વાગ્યે કોંગ્રેસ હેડક્વાર્ટર પહોંચ્યા હતા. કોંગ્રેસના મીડિયા સેક્રેટરી ટોપ વડક્કન વિસેન્ટ જ્યોર્જના સંદેશ સાથે ઝડપથી કોંગ્રેસ હેડક્વાર્ટર તરફ આગળ વધી રહ્યા હતા. સંદેશ એવો હતો કે સોનિયા ગાંધી કોંગ્રેસ માટે પ્રચાર કરશે. જો કે, ગાર્ડે આ સંદેશ સાથે વડક્કનને અંદર જવા દીધા ન હતા.
દરમિયાન વડક્કને જોયું કે એક પત્રકાર હરીશ ખરે સીતારામ કેસરીને મળવા અંદર જઈ રહ્યા હતા. તેમણે હરીશ દ્વારા સીતારામ કેસરીને સંદેશો મોકલ્યો. ચિઠ્ઠી વાંચતા જ કેસરીનો ચહેરો પડી ગયો. તેમણે ફક્ત એટલું જ કહ્યું કે તે બધું સમાપ્ત થઈ ગયું છે. તેઓ આવી રહી છે.
રાજીવનું જ્યાં અવસાન થયું હતું તે સ્થળે પ્રથમ રેલી યોજી જેવિયર મોરો 'ધ રેડ સાડી'માં લખે છે કે સોનિયાએ 11 જાન્યુઆરી 1998ના રોજ તમિલનાડુના શ્રીપેરુમ્બુદુરમાં તેમની પ્રથમ રેલી યોજી હતી, જ્યાં તેમના પતિ રાજીવ ગાંધીની હત્યા કરવામાં આવી હતી. રેલીમાં ભારે ભીડ જોવા મળી હતી.
વિપક્ષના લોકો તેમની હિન્દીની મજાક ઉડાવતા હતા. તેમના ભાભી મેનકા ગાંધીએ પણ તેમની મજાક ઉડાવવામાં કોઈ કસર છોડી ન હતી. મેનકાએ કહ્યું કે તે કારના આગળના કાચને સાફ કરવા માટે વાઇપરની જેમ હાથ હલાવી રહી છે.
રાશિદ કિદવાઈ તેમના પુસ્તક 'સોનિયા-એ બાયોગ્રાફી'માં લખે છે કે હવે સોનિયા ફ્રેમમાં હતાં. આ પહેલો પ્રસંગ હતો જ્યારે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ સીતારામ કેસરી પોતાના દમ પર પ્રચાર કરી રહ્યા ન હતા. લાંબા સંઘર્ષ બાદ આખરે સોનિયાએ 14 માર્ચે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષનું પદ સંભાળ્યું. કેસરીની નેમ પ્લેટ પણ ડસ્ટબિનમાં ગઈ હતી અને સોનિયાની નેમ પ્લેટ પણ ચડી ગઈ હતી.
2004માં કોંગ્રેસ જીતી, સોનિયા ગાંધી પીએમ બનશે તે લગભગ નિશ્ચિત હતું જેવિયર મોરો લખે છે કે 2004માં કોંગ્રેસ સોનિયા ગાંધીના નેતૃત્વમાં સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઊભરી હતી. સોનિયા પીએમ બનશે તે લગભગ નિશ્ચિત હતું. ટીવી ચેનલો પર તેમના જીવનચરિત્ર પર આધારિત વિશેષ કાર્યક્રમો કરવામાં આવી રહ્યા હતા. બીજી તરફ વિપક્ષ ભાજપ અને એનડીએ તરફી પક્ષો સોનિયા ગાંધીને વિદેશી મૂળનાં ગણાવીને તેમનો વિરોધ કરી રહ્યા હતા. સુષ્મા સ્વરાજે જાહેરાત કરી હતી કે જો સોનિયા પીએમ બનશે તો માથું મુંડન કરાવશે.
પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એપીજે અબ્દુલ કલામે તેમના પુસ્તક 'ટર્નિંગ પોઈન્ટ-એ જર્ની થ્રુ ચેલેન્જીસ'માં લખ્યું છે કે 18 મેના રોજ મને કોંગ્રેસ કાર્યાલયમાંથી માહિતી મળી કે સોનિયા તમને મળવા માટે લગભગ 8 વાગે આવી રહ્યાં છે. દરમિયાન, મને ઘણા લોકો, સંસ્થાઓ અને પક્ષો તરફથી ઈમેલ અને પત્રો મળ્યા. બધામાં સામાન્ય વાત એ હતી કે વિદેશી મૂળનાં સોનિયા ગાંધીને આપણા દેશના વડાપ્રધાન બનવા દેવા જોઈએ નહીં.
કલામ લખે છે કે કોઈ પણ ટિપ્પણી કર્યા વિના, મેં આ પત્રો અને ઈમેલ સરકારની વિવિધ એજન્સીઓને માહિતી માટે મોકલ્યા. આ મુદ્દે ઘણા નેતાઓ મને મળવા પણ આવ્યા અને વિનંતી કરી કે મારે કોઈના દબાણમાં ન આવવું જોઈએ. આ એક વિનંતી હતી જે બંધારણ મને કરવાની પરવાનગી આપતું નથી. જો કોઈએ સરકાર બનાવવાનો દાવો કર્યો છે તો મારી પાસે તેને નિયુક્ત કરવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી.
