મેગા એમ્પાયર: 2 વિદેશી એન્જિનિયર્સે L&Tની શરૂઆત કરી:અયોધ્યામાં રામ મંદિર બનાવનારી કંપનીની આજે 2 લાખ કરોડથી વધુની આવક
'રવિવારે ઘરે બેસીને શું કરો છો? તમે તમારી પત્નીને ક્યાં સુધી જોઈ શકશો?'
'મને દુઃખ છે કે હું તમને રવિવારે કામ કરાવી શકતો નથી. જો હું તેમ કરી શકું તો મને વધુ ખુશી થશે, કારણ કે હું રવિવારે કામ કરું છું.'
આ કહેવું છે લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો એટલે કે L&Tના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને ચેરમેન એસ.એન.સુબ્રહ્મણ્યનનું. સુબ્રમણ્યમે મીટિંગ દરમિયાન તેમના કર્મચારીઓને અઠવાડિયામાં 90 કલાક કામ કરવાની સલાહ આપી હતી.
કંપનીની મીટિંગમાં કર્મચારીએ સુબ્રમણ્યમને પૂછ્યું કે શનિવારે કામ કરવાની શું જરૂર છે? આના પર સુબ્રમણ્યમે કહ્યું, મને દુઃખ છે કે હું તમને રવિવારે કામ કરવા માટે દબાણ કરી શકતો નથી. જો હું તમને રવિવારે કામ કરવા માટે દબાણ કરી શકું, તો મને વધુ ખુશી થશે, કારણ કે હું રવિવારે કામ કરું છું. ત્યારથી સુબ્રમણ્યન ચર્ચામાં રહેલા છે.
લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો એ એક ભારતીય મલ્ટીનેશનલ કંપની છે જે દેશના ઇન્ફ્રા પ્રોજેક્ટ્સમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તે તેની શ્રેષ્ઠ આર્કિટેક્ટ ડિઝાઇન માટે જાણીતી છે. L&T વિશ્વના 50થી વધુ દેશોમાં કાર્યરત છે.
આજે મેગા એમ્પાયરમાં કહાની આ L&T ગ્રુપની…
L&T ગ્રુપ એક રૂમમાંથી શરૂ થયું હતું
વર્ષ 1934માં, ડેનમાર્કની કંપનીના સિવિલ એન્જિનિયર સોરેન ક્રિસ્ટિયન ટુબ્રો અને કેમિકલ એન્જિનિયર હેનિંગ હોલ્ક લાર્સનને સિમેન્ટ કંપનીની સ્થાપના અને વિલીનીકરણના સંબંધમાં ભારત મોકલ્યા હતા. ખરેખર, લાર્સન અને ટુબ્રો બંને કોલેજના મિત્રો હતા.
1939માં જ્યારે બીજું વિશ્વ યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે ડેનમાર્ક પર જર્મનીનો કબજો હતો અને આ બંને મિત્રો પાછા ફરી શક્યા ન હતા. જેથી તેમણે ભારતમાં જ રહીને બિઝનેસ શરૂ કરવાનું નક્કી કર્યું. તેમની પાસે વધુ રૂપિયા ન હતા, તેથી તેમણે મુંબઈમાં એક નાનકડા રૂમમાંથી પાર્ટનરશિપ ફર્મ તરીકે L&Tની શરૂઆત કરી હતી.
ઈમ્પોર્ટના બિઝનેસથી શરૂઆત કરી
તે સમયે ભારતમાં બ્રિટિશ શાસન હતું. લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો ભારતની જરૂરિયાતોને સમજી, જેથી તેમને બિઝનેસ કેવી રીતે કરવો તેની ખબર પડી. તેઓએ ભારતના લોકોની જરૂરિયાત મુજબ અન્ય દેશોમાંથી માલ આયાત કરવાનું શરૂ કર્યું. ડેરી સંબંધિત ઉત્પાદનો પણ ડેનમાર્કથી મંગાવવામાં આવ્યા હતા અને ભારતમાં સપ્લાય કરતા હતા. 1940માં, જર્મનીએ ડેનમાર્ક પર આક્રમણ કર્યું અને ઈમ્પોર્ટ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. તેના કારણે તેમના બિઝનેસને ખરાબ અસર થઈ હતી. આ પછી બંનેએ પોતાની નાની વર્કશોપ શરૂ કરવાનું નક્કી કર્યું.
