મેગા એમ્પાયર: ટ્રાફિક જામથી કંટાળીને Rapido શરૂ કરી:7 વખત સ્ટાર્ટઅપ નિષ્ફળ રહ્યું, આઠમી વખતે 6,900 કરોડની કંપની બની
દરેક વ્યક્તિએ કોઈને કોઈ સમયે બાઇક ટેક્સી રેપિડોનો ઉપયોગ કર્યો જ હશે, નહીં તો તેનું નામ તો સાંભળ્યું જ હશે. એ જ રેપિડો જે ઓછા ખર્ચે બાઇક ટેક્સી સેવા પૂરી પાડે છે. આ દેશની પહેલી એવી બાઇક ટેક્સી છે, જેને મોટર એક્ટનું પાલન ન કરવાને કારણે માર્કેટમાં આવ્યા બાદ નેગેટિવ પબ્લિસિટી મળી હતી. 2019માં તમિલનાડુમાં કંપનીના વાહનો જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
દિલ્હી અને મહારાષ્ટ્ર બંને રાજ્યોમાં રેપિડો સેવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ પડકારોનો સામનો કરતી કંપની રેપિડો હાલમાં જ યુનિકોર્ન બની હતી.
આજે મેગા એમ્પાયરમાં વાત હતી રૂ. 6,900 કરોડની બાઇક ટેક્સી કંપની રેપિડોની…
રેપિડોની શરુઆત 2015માં બેંગલુરુમાં અરવિંદ સંકા, પવન ગુંટુપલ્લી અને એસઆર ઋષિકેશ દ્વારા મળીને કરવામાં આવી હતી. પવન ગુંટુપલ્લીનો જન્મ તેલંગાણામાં થયો હતો. એક ખેડૂત પરિવારમાંથી આવતા પવને બાળપણમાં જ કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિંગ શીખી લીધું હતું.
તેમના પિતા ખેતીની સાથે વ્યવસાય પણ કરતા હતા. તેણે ઘણીવાર તેના પિતાને કામ કરતા જોયા. પવનના પિતા તેને કહેતા હતા કે જો તેને સફળતા જોઈતી હોય તો તેના પુત્રએ બીજાનું ભલું જ કરવું જોઈએ. તેની પ્રેરણા તરીકે તેનો ઉપયોગ કરીને, તેમણે આગળ વધવાનું નક્કી કર્યું.
સ્ટાર્ટઅપ માટે સોફ્ટવેર ડેવલપરની નોકરી છોડી IIT ખડગપુરમાંથી અભ્યાસ પૂરો કર્યા બાદ પવનને સેમસંગ કંપનીમાં નોકરી મળી. પવન સેમસંગમાં સોફ્ટવેર ડેવલપર તરીકે જોબ કરતો હતો. આ પછી પવન જોબ કરવા માટે દક્ષિણ કોરિયા ગયો હતો. આ દરમિયાન તેને પોતાનો બિઝનેસ શરૂ કરવાનો વિચાર આવ્યો.
પછી શું, પવન નોકરી છોડીને ભારત પાછો આવ્યો. તે નવા નવા સ્ટાર્ટઅપ વિચારો શોધતો રહ્યો અને પ્રયોગો કરતો રહ્યો. આ સમય દરમિયાન, તેણે તેના સ્કૂલના મિત્ર અરવિંદ સંકા સાથે મળીને ધ કેરિયર ‘theKarrier’ નામનું સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કર્યું. 'ધ કેરિયર' સ્ટાર્ટઅપમાં, તે મિની ટ્રક દ્વારા ઇન્ટરસિટી લોજિસ્ટિક્સ સર્વિસ પૂરી પાડતા હતા.
જો કે, તેનું સ્ટાર્ટઅપ ટૂંક સમયમાં નિષ્ફળ ગયું. મીની ટ્રક ચલાવવા માટે વધુ પૈસાની જરૂર હતી. જેના કારણે સ્ટાર્ટઅપ બંધ કરવું પડ્યું હતું.
રેપિડો પહેલા સાત સ્ટાર્ટઅપ ફેલ ગયા રેપિડો પવનનું આઠમું સ્ટાર્ટઅપ છે. આ પહેલા તેના સાત સ્ટાર્ટઅપ ફેલ ગયા હતા. જ્યારે પવન દક્ષિણ કોરિયામાં નોકરી છોડીને ભારત પાછો ફર્યો ત્યારે તેને લોકોના ટોણાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. એક ઈન્ટરવ્યુમાં તેણે કહ્યું હતું કે સ્ટાર્ટઅપમાં વારંવાર નિષ્ફળતા પછી સંબંધીઓ અને પાડોશીઓ કહેતા હતા કે તમે ભારતમાં કંઈ કરી શકતો નથી. વિદેશમાં સારી નોકરી છોડી પાછો આવ્યો એ મૂર્ખતા સિવાય કંઈ નથી.
