મેગા એમ્પાયરઃ નફામાં ચાલતી કંપનીને અજય પિરામલે વેચી દીધી:ભારતના વોરેન બફેટ અને મર્જરકિંગના નામથી પ્રખ્યાત, દીકરો મુકેશ અંબાણીનો જમાઈ
પિરામલ ગ્રુપના ચેરમેન અજય ગોપીકિશન પિરામલ તેમના બિઝનેસ નિર્ણયો માટે જાણીતા છે. એક સફળ બિઝનેસમેન તરીકે અજય પિરામલે છેલ્લા 4 દાયકામાં તેમના ગ્રુપને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ ગયા છે.
આ જૂથ 30થી વધુ દેશોમાં બિઝનેસ ધરાવે છે. ફોર્બ્સ અનુસાર, અજય પિરામલની કુલ સંપત્તિ 30 હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુ છે. તેમને મર્જરકિંગ પણ કહેવામાં આવે છે.
12 નવેમ્બરના રોજ સ્કોટલેન્ડના ગ્રેન્જમાઉથ શહેરમાં પિરામલ ફાર્મા સોલ્યુશન્સનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નેશનલ સ્કોટિશ પેશન્ટ અવેરનેસ કાઉન્સિલ (SPAC)ની સ્થાપનામાં પિરામલના યોગદાન બદલ આ એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો છે.
મેગા એમ્પાયરમાં આજે કહાની પિરામલ ગ્રુપ અને તેમના ચેરમેન અજય પિરામલની...
અજય પિરામલ મુકેશ અંબાણીના નજીકના મિત્ર છે. તેમના પુત્ર આનંદના લગ્ન મુકેશ અંબાણીની પુત્રી ઈશા સાથે થયા છે. પિરામલ ગ્રુપનો બિઝનેસ મુખ્યત્વે ફાર્માસ્યુટિકલ, હેલ્થકેર એનાલિટિક્સ, રિયલ એસ્ટેટ, નાણાકીય સેવાઓ અને ગ્લાસ પેકેજિંગનાં ક્ષેત્રોમાં ફેલાયેલો છે.
અજય પિરામલનાં પત્ની ડો.સ્વાતિ આ ગ્રુપનાં વાઇસ-ચેરમેન છે. પુત્રી નંદિની અને પુત્ર આનંદ એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર છે. અજય પિરામલના મોટા ભાઈ દિલીપ લીડિંગ લગેજ મેકર VIPના માલિક છે.
વર્ષ 2018માં અજય પિરામલને IAA બિઝનેસ લીડર ઓફ ધ યર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ સમયે એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ ભગવદ્ ગીતામાંથી ઘણું શીખ્યા છે. ભગવાન કૃષ્ણ તેમને હિંમત આપે છે.

હું ભગવદ્ ગીતાના ઉપદેશોને અપનાવું છું, મેં અને મારી પત્ની બંનેએ અમારી મુસાફરી દરમિયાન ગીતાની મદદ લીધી. એક વાત જે મને સૌથી વધુ ગમે છે એ છે, માત્ર કર્મ પર ધ્યાન આપો, પરિણામ વિશે વિચારવાથી કામ પર અસર પડશે અને પરિણામ સારું નહીં આવે. ભગવદ્ ગીતા માત્ર મનોવૈજ્ઞાનિક નથી, પણ વ્યવહારુ પણ છે.

રાજસ્થાનનો વતની છે પરિવાર પિરામલ પરિવાર રાજસ્થાનના શેખાવતીના મખર ગામનો છે. અજયના દાદા શેઠ પિરામલ ચતુર્ભુજ મચરિયાએ જયપુરના મહારાજા સવાઈ માન સિંહ IIના સ્વાગત માટે 1928માં શેખાવતીમાં પિરામલ ગેટ બનાવ્યો હતો. શેઠના સ્વાગતથી ખુશ થઈને જયપુરના મહારાજાએ પણ તેમનું સન્માન કર્યું.
શેઠ પિરામલ ચતુર્ભુજ માચરિયાની ખ્યાતિ એવી હતી કે તેમના વંશજોએ તેમનું નામ પિરામલ તેમની અટક તરીકે અપનાવ્યું હતું. 1928માં જ તેમણે રાજસ્થાનના બાંગરમાં એક ભવ્ય હવેલી બનાવી, જે આજે પિરામલ પરિવારની ફાઇવ સ્ટાર હોટલ છે.
