મેગા એમ્પાયર: IPLથી વિચાર આવ્યો, DREAM 11 બનાવી:મિત્રો પાસેથી ઉછીના લઈને કંપની શરૂ કરી, આજે 23 કરોડ યુઝર્સ અને 6 હજાર કરોડની આવક
IPL સિઝન શરૂ થતાં જ લોકો ફેન્ટસી સ્પોર્ટ્સ ડ્રીમ 11 પર પોતાનું નસીબ અજમાવવાનું શરૂ કરે છે. આ સિઝનમાં ડ્રીમ 11 એ 'તમારી ટીમમાં કોણ છે?' લોન્ચ કર્યું છે. આ કેમ્પેન શરૂ કર્યું છે. કેમ્પેનની જાહેરાતમાં રોહિત શર્મા, જસપ્રીત બુમરાહ, ઋષભ પંત, હાર્દિક પંડ્યા સહિતના મોટા ક્રિકેટરોની સાથે, આમિર ખાન અને રણબીર કપૂર જેવા બોલિવૂડ સ્ટાર્સ પણ જોવા મળે છે. આ સિઝનમાં ડ્રીમ-11 IPLની પાંચ ટીમોને સ્પોન્સર કરી રહ્યું છે - કોલકાતા, પંજાબ, ગુજરાત, હૈદરાબાદ અને લખનઉ.
વર્ષ 2008માં શરૂ થયેલી ડ્રીમ 11 કંપની ભારતની પ્રથમ યુનિકોર્ન ફેન્ટસી સ્પોર્ટ્સ કંપની છે. છેલ્લાં 4 વર્ષમાં, કંપનીની ઓપરેટિંગ આવક લગભગ 4 ગણી વધીને 6 હજાર કરોડથી વધુ થઈ ગઈ છે. તેના 23 કરોડથી વધુ યુઝર્સ છે. અહીં ફેન્સ તેમના મનપસંદ ખેલાડીઓ પસંદ કરે છે અને તેમની એક કાલ્પનિક ટીમ બનાવે છે. પછી તે ખેલાડીઓના રિયલ પ્રદર્શનના આધારે પોઈન્ટ અને પૈસા કમાય છે.
આજે મેગા એમ્પાયરમાં, કહાની ફેન્ટેસી સ્પોર્ટ્સ કંપની ડ્રીમ 11ની...
2001નું વર્ષ હતું. મુંબઈના જાણીતા બિઝનેસમેન અને 'જય કોર્પ લિમિટેડ'ના માલિક આનંદ જૈનનો પુત્ર હર્ષ અભ્યાસ માટે લંડન ગયો હતો. હર્ષને અભ્યાસની સાથે-સાથે રમતગમતમાં પણ ઘણો રસ હતો. લંડનમાં રહેતા હર્ષને ઓનલાઈન ફેન્ટસી ફૂટબોલ વિશે ખબર પડી.
ખરેખરમાં, 1990ના દાયકાથી યુકેમાં ફેન્ટસી ફૂટબોલનો ક્રેઝ રહ્યો છે. ત્યાંનાં ઘણાં અખબારોએ તેમના વાચકો સાથે આ સંબંધિત કોમ્પિટિશન પણ ચલાવી હતી. જેમાં વાચકોને તેમના મનપસંદ ખેલાડી પસંદ કરવાનું અને તેમની ક્લિપિંગ્સ મોકલવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. પછી અખબાર દર અઠવાડિયે વિજેતાઓની જાહેરાત કરતું.
યુકેમાં ફેન્ટસી સ્પોર્ટ્સનું વ્યસન લાગી ગયું, મિત્રો પણ તેમાં સામેલ થયા
2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં ઇન્ટરનેટના આગમન સાથે, રમત ઓનલાઈન થઈ. હર્ષને આ રમત ખૂબ ગમવા લાગી. તેને આ રમતની લત લાગી ગઈ. હર્ષે તેના ઘણા મિત્રોને પણ તેના વ્યસની બનાવી દીધા. આ પછી, હર્ષ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે અમેરિકા ગયો અને માઇક્રોસોફ્ટમાં 3 મહિના માટે ઇન્ટર્નશિપ કરી.