સોનિયા ગાંધી નિર્ધારિત સમયે રાત્રે 8:15 વાગ્યે આવ્યાં હતાં. ડો.મનમોહન સિંહ પણ તેમની સાથે હતા. બપોરે તેઓ આવ્યા ત્યારે પણ મનમોહન તેમની સાથે જ હતા. મેં સોનિયાને કહ્યું કે તમારું સ્વાગત છે. તમારી પસંદગીના સમયે રાષ્ટ્રપતિ ભવન તમારા શપથ ગ્રહણ માટે તૈયાર છે. ત્યારે સોનિયાએ કહ્યું કે તે કોંગ્રેસ પાર્ટીના વિશ્વાસુ સૈનિક ડો.મનમોહન સિંહને વડાપ્રધાન બનાવવા માગે છે.
કલામ લખે છે કે આ મારા માટે આઘાતજનક બાબત હતી. હકીકતમાં, રાષ્ટ્રપતિ ભવન સચિવાલયે સોનિયા ગાંધીને પીએમ બનાવવાના પત્ર સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજો તૈયાર કર્યા હતા. તેમના પર માત્ર ઔપચારિક સહીઓ અને સીલ લગાવવાનાં બાકી હતાં.
રાહુલની જીદ, વિદેશી મૂળનો મુદ્દો કે અંતરાત્માનો અવાજ યુપીએ સરકારમાં વિદેશ મંત્રી રહી ચૂકેલા નટવર સિંહ પોતાના પુસ્તક 'વન લાઈફ ઈઝ નોટ ઈનફ'માં લખે છે, 'તે સમયે ગાંધી પરિવારને પીએમ પદને લઈને શંકા હતી. રાહુલે તેમની માતાને કહ્યું કે તે પીએમ નહીં બને.
રાહુલ તેમની માતા સાનિયાને રોકવા માટે કંઈ પણ કરવા તૈયાર હતા. મા-દીકરો બંને જોર-જોરથી વાતો કરી રહ્યાં હતાં. રાહુલને ડર હતો કે જો તેમની માતા પીએમ બનશે તો તેમને પણ તેમના દાદી અને પિતાની જેમ મારી નાખવામાં આવશે.
નટવર સિંહ લખે છે, 'રાહુલ ખૂબ ગુસ્સામાં હતા. તે સમયે હું, મનમોહન સિંહ અને પ્રિયંકા ત્યાં હતાં. મામલો ત્યારે વધી ગયો જ્યારે રાહુલે કહ્યું કે માતા હું તમને 24 કલાકનો સમય આપું છું. શું કરવું તે તમે નક્કી કરો? અશ્રુભીની માતા (સોનિયા) માટે રાહુલના શબ્દોની અવગણના કરવી અશક્ય હતી.
18 મે 2004ની સવારે સોનિયા ગાંધી વહેલાં જાગી ગયાં. તેઓ ચૂપચાપ રાહુલ અને પ્રિયંકા સાથે ઘરની બહાર નીકળી ગયાં. સોનિયાની કાર રાજીવ ગાંધીની સમાધિ પર પહોંચી. ત્રણેય થોડી વાર સમાધિની સામે બેસી રહ્યાં.
તે જ દિવસે સાંજે 7 વાગ્યે સંસદના સેન્ટ્રલ હોલમાં કોંગ્રેસના સાંસદોની બેઠક યોજાઈ હતી. સોનિયા ગાંધીએ રાહુલ અને પ્રિયંકા તરફ જોયું અને કહ્યું- મારું લક્ષ્ય ક્યારેય વડાપ્રધાન બનવાનું નથી. હું હંમેશાં વિચારતી હતી કે જો હું ક્યારેય આવી પરિસ્થિતિમાં આવીશ, તો હું મારા અંતરાત્માની વાત સાંભળીશ. આજે તે અવાજ કહે છે કે મારે આ પદને નમ્રતાથી સ્વીકારવું જોઈએ નહીં.
સોનિયા ગાંધીના પીએમ નહીં બનવાનો નિર્ણય સાંભળતા જ સાંસદોમાં હોબાળો મચી ગયો હતો. મણિશંકર ઐયરે લગભગ ચીસો પાડીને કહ્યું કે લોકોનો અંતરાત્મા કહે છે કે તમારે પીએમ બનવું જોઈએ. બે કલાક સુધી ચૂંટાયેલા સાંસદોએ સોનિયા ગાંધીને પીએમ બનવા માટે મનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
ઉત્તર પ્રદેશના એક સાંસદે કહ્યું, 'મેડમ, તમે એક ઉદાહરણ બેસાડ્યું છે, જેવું મહાત્મા ગાંધીએ અગાઉ કર્યું હતું. આઝાદી પછી દેશમાં પહેલીવાર સરકાર બની ત્યારે ગાંધીજીએ પણ સરકારમાં જોડાવાની ના પાડી દીધી હતી. ત્યારે ગાંધીજી પાસે નહેરુ હતા. નહેરુ અત્યારે ક્યાં છે?
આ સાંસદો જાણતા ન હતા કે સોનિયા પાસે નહેરુ ભલે ન હોય, પરંતુ તેમની પાસે ચોક્કસપણે ટ્રમ્પ કાર્ડ છે. જેનો સોનિયાએ હજુ સુધી ઉલ્લેખ કર્યો ન હતો. આ સમગ્ર ઘટના દરમિયાન મનમોહન સિંહ હંમેશાં સોનિયા ગાંધીની આસપાસ હતા. આખરે કોંગ્રેસ સંસદીય દળની બેઠકમાં વડાપ્રધાન પદ માટે મનમોહન સિંહના નામની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