હવે કંપનીની શરૂઆત પર આવીએ 1920માં પિરામલ ગ્રુપના ચેરમેન અજય પિરામલના દાદા શેઠ પિરામલ ચતુર્ભુજ મચરિયા રાજસ્થાનના બાગરથી 50 રૂપિયા લઈને મુંબઈ આવ્યા હતા. એ દરમિયાન મુંબઈ બિઝનેસ હબમાં પરિવર્તિત થઈ રહ્યું હતું. તેમણે કપાસનો ધંધો શરૂ કર્યો. આ સાથે તેઓ રેશમ, ચાંદી, કોમોડિટી અને અફીણનો વેપાર પણ કરતા હતા.
1935માં શેઠ માચરિયાએ વેપારી ગોકુલદાસ પાસેથી કોટન મિલ ખરીદી હતી. એ સમયે આ મિલ દેશની સૌથી જૂની અને પ્રથમ નોંધાયેલી સુતરાઉ મિલ હતી.
અજયના પિતાએ આદેશ સંભાળ્યો 1958માં શેઠ પિરામલ ચતુર્ભુજ માચરિયાના અવસાન બાદ બિઝનેસની જવાબદારી અજયના પિતા ગોપીકિશન પર આવી ગઈ. 1962માં ગોપીકિશને રૂ. 1 કરોડની કિંમતનો આધુનિક સ્પિનિંગ યુનિટ સ્થાપિત કર્યો. આ સમય દરમિયાન તેમણે બીજી કોટન મિલ પણ ખરીદી.
1970ના દાયકામાં પુત્રએ કંપનીના સ્થાપક અને દાદાના માનમાં તેમની અટક માચરિયાથી બદલીને પિરામલ કરી. આ દિવસથી અજયના પિતા ગોપીકિશન મખારિયાથી બદલીને ગોપીકિશન પિરામલ થઈ ગયા. આ એ સમય હતો, જ્યારે અજયે તેમના પિતાના બિઝનેસમાં મદદ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. બિઝનેસને આગળ લઈ જતા ગોપીકિશનને પહેલા VIP ઈન્ડસ્ટ્રીઝ અને પછી મિરિંડા ટૂલ્સ કંપની ખરીદી.
અજયનો જન્મ 3 ઓગસ્ટ, 1955ના રોજ થયો હતો. 1977માં તેમણે જમનાલાલ બજાજ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી MBA કર્યું. 1979માં તેમના પિતા ગોપીકિશન પિરામલનું ન્યૂયોર્કમાં અવસાન થયું હતું. લગભગ એક વર્ષ પછી મોટા ભાઈ દિલીપે પારિવારિક વ્યવસાયને વિભાજિત કર્યો અને બેગ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની VIP ઈન્ડસ્ટ્રીઝથી અલગ થઈ ગયા.
અજયને કાપડની ફેક્ટરી મળી. 1982માં એક ભાઈ અશોક પિરામલનું પણ કેન્સરથી અવસાન થયું હતું. આ પછી અજયને તેનાં ત્રણ બાળકો અને સ્ટીલ બિઝનેસ મિરિન્ડા ટૂલ્સનો હવાલો સંભાળવો પડ્યો.
અજય પિરામલે એક ઈન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું કે...

ઘરના સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને મને નેતૃત્વ મળ્યું, એ મારી પસંદગી નહોતી. હું હમણાં જ મારા પિતા જેવા બનવાનું શીખી રહ્યો હતો. એ સમયે કંઈ સારું ચાલતું ન હતું, પણ મેં વિશ્વાસ જાળવી રાખ્યો.

કંપનીઓ ખરીદવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી અજય પિરામલ કંપનીઓ ખરીદવા અને વેચવા માટે પણ જાણીતા છે. તેઓ કંપનીઓને એકબીજા સાથે મર્જ કરવા માટે પણ જાણીતા છે. અજય પિરામલે 1984માં ગુજરાત ગ્લાસ લિમિટેડ કંપની ખરીદી હતી. આ વર્ષે તેમણે કાપડનો વ્યવસાય છોડીને ફાર્મા વ્યવસાયમાં આવવાનું નક્કી કર્યું.
1988માં 6 કરોડ રૂપિયામાં ઓસ્ટ્રેલિયન MNC નિકોલસ લેબોરેટરીઝ કંપની ખરીદી. ગુજરાત ગ્લાસને 1990માં નિકોલસમાં મર્જ કરવામાં આવ્યું હતું. 1991માં મધ્યપ્રદેશના પીથમપુર ઈન્ડસ્ટ્રિયલ એરિયામાં એક પ્લાન્ટની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. 1993માં અમેરિકન કંપની એલર્ગન સાથે સંયુક્ત સાહસ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ સમય સુધીમાં અજય કંપનીઓનાં મર્જર અને જોઈન્ટ વેન્ચરમાં નિષ્ણાત બની ગયો હતો.