IPLમાંથી મળ્યો હતો ફેન્ટેસી સ્પોર્ટ્સ કંપની શરૂ કરવાનો આઈડિયા
2007માં એન્જિનિયરિંગ પૂર્ણ કર્યા પછી, હર્ષ ભારત પાછો ફર્યો અને ફેમિલી બિઝનેસમાં જોડાયો. જો કે તે આનાથી ખુશ નહોતો. આ દરમિયાન, 2008માં, ભારતમાં ક્રિકેટ લીગ IPLની શરૂઆત થઈ. હર્ષે જોયું કે ભારતમાં લોકો ક્રિકેટને ખૂબ પસંદ કરે છે. અહીંથી જ તેને ભારતમાં એક ફેન્ટસી ક્રિકેટ સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરવાનો વિચાર આવ્યો.
હર્ષે આ વિચાર તેના મિત્રોમાં રજૂ કર્યો. બધાને આ વિચાર ખૂબ ગમ્યો, પરંતુ જ્યારે તેના પર કામ કરવાની વાત આવી, ત્યારે ફક્ત ભાવિત શેઠે જ તેને સાથ આપ્યો. બંનેએ સાથે મળીને 2008માં ડ્રીમ સ્પોર્ટ્સ શરૂ કરી. આ ડ્રીમ સ્પોર્ટ્સ, ડ્રીમ 11ની પેરેન્ટ કંપની છે.
આ પ્લેટફોર્મ પર ફેન્ટસી સ્પોર્ટ્સ ઉપરાંત, સ્પોર્ટ્સ કન્ટેન્ટ અને ગેમિંગના વિકલ્પો પણ લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા. આ વર્ષે ડ્રીમ-11 પણ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આજે હર્ષિત ડ્રીમ સ્પોર્ટ્સના કો-ફાઉન્ડર અને CEO છે. ભાવિત કો-ફાઉન્ડર અને ચીફ ઓપરેટિંગ ઓફિસર (COO) છે.
150 રોકાણકારોએ આ વિચારને નકારી કાઢ્યો, મુંબઈ ઇન્ડિયન્સનો સપોર્ટ મળ્યો
ભારતમાં લોકોમાં ક્રિકેટનો ક્રેઝ હતો, પરંતુ ફેન્ટેસી સ્પોર્ટ્સ વિશે બહુ જ્ઞાન નહોતું. બિઝનેસ ચલાવવા માટે, હર્ષ અને ભાવિતે શરૂઆતમાં મિત્રો અને પરિવાર પાસેથી ફંડ એકત્ર કર્યું. થોડા સમય પછી, જ્યારે વધુ રૂપિયાની જરૂર પડી, ત્યારે તેઓએ રોકાણકારોનો સંપર્ક કર્યો. 2013-14ની વચ્ચે, લગભગ 150 રોકાણકારોએ ડ્રીમ 11ના આઈડિયાને રિજેક્ટ કર્યો હતો.
આવી સ્થિતિમાં, ફંડ ભેગું કરવા માટે, હર્ષ અને ભાવિતે ડ્રીમ 11 સાથે બીજું એક કામ શરૂ કર્યું. તેમણે એક સોશિયલ મીડિયા એજન્સી શરૂ કરી. IPL ફ્રેન્ચાઇઝી મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ તેનો પ્રારંભિક ક્લાઈન્ટ બની. હર્ષ અને ભાવિતની મદદથી, મુંબઈ ઈન્ડિયન્સ ફેસબુક પેજના ફોલોઅર્સ 1 મિલિયન સુધી પહોંચી ગયા. આ પછી, એડિડાસ અને પેપ્સિકો જેવી કંપનીઓ પણ આકર્ષાઈ અને ક્લાઈન્ટ બની. થોડા સમય પછી હર્ષ અને ભાવિતે આ ફર્મ વેચી દીધી.
જો કે, આ બધા વચ્ચે, ડ્રીમ 11 રોકાણકારો તરફથી મળેલા રિજેક્શનમાંથી શીખવાનું ચાલુ રાખ્યું. આ દરમિયાન હર્ષ MBA માટે અમેરિકા પણ ગયો. વર્ષ 2014માં, તેને આખરે તેના પ્રોજેક્ટ માટે રોકાણકારો મળી ગયા. રોકાણકારો પાસેથી મળેલું ફંડ ડ્રીમ 11ને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડવાનું માધ્યમ બન્યું.
