ખુદ્દાર કહાની: 18 વર્ષની ઉંમર ને હત્યાના ખોટા કેસમાં ફસાયો:જેલરને કહ્યું- સાહેબ, મને ગોળી મારી દો, મારો કેસ જાતે લડ્યો; અંતે, 12 વર્ષે નિર્દોષ છૂટ્યો
હું નવી કહાનીની શોધમાં ફરતો રહું છું. આ વખતે હું ઉત્તરપ્રદેશના મેરઠ પહોંચ્યો. તાજેતરમાં મેં એક સમાચાર વાંચ્યા, જે મને આ શહેરમાં ખેંચી લાવ્યો. સમાચાર એવા હતા કે ઉત્તરપ્રદેશના બાગપતની એક વ્યક્તિની 18 વર્ષની ઉંમરમાં હત્યાના ખોટા કેસમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તે અઢી વર્ષથી જેલમાં છે. જ્યારે તે જામીન પર બહાર આવે છે ત્યારે તે કાયદાનો અભ્યાસ કરે છે. અભ્યાસ પૂરો કર્યા પછી તે પોતાનો કેસ લડે છે અને 12 વર્ષ પછી તે કેસમાંથી નિર્દોષ છૂટે છે, તેથી તે વ્યક્તિ એટલે કે અમિત ચૌધરીના ખુદ્દારી વિશે વધુ નજીકથી જાણવા માટે હું ભોપાલથી મેરઠ પહોંચ્યો.
શહેરમાં પહોંચીને 31 વર્ષના એડવોકેટ અમિત ચૌધરીને મળ્યો.
મને મળ્યા પછી અમિતનું પહેલું વાક્ય હતું- 'મેં મારા કપાળ પરનો ડાઘ પેનથી દૂર કર્યો છે.'
મને સામેની ખુરસી પર નમ્રતાથી બેસવાનું કહેતાં અમિતે કહેવાનું શરૂ કર્યું, 'જ્યારે હું 18 વર્ષની ઉંમરે જેલમાં ગયો ત્યારે લોકોને લાગ્યું કે હું ખતમ થઈ ગયો છું. હું ક્યારેય જેલમાંથી બહાર નહીં આવી શકું. જો હું જતો રહ્યો તોપણ ત્યાં સુધીમાં હું આધેડ થઈ જઈશ. જીવનમાં કંઈ બાકી રહેશે નહીં.'
અમિત તેની કહાની જણાવતાં ગભરાઈ જાય છે. આંખો મોટી દેખાવા લાગે છે. કહે છે કે, 'જો હું અંદરથી મજબૂત ન હોત તો આજે તમારી સામે ન હોત, હું જેલમાં કે દફનાઈ ગયો હોત.'
અમિતના અવાજમાં કઠોરતા છે, પણ તેની આંખોમાં હજુ પણ સેંકડો સવાલો છે. હિંમતની સાથે સાથે દરેક શબ્દ અને વાક્યમાં દર્દ અને લાચારી પણ છે.
તે કહે છે, 'હું સેનામાં જોડાવા જઈ રહ્યો હતો. દેશની સેવા કરવા જતો હતો. કોને ખબર હતી કે એક દિવસ મારી આ હાલત થશે? અને આ પરિસ્થિતિ સામે લડતી વખતે હું વકીલ બનીશ. આજે જ્યારે હું એ વિશે વિચારું છું ત્યારે મને લાગે છે કે કદાચ આ ભગવાનને સ્વીકાર્ય હશે.
સમાજે મારો જીવવાનો અધિકાર પણ છીનવી લીધો હતો. મેં મારી લડાઈ મારી જાત સાથે લડી છે. આ સન્માન, આ કાળી અદાલત મને કોઈએ ભેટમાં આપી નથી. જો મારી સાથે જે થયું એ કોઈ બીજું હોત, તો તેણે બંદૂક ઉપાડી હોત. ગુનો કર્યો હોત, પણ મેં પેન ઉપાડી.