યુદ્ધના સમયમાં જહાજોના સમારકામનું કામ કર્યું
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન ઘણા જહાજોને નુકસાન થયું હતું. જેને સમારકામની જરૂર હતી. લાર્સન એન્ડ ટુબ્રોએ આમાં પણ તક જોઈ. તેમણે પોતાના વર્કશોપમાં જહાજોનું સમારકામ શરૂ કર્યું.
ટાટા ગ્રુપે પહેલો મોટો ઓર્ડર આપ્યો હતો
લગભગ 1940ની વાત છે. ટાટાએ એક જર્મન કંપનીને સોડા એશ એટલે કે વોશિંગ સોડા પ્લાન્ટ સ્થાપવાનો ઓર્ડર આપ્યો હતો. વિશ્વયુદ્ધને કારણે જર્મન એન્જિનિયરોએ આ પ્રોજેક્ટ છોડી દીધો. આ પછી ટાટાએ આ કામ L&Tને સોંપ્યું.
L&T માટે આ એક મોટી તક હતી અને તેણે તેનો ભરપૂર લાભ ઉઠાવ્યો. ક્વોલિટી સાથે કંપનીએ સમય પહેલાં પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કર્યો.
સમગ્ર દેશમાં L&Tની પ્રશંસા થવા લાગી. તેને વધુ પ્રોજેક્ટ મળવા લાગ્યા. 1946માં તે પ્રાઈવેટ લિમિટેડ કંપની બની અને 1950માં તે પબ્લિક કંપની બની ગઈ.
જોકે L&Tએ સિવિલ કન્સ્ટ્રક્શનને પ્રાથમિકતા પર રાખ્યું હતું. કંપનીએ એન્જિનિયરિંગ, કન્સ્ટ્રક્શન અને કોન્ટ્રેક્ટ, એટલે કે ECC નામથી એક અલગ પેટાકંપની બનાવી, જે હજુ પણ L&Tનું મુખ્ય કન્સ્ટ્રક્શન ડિવિઝન છે.
સંપૂર્ણ પેમેન્ટ ન આપવા બદલ ડિરેક્ટરને કોર્ટની નોટિસ આપવામાં આવી હતી
ECC દ્વારા બનાવવામાં આવેલા પ્રથમ પુલની કહાની ખૂબ જ રસપ્રદ છે. ખરેખર, 1957માં અમેરિકન પ્રોડ્યુસર સેમ સ્પીગલની ફિલ્મ ‘The Bridge on the River Kwai’ રીલિઝ થઈ હતી. તે ફિલ્મમાં બતાવેલ લાકડાના પુલ બનાવવાનો કોન્ટ્રાક્ટ L&Tને મળ્યો હતો. તેને બનાવવામાં લગભગ આઠ મહિનાનો સમય લાગ્યો હતો અને આ પુલને ડિરેક્ટર ડેવિડ લીનની ટીમે માત્ર 30 સેકન્ડમાં ઉડાવી દીધો હતો.
શરૂઆતમાં આ બ્રિજ બનાવવાનું બજેટ 8 લાખ રૂપિયા હતું, પરંતુ તેના પર 16 લાખ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે સેમ સ્પીગલે વધારાના રૂપિયા ચૂકવવાનો ઇનકાર કર્યો, ત્યારે ટુબ્રોએ તેમને કહ્યું કે પેમેન્ટ કર્યા વિના તમે ક્લાઇમેક્સ સીન માટે પુલને ઉડાવી શકશો નહીં. કંપનીએ ડિરેક્ટરને કોર્ટનો સ્ટે ઓર્ડર આપ્યો હતો.
શૂટિંગ થોડા દિવસો માટે અટકાવવામાં આવ્યું હતું અને અંતે સેમ સ્પીગેલે હાર માની લીધી અને સંપૂર્ણ પેમેન્ટ કર્યુ. આ ફિલ્મે ઓસ્કાર એવોર્ડ પણ જીત્યો અને 1957ની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ પણ બની.
55 એકર જંગલ ખરીદ્યું અને ઈન્ડસ્ટ્રિયલ હબ બનાવ્યું સ્વતંત્રતા પછી, કંપનીએ વિસ્તરણ કર્યું અને કોલકાતા, ચેન્નાઈ અને દિલ્હીમાં પણ તેની ઓફિસ શરૂ કરી.