1994માં ડેન્ટલ કેર પ્રોડક્ટ્સ માટે ફ્રેન્ચ કંપની સેટેલેક સાથે કરાર કરવામાં આવ્યો હતો. 1995માં હૈદરાબાદની સુમિત્રા ફાર્મા કંપનીને નિકોલસ પિરામલ ઈન્ડિયા સાથે મર્જ કરવામાં આવી હતી. 1996માં જર્મન કંપની બોહરિંગર મેનહેમનો ભારતીય યુનિટ ખરીદ્યો. 2000માં ફ્રેંચ કંપની રોન પોલેન્કનું ભારતીય યુનિટ રૂ. 236 કરોડમાં ખરીદાયું હતું.
પિરામલ લાઇફ સાયન્સ લિમિટેડની રચના 2001માં કરવામાં આવી હતી. 2002માં ICI ફાર્મા ખરીદી. 2003માં સારાભાઈ પિરામલ અને ગ્લોબલ બલ્ક ડ્રગ્સ હસ્તગત કરી. 2005માં અમેરિકન ફર્મ ધ ગ્લાસ ગ્રુપનો શેર ખરીદ્યો હતો. 2006માં UKની Pfizer's Morpeth હસ્તગત કરી.
નફાકારક ફાર્મા કંપની વેચી 2010માં અજય પિરામલે ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની નિકોલસ પિરામલને પ્રખ્યાત અમેરિકન કંપની એબોટને 17,500 કરોડ રૂપિયામાં વેચી દીધી હતી. એ સમયે આ કંપની નફામાં ચાલી રહી હતી. એ સમયે ભારતીય ફાર્મા ઉદ્યોગમાં આ બીજો સૌથી મોંઘો સોદો હતો.
નિષ્ણાતોના મતે આ ડીલમાં અજયને એ સમયે વેલ્યુએશન કરતાં 9 ગણી વધુ કિંમત મળી હતી. આ કંપનીનો નફો 30 ગણો હતો, જેના કારણે સમગ્ર માર્કેટમાં ભયનો માહોલ સર્જાયો હતો. અજયે આ ડીલના પૈસા રિયલ એસ્ટેટ અને ટેલિકોમ સેક્ટરમાં રોક્યા હતા. આના પરિણામે $1.6 બિલિયનનો નફો થયો.
ખોટમાં જતી વોડાફોનમાંથી ભારે નફો મેળવ્યો પિરામલે તેના વ્યવસાય સાથે સંઘર્ષ કરતી ટેલિકોમ કંપની વોડાફોન દ્વારા નફો મેળવ્યો હતો. તેણે 2011માં વોડાફોન ઈન્ડિયાના 11% શેર સરેરાશ 1290 રૂપિયાની કિંમતે ખરીદ્યા હતા. 2014માં આ તમામ શેર પ્રાઇમ મેટલ લિમિટેડને રૂ. 8900 કરોડમાં વેચવામાં આવ્યા હતા. આનાથી કંપનીને સારો ફાયદો થયો. અજય પિરામલે એક ઈન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું કે...

કોઈપણ વસ્તુમાં રોકાણ કરતાં પહેલાં આપણે તેના ભવિષ્યને જોઈએ છીએ. અમે વોડાફોન વિશે જાણતા હતા કે એ લાંબા ગાળાનું રોકાણ નથી. આ કારણે તેના શેર વેચાયા હતા.

અજય બાળપણમાં ઘોડા પરથી પડી ગયો હતો આઉટલૂક બિઝનેસના એક રિપોર્ટ અનુસાર, અજય બાળપણમાં એક વખત ઘોડા પરથી પડી ગયા હતા. આ અકસ્માતમાં તેમણે યાદશક્તિ ગુમાવી દીધી હતી. રિપોર્ટ અનુસાર, અજયે કહ્યું હતું કે અકસ્માતના બીજા જ દિવસે તેમની યાદશક્તિ પાછી આવી ગઈ હતી.
રિપોર્ટ અનુસાર, અજય પિરામલે કહ્યું હતું કે તે અશાંત રાતમાં માત્ર તેમના પિતા જ શાંત હતા. માતાનું હૃદય ભાંગી ગયું હતું. ડોક્ટર પણ ચિંતિત હતા, તેમ છતાં તેમણે ધીરજ જાળવી રાખી. બીજા દિવસે હું જાગ્યો ત્યારે મને આ વાતની ખબર પડી. પપ્પા હંમેશાં આવા જ હતા, તેઓ અંગત અને વ્યાવસાયિક બંને સમસ્યાઓને પોતાની રીતે હેન્ડલ કરતા હતા.