હવે નોકરી વગર મુશ્કેલીઓ પડવા લાગી, બચત ખલાસ થવા લાગી. સ્ટાર્ટઅપ્સ સતત નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ દરમિયાન, બેંગલુરુ જેવા શહેરમાં, સ્ટાર્ટઅપ હેતુઓ માટે વારંવાર એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ જવું ખૂબ મોંઘું બની ગયું છે. આવી સ્થિતિમાં પવનને ઓછા ભાડા અને રોડ જામથી બચવા માટે કોઈ ઉપાયની જરૂર હતી. કેટલીક કંપનીઓ તે સમયે ટેક્સી સેવાના ક્ષેત્રમાં પણ કામ કરતી હતી. જો કે, તેઓ મુંબઈ-દિલ્હી પૂરતા મર્યાદિત હતા અને તેના ભાડા પણ મોંઘા હતા.
અહીંથી તેને નાના શહેરો માટે ઓછા ભાડામાં રાઈડ સર્વિસ શરૂ કરવાનો વિચાર આવ્યો. 2015માં પવને ઋષિકેશ એસઆર અને અરવિંદ સંકા સાથે મળીને રેપિડોની શરૂઆત કરી હતી. રેપિડો સૌપ્રથમ 2015માં બેંગલુરુમાં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ટેગલાઈન હતી– રાઈડ સોલો.
ત્રણેય ફાઉન્ડર પોતે કેપ્ટન તરીકે સેવા આપતા હતા કંપની શરૂ કર્યા પછી, પ્રથમ ત્રણ મહિના સુધી, ફાઉન્ડર અરવિંદ સંકા, પવન ગુંટુપલ્લી અને એસઆર ઋષિકેશ પોતે 'કેપ્ટન' તરીકે રાઇડ્સ આપતા હતા. તે પછી, પ્રયોગ તરીકે, 15 થી 20 લોકો કે જેમની પાસે પોતાની બાઇક હતી, તેમને 'કેપ્ટન' બનાવીને કમાવાની તક આપવામાં આવી. આ પ્રયોગ કામ આવ્યો, લોકોને રેપિડોની સર્વિસ પસંદ આવી. ઘણા લોકોને રોજગાર અને વધારાની કમાણીનો વિકલ્પ પણ મળ્યો. બાદમાં, ગ્રાહકોની માંગને કારણે, કંપનીએ ઓટો રિક્ષાની સુવિધા પણ આપવાનું શરૂ કર્યું.
75 રોકાણકારોએ અસ્વીકાર કર્યો એક ઈન્ટરવ્યુમાં તેમણે કહ્યું કે જ્યારે રેપિડોએ માર્કેટમાં તેની પહોંચ વધારવાનો પ્રયાસ કર્યો ત્યારે કંપનીને મોટા રોકાણકારો મળી રહ્યા ન હતા. રોકાણકારોનું માનવું હતું કે બાઇક સર્વિસ ઓલા-ઉબેરની કેબ સર્વિસને ટક્કર આપી શકશે નહીં. એપ્રિલ 2016માં, હીરો મોટોકોર્પના સીઈઓ પવન મુંજાલે રેપિડોમાં રોકાણ કર્યું હતું. તેમણે તેને ભારતની સંસ્કૃતિ અનુસાર બનાવવાનું સૂચન કર્યું હતું. કંપનીએ ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરો પર તેનું ફોકસ વધાર્યું. આમ કરવાથી કંપનીનું વેલ્યુએશન વધી.
આજે, રેપિડો દેશના દરેક ખૂણેથી લગભગ 55 બાઇક ટેક્સી કંપનીઓમાં પ્રથમ ક્રમે છે. બેંગલુરુ શહેરથી શરૂ કરીને, આજે રેપિડો 1,50,000થી વધુ બાઇક ટેક્સીઓ સાથે દિલ્હી, મુંબઈ, હૈદરાબાદ, ચેન્નાઈ અને કોલકાતા સહિત દેશના 100થી વધુ શહેરોમાં સેવા આપે છે.
8 ટકાથી વધુ મહિલા કેપ્ટન છે પવન ગુંટુપલ્લી એક ઈન્ટરવ્યુમાં જણાવે છે કે કોવિડ દરમિયાન તેમને એક મહિલાનો પત્ર મળ્યો હતો. જ્યારે તેના પતિનું કોવિડથી મૃત્યુ થયું, ત્યારે તે ઘર ચલાવવા માટે રેપિડોમાં જોડાઈ. રેપિડોમાં જોડાનાર પ્રથમ મહિલા કેપ્ટનનું નામ સ્નેહા હતું. અભ્યાસ પૂરો કરીને તે પાંચ વર્ષ પહેલા બેંગલુરુ આવી હતી. બેંગલુરુ આવ્યા બાદ તેના એક મિત્રે તેને રેપિડો એપ વિશે જણાવ્યું. આજે, દક્ષિણ ભારત પછી, આસામમાં સૌથી વધુ મહિલા રેપિડો કેપ્ટન છે.