જુગાર એપ્લિકેશન્સથી છબી પર અસર
જ્યારે ડ્રીમ11 ને જુગાર પ્લેટફોર્મ માનવામાં આવતું હતું ત્યારે તેને સૌથી મોટો ફટકો પડ્યો. 2017માં, તેની સામે પંજાબ અને હરિયાણામાં કેસ નોંધાયા હતા. ડ્રીમ 11 દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો કે તેમની એપ જુગાર રમવાનું પ્લેટફોર્મ નથી. આ પ્લેટફોર્મ સ્કિલ્ડ પર આધારિત છે. આના પર પૈસા કમાવવા માટે, રમતની સમજ, ખેલાડીઓ પર રિસર્ચ અને ક્રિકેટની સારી સમજ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
ડ્રીમ 11ની આ દલીલ પછી, કેસ રદ કરવામાં આવ્યો. કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે ડ્રીમ11 એ જુગાર રમવાનું પ્લેટફોર્મ નથી. જો કે, મામલો કોર્ટમાં પહોંચવાને કારણે, ડ્રીમ 11ની છબી લોકોની નજરમાં ખરડાઈ અને ઘણી અસર પડી. લોકોનો વિશ્વાસ જીતવા માટે, કંપનીએ 2018 માં મહેન્દ્ર સિંહ ધોનીને પોતાનો બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનાવ્યો. 'ખેલો ક્રિકેટ દિમાગ સે' અને 'દિમાગ સે ધોની' ટેગ લાઇન સાથે ડ્રીમ 11ના યુઝર બેઝ 5.4 કરોડ યુઝર્સ સુધી પહોંચી ગયા.
આ સ્ટ્રેટેજીની સફળતા પછી, ડ્રીમ 11એ સતત ક્રિકેટ ખેલાડીઓ દ્વારા જ તેની બ્રાન્ડને એન્ડોર્સમેન્ટ કરી. રોહિત શર્મા, જસપ્રીત બુમરાહ, હાર્દિક પંડ્યા જેવા ભારતીય ક્રિકેટ સ્ટાર્સ ઉપરાંત કંપની તેની બ્રાન્ડને પેટ કમિન્સ, જોસ બટલર અને કેન વિલિયમ્સન જેવા વિદેશી ખેલાડીઓ દ્વારા પ્રમોટ કરાવે છે.
યુનિકોર્ન બનનારી ભારતની પ્રથમ ફેન્ટેસી સ્પોર્ટ્સ કંપની
2019માં, ડ્રીમ 11 યુનિકોર્ન (જેનું મૂલ્ય $1 બિલિયન ડોલર એટલે કે રૂ. 8.5 હજાર કરોડ) બનનારી ભારતની પ્રથમ ફેન્ટેસી સ્પોર્ટ્સ કંપની બની. બીજા જ વર્ષે, કંપનીએ ટાટા ગ્રુપ અને અનએકેડમીને પાછળ ધકેલીને 222 કરોડ રૂપિયામાં IPLનું ટાઇટલ સ્પોન્સરશિપ જીત્યું.
આ વર્ષે કંપનીનો યુઝર બેઝ 10 કરોડ યુઝર્સ સુધી પહોંચી ગયો. ભારત ઉપરાંત, કંપની વિદેશમાં પણ સ્પોર્ટ્સ લીગને સ્પોન્સર કરે છે. આજે ડ્રીમ 11 પર 11 સ્પોર્ટ્સની ફેન્ટસી ગેમ્સ ઉપલબ્ધ છે. BCCI ઉપરાંત, NBA, The Hundred, તમિલનાડુ પ્રીમિયર લીગ, ન્યુઝીલેન્ડ ક્રિકેટ અને WPL પણ ડ્રીમ 11ના બિઝનેસ પાર્ટનર છે.
AI ની મદદથી બિઝનેસ વધશે
ડ્રીમ 11ના કો-ફાઉન્ડર હર્ષિત જૈન કહે છે કે તેઓ હાલમાં ભારતની બહાર બિઝનેસનો વિસ્તાર કરવાનું વિચારી રહ્યા નથી. ડ્રીમ 11 હાલમાં ભારતમાં તેના બિઝનેસને વિસ્તૃત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.
બીજી તરફ, કંપની તેના બિઝનેસમાં AIનો સમાવેશ કરવા માટે પણ કામ કરી રહી છે. આ માટે, કંપનીએ કોલંબિયા યુનિવર્સિટી સાથે પાર્ટનરશિપમાં એક ઈનોવેશન સેન્ટર શરૂ કર્યું છે. આ સેન્ટર ડ્રીમ 11ને તેના યુઝર્સની સમસ્યાઓના ઉકેલ શોધવામાં મદદ કરશે.
*****
રિસર્ચ- શ્રેયા નાકાડે