આમ કહેતાં જ અમિત પોતાના મોબાઈલમાંથી એક તસવીર કાઢીને બતાવે છે. કદાચ આ તેનાં માતા-પિતાની તસવીર છે.
બાળપણના ફોટો સાથે મમ્મી-પપ્પાની ફોટો-ફ્લિપ
અમિત કહે, 'મમ્મી, પપ્પા, આખા પરિવારની જિંદગી બરબાદ થઈ ગઈ. હું એક સામાન્ય નાના ખેડૂતનો દીકરો હતો. પપ્પાની ઉંમર પણ 65થી વધુ હતી.
2011ની વાત છે. હું મૂળ ઉત્તરપ્રદેશના બાગપત જિલ્લાના કિરથલ ગામનો છું. ઘર ખેતી પર નિર્ભર છે. ચાર ભાઈ-બહેનોમાં હું સૌથી નાનો છું. એ વર્ષની 12મી ઓક્ટોબર તારીખ હતી. હું મારી બહેનની જગ્યાએ ગયો. મારા ઘરથી તેનાં સાસરિયાંનું ઘર લગભગ 65 કિલોમીટર દૂર હતું.
હું લગભગ 18 વર્ષનો હતો. સુમિત કૈલ એ ગામનો પ્રખ્યાત ગુનેગાર હતો. ઉત્તરપ્રદેશ સરકારે તેના પર 1 લાખ રૂપિયાનું ઈનામ રાખ્યું હતું. જે રાત્રે હું મારી બહેનના ઘરે હતો ત્યારે કેટલાક ગુનેગારોએ ગામથી ત્રણ કિલોમીટર દૂર હુમલો કર્યો. આ હુમલામાં એક પોલીસકર્મી પણ શહીદ થયો હતો. ગુનેગારોએ પોલીસ પાસેથી હથિયારો લૂંટી લીધાં હતાં.
આ ઘટના બાદ જ્યારે પોલીસનો દરોડો શરૂ થયો ત્યારે એક દિવસ મને મારા ઘરેથી ઝડપી લેવામાં આવ્યો હતો. મારા સહિત 17 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. આ લોકો પર ખૂની હુમલો, લૂંટ અને હત્યાનો આરોપ હતો. આ 17 લોકોમાં હું સૌથી નાનો હતો. એક ડઝનથી વધુ આધેડ વયના હતા.
અમિત તેની સ્ટોરીમાં આગળ વધી રહ્યો છે... જાણે સમય તેની સામે તરતો હોય. તેણે કહ્યું, 'મારું શરીર મજબૂત છે, હું સેનામાં જોડાવાની તૈયારી કરી રહ્યો હતો. સમજો કે બધું ફાઇનલ થયું હતું. કોને ખબર હતી કે આ બધું થશે?
હું અમિતને સતત સાંભળી રહ્યો છું. અમિતની આંખો ફરી ભરાવા લાગી. હું તેને થોડો સમય શાંત થવા અને પાણી પીવા કહું છું. થોડો સમય થોભ્યા બાદ તે કહે છે, 'હું લગભગ અઢી વર્ષ એટલે કે 2 વર્ષ, 4 મહિના, 16 દિવસ જેલમાં રહ્યો છું. જેવી રીતે થાય છે એમ જ જ્યારે મારી ધરપકડ થઈ, ત્યારે બધાએ મને કોર્ટ સમક્ષ ગુનેગાર જાહેર કર્યો હતો.
તે જેલની ઊંચી દીવાલો તરફ તાકીને રાત વિતાવતો. પપ્પા દર 20 દિવસે મને મળવા આવતા હતા. જ્યારે પણ હું તેમને મળતો ત્યારે મારી આંખો આંસુઓથી ભરાઈ આવતી. 18 વર્ષના છોકરા તરીકે મારી મનની સ્થિતિ શું હશે એ તમે સમજી શકો છો.