1950માં, જ્યારે સરકારે મુંબઈના પવઈ વિસ્તારમાં IIT મુંબઈ શરૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો, ત્યારે L&Tએ નજીકમાં 55 એકર ખાલી પડેલું જંગલ પણ ખરીદ્યું. ચારેબાજુ ગંદકી અને કચરો હતો. L&Tએ તે વિસ્તારનો વિકાસ કર્યો અને તેને ઈન્ડસ્ટ્રિયલ હબ બનાવ્યું, જેણે સેંકડો લોકોને રોજગારી પૂરી પાડી.
1950માં જ L&T એક પબ્લિક કંપની બની હતી અને થોડા દિવસો પછી, મુંબઈની ઑફિસને બલાર્ડ એસ્ટેટના ICI હાઉસમાં ખસેડવામાં આવી હતી, જે પાછળથી L&T દ્વારા ખરીદી લેવામાં આવી હતી અને પોતાનું હેડક્વાર્ટર L&T હાઉસ બનાવ્યું હતું.
ન્યૂક્લિયર રિએક્ટર બનાવવામાં મદદ કરી 1965માં ડૉ. હોમી ભાભાએ લાર્સન એન્ડ ટુબ્રોને પરમાણુ રિએક્ટર બનાવવામાં મદદ કરવા કહ્યું. જોકે એ સમયે પરમાણુ રિએક્ટર બનાવવું એ ખોટનો સોદો હતો, પરંતુ દેશની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં લઈને L&Tએ પરમાણુ રિએક્ટર બનાવ્યું.
70ના દાયકામાં, વિક્રમ સારાભાઈએ L&Tને ISRO સાથે કામ કરવાની તક આપી. આ રીતે, L&T દેશના પરમાણુ અને અવકાશ કાર્યક્રમો સાથે પણ સંકળાયેલું બન્યું અને 1985 સુધીમાં, L&Tએ પણ DRDO સાથે સંરક્ષણ સાધનોની ડિઝાઇન અને ડેવલપમેન્ટ પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું.
આજે તે દેશ માટે અનેક પ્રકારના સંરક્ષણ શસ્ત્રો, મિસાઈલ સિસ્ટમ, કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ, એન્જિનિયરિંગ સિસ્ટમ અને સબમરીન બનાવી રહી છે.
ધીરુભાઈ અંબાણી કંપની પર કબજો ઈચ્છતા હતા 90ના દાયકામાં L&T રિલાયન્સના હાથમાં જતાં-જતાં રહી ગઈ હતી. કંપનીના તત્કાલીન સીઇઓ એએમ નાઈકના જણાવ્યા અનુસાર, ધીરુભાઈ અંબાણીએ તેમના બે પુત્રો મુકેશ અને અનિલ અંબાણીને પણ બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં સ્થાન આપ્યું હતું. ધીરે ધીરે કંપનીમાં અંબાણીની ભાગીદારી વધીને લગભગ 19% થઈ ગઈ.
L&Tના સૌથી મોટા શેરહોલ્ડર LIC અને સરકારની દખલગીરી બાદ અંબાણીએ L&T છોડવી પડી અને ધીરુભાઈ અંબાણીએ આ તક ગુમાવી.
બિરલા ગ્રુપે પણ L&Tને ટેકઓવર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો જ્યારે રિલાયન્સે તેનો હિસ્સો ઘટાડ્યો ત્યારે આદિત્ય બિરલા ગ્રુપે એ હિસ્સો ખરીદ્યો. આવી સ્થિતિમાં એએમ નાઈકે તેમના કર્મચારીઓને સમજાવ્યું કે જો આપણે બધા મળીને કંપનીના શેર ખરીદીશું તો કોઈ બહારની કંપની આપણને ખરીદવાનો પ્રયાસ કરશે નહીં.
તેમના શબ્દોની અસર થઈ અને L&T એમ્પ્લોયીઝ ટ્રસ્ટે બિરલાનો આખો હિસ્સો ખરીદી લીધો. આ પછી L&T એમ્પ્લોયીઝ ટ્રસ્ટ અને બિરલા વચ્ચે એક કરાર થયો, જેના હેઠળ L&Tએ તેનો સિમેન્ટ બિઝનેસ એટલે કે અલ્ટ્રાટેક સિમેન્ટ બિરલાને સોંપી દીધો.
રિસર્ચ-શ્રેયાંશ ગૌર