રેપિડોનું બિઝનેસ મોડલ રેપિડોનું બિઝનેસ મોડલ મુખ્યત્વે B2C (બિઝનેસ-ટુ-કસ્ટમર મોડલ) છે. આનો અર્થ એ છે કે કંપની પોતે જ તેના ગ્રાહકોને સીધા જ બિઝનેસ યુનિટ તરીકે સેવા આપે છે. રેપિડોનું બિઝનેસ મોડલ કમિશન આધારિત છે. કંપની કેપ્ટન અને ગ્રાહક વચ્ચે સેતુનું કામ કરીને પૈસા કમાય છે. કંપની કુલ ભાડાના 20% કમિશન તરીકે લે છે.
રેપિડો યુનિકોર્ન ક્લબમાં જોડાય છે કંપનીએ આ વર્ષે જુલાઈમાં તેના છેલ્લા સિરીઝ E ફંડિંગ રાઉન્ડમાં વેસ્ટ બ્રિજ કેપિટલ પાસેથી આશરે રૂ. 1000 કરોડ એકત્ર કર્યા હતા. આ સાથે રેપિડો યુનિકોર્ન ક્લબમાં જોડાઈ. રેપિડો આ વર્ષે યુનિકોર્ન બનનાર ત્રીજી કંપની છે, જેમાં લોજિસ્ટિક્સ સર્વિસ કંપની પોર્ટર અને બેંગલુરુ સ્થિત ફિનટેક કંપની પર્ફિઓસ છે.
રેપિડોએ કાનૂની લડાઈ લડી રેપિડોની સફર સરળ રહી નથી. તેને માર્કેટમાં પોતાની ટકાવી રાખવા માટે લાંબી કાનૂની લડાઈ લડવી પડી હતી. કંપનીએ માર્કેટમાં પ્રવેશ કર્યા બાદ મોટર એક્ટના કારણે મોટી સમસ્યા ઉભી થઈ હતી. નિયમો અનુસાર વાઈટ પ્લેટવાળા વાહનોનો કોમર્શિયલ વાહનો તરીકે ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.
મોટર એક્ટનું પાલન ન કરવાને કારણે 2019માં તમિલનાડુમાં કંપનીના વાહનો જપ્ત થવા લાગ્યા. કંપનીએ આ માટે કાનૂની લડાઈ લડી હતી. થોડા સમય પહેલા તમિલનાડુ સરકારે એપલ ઈન્ડિયા અને ગૂગલને પત્ર લખીને તેમના પ્લે સ્ટોર પરથી રેપિડોને હટાવવાની માંગ કરી હતી. દિલ્હી અને મહારાષ્ટ્ર બંને રાજ્યોમાં બાઇક ટેક્સી પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. દિલ્હીએ ઇલેક્ટ્રિક બાઇક ટેક્સીઓને મંજૂરી આપી.
રેપિડો વિવાદમાં રહી રેપિડો પણ ઘણીવાર સલામતીને લઈને વિવાદોમાં રહી છે. કેટલાક રેપિડો કપ્તાન સુમસામ રહેતા માર્ગો પસંદ કરે છે. બેંગલુરુમાં રહેતી છોકરી અથિરા રાત્રે રેપિડો રાઈડ લે છે. રેપિડો કેપ્ટને બાઇકને નિર્જન રસ્તા તરફ વાળે્ છે. કપ્તાન ચાલતી બાઇક પર ખરાબ કૃત્ય કરવા લાગ્યો.અથિરા ડરી ગઈ અને પોતાનું સ્થાન છોડતા પહેલા નીચે ઉતરી ગઈ. આ પછી પણ કેપ્ટન અથિરાને વોટ્સએપ મેસેજ મોકલતો રહ્યો. આવી અનેક ફરિયાદો રેપિડો કેપ્ટનની મળી હતી.
રિવ્યૂ લેવા માટે રેપિડો પર ફરે છે તમામ વિવાદો છતાં કંપની રૂ. 497 કરોડની આવક સાથે વધી રહી છે. આનું કારણ કદાચ એ છે કે આજે પણ પવન ગુંટુપલ્લી દિવસમાં બેથી ત્રણ રાઈડ બુક કરે છે. કેપ્ટન સાથે અજાણતા રીતે વાત કરે છે અને રેપિડોનો રિવ્યૂ લે છે. આમ કરીને તે કેપ્ટનની સમસ્યાઓને સમજવાની કોશિશ કરે છે જેથી તેનો ઉકેલ લાવી શકાય અને કંપનીનો ગ્રોથ વધારી શકાય.
રિસર્ચ- રૂકૈયા