અજય પિરામલે એક ઈન્ટરવ્યૂમાં જણાવ્યું હતું કે તેમના જીવનની સૌથી સારી પળોમાંની એક ઘોડેસવારી હતી. મા મને ઘોડેસવારી ક્લબમાં લઈ જતી. હું ઘોડેસવારીનો એટલો શોખીન થઈ ગયો કે હું મારા પિતાની પાછળ પાછળ જઈને તેમની પાસે ઘોડો માગવા લાગ્યો. તેમને ચિંતા હતી કે હું નાની ઉંમરે રેસ અને જુગાર રમવાનું શરૂ કરીશ. વર્ષો પછી તેમણે મને ઘોડો ભેટમાં આપ્યો.
પુત્ર આનંદે કંપનીમાં જોડાતાંની સાથે જ ઘણા સ્ટાર્ટ અપ શરૂ કર્યા 2005માં પુત્ર આનંદ પિરામલ લાઈફ સાયન્સ લિમિટેડમાં ડિરેક્ટર તરીકે જોડાયા. અગાઉ આનંદ તેમના સ્ટાર્ટઅપ પિરામલ ઈ સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખતો હતો. 2006માં S&Pએ પિરામલ હેલ્થકેરને વૈશ્વિક લીડર તરીકે સૂચિબદ્ધ કર્યું.
2008માં નિકોલસ પિરામલ ઇન્ડિયા કંપનીનું નામ બદલીને પિરામલ હેલ્થકેર લિમિટેડ કરવામાં આવ્યું. 2009માં તેમણે યુએસ ફર્મ મિનાર્ડ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્કનો બિઝનેસ રૂ. 188 કરોડમાં હસ્તગત કર્યો હતો. 2009 સુધીમાં પિરામલ ગ્રુપ $1 બિલિયનની આવક પર પહોંચી ગયું હતું. આ સમય સુધીમાં કંપની ભારતની 5મી સૌથી મોટી ફાર્મા કંપની બની ગઈ હતી. 2010માં કંપનીએ રિયલ એસ્ટેટ બિઝનેસમાં પણ પ્રવેશ કર્યો.
પુત્ર આનંદે પોતાની પિરામલ રિયલ્ટી કંપની ખોલી. 2012માં પિરામલ હેલ્થકેરનું નામ બદલીને પિરામલ એન્ટરપ્રાઈઝ કરવામાં આવ્યું હતું.
2014માં શ્રીરામ કેપિટલનો 20% હિસ્સો રૂ. 2014 કરોડમાં ખરીદ્યો હતો. શ્રીરામ સિટી યુનિયન ફાઇનાન્સ લિમિટેડમાં 9.99% હિસ્સો પણ ખરીદ્યો. 2017માં આનંદ પિરામલ એન્ટરપ્રાઇઝીસના નોન-એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અને પિરામલ ગ્રુપના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર બન્યા. તેણે પિરામલ ઈ-હેલ્થ, 'પિરામલ રિયલ્ટી' જેવાં સ્ટાર્ટ-અપ્સ શરૂ કર્યાં છે.
ભારતના વોરેન બફેટ કહેવામાં આવે છે યોગ્ય સમયે યોગ્ય જગ્યાએ નાણાંનું રોકાણ કરવાની તેમની રણનીતિને કારણે અજય પિરામલની તુલના વિશ્વના સૌથી પ્રખ્યાત રોકાણકાર વોરેન બફેટ સાથે કરવામાં આવે છે. 1980ના દાયકામાં જ્યારે મોટી બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ તેમને સસ્તામાં વેચી રહી હતી ત્યારે તેમણે ઘણી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ ખરીદી હતી. એ જ સમયે જ્યારે તેમને સૌથી વધુ નફો મળવાની અપેક્ષા હતી ત્યારે તેમણે વેચી હતી.
વોરન બફેટ કોણ છે? અમેરિકન બિઝનેસ ટાયકૂન વોરેન બફેટને વિશ્વના સૌથી મહાન રોકાણકાર માનવામાં આવે છે. તેમની કંપની બર્કશાયર હેથવેના શેર વિશ્વમાં સૌથી મોંઘા છે. બફેટે ઘણી કંપનીઓમાં રોકાણ કર્યું છે, જે ત્યારથી મલ્ટી-બિલિયન ડોલર કોર્પોરેશનો બની ગઈ છે. જોકે બફેટે પણ આવા ઘણા રોકાણ કર્યાં છે, જેમાં તેમને ભારે નુકસાન થયું છે.