અમે જાળની બંને બાજુએ હોત. હું મારા પિતાના હાથને અડતો. વિચારતાં- વિચારતાં વૃદ્ધ પિતાનું સ્વપ્ન તૂટી ગયું. જેલમાં માત્ર અમિત જ નહીં, તેમનું સપનું પણ મરી રહ્યું હતું. પપ્પા ચાલ્યા જાય ત્યારે પણ હું પાછળથી તેમની તરફ જોતો રહેતો. તેઓ જતા પછી હું બાથરૂમમાં બેકાબૂ થઈને રડવા લાગતો.
જેલમાં પહેલાંથી જ કેદીઓ કહેતા હતા કે હવે તારી જિંદગી પૂરી થઈ ગઈ છે. તું આ ચાર દીવાલોમાં જ રહીશ. જ્યારે મને મુક્ત કરવામાં આવશે ત્યારે હું મારી ઉંમર 50થી વધુ થઈ ગઈ હશે. મેં કાંઈ જવાબ ન આપ્યો, બસ, તેમને સાંભળતો રહ્યો. જોકે જેલમાં કેટલાક સારા લોકો પણ હતા. જેલર સાહેબ હંમેશાં મને પ્રોત્સાહિત કરતા હતા.
હું જેલમાં ગયો ત્યારે હું બીએ પાર્ટ-2માં હતો. અઢી વર્ષ સુધી કેદીને હાથકડી પહેરાવીને જેલથી કોર્ટ અને કોર્ટથી જેલમાં માથું નમાવીને વાનમાં હાજર થતો રહ્યો.
તમને ક્યારે જામીન મળ્યા?
અમિત કહે, 'પાપા ગામના રહેવાસી છે. ઘણા શિક્ષિત પણ નથી. જામીન મળતાં અઢી વર્ષ લાગ્યાં. ખૂબ જ મુશ્કેલીથી 2014માં બહાર આવ્યો. તમે કોર્ટ-કચેરીનાં ચક્કર વિશે સમજી શકો છો. કેસ વકીલ પર આધાર રાખે છે.
આટલું કહી અમિત સામે મૂકેલા પલંગ પર બેસી ગયો. તે નિરાશ સ્વરે કહે છે, 'મને બેડ પર પણ ઊંઘ નથી આવતી. જેલમાં તો નીચે સૂવું પડ્યું. જેલમાં જતાં પહેલાં બેડ પર સૂતો હતો. હવે હું ફક્ત નીચે સૂતો હોઉં છું.
મિત્રો પણ કહે છે કે નીચે કેમ સૂવે છે, બેડ પર સૂઈ જા. હું ના પાડી દઉં છું.
વાતચીત વચ્ચે અમિતના કેટલાક મિત્રો તેને મળવા આવે છે.
અમિત કહે છે, 'આજે હું જે કંઈપણ છું એમાં મારા મિત્રોનો મહત્ત્વનો રોલ છે. મારો એવો કોઈ મિત્ર નથી કે જેની પાસેથી મેં 500 રૂપિયાની નોટ લીધી ન હોય. હવે મારે તારીખ પર જઈને કેસ લડવાનો હતો. હું મિત્રો પાસેથી પૈસા ઉછીના લઈને દરેક તારીખે જતો.
2014માં જામીન મળ્યા પછી, મેં મારું ગ્રેજ્યુએશન પૂરું કર્યું.
ત્યારે તમે બાગપતમાં હતા?
કોર્ટમાં કેસ ચાલતો હોવા છતાં મેં તમને કહ્યું એમ, સમાજ મને ગુનેગાર ગણતો હતો. જ્યારે હું જેલમાંથી છૂટ્યો ત્યારે ગામમાં બધાએ પૂછ્યું- તું જેલમાંથી ક્યારે બહાર આવ્યો. કેવી રીતે આવ્યો, શું થયું.... હેરાન-પરેશાન થઈને મેં પહેલા સંબંધીઓ, લગ્નના ફંક્શન્સ... બધું જ બંધ કર્યું. પછી મેં જિલ્લો છોડી દીધો, રાજ્ય છોડી દીધું. ભાગીને ગુડગાંવ (હવે ગુરુગ્રામ) ચાલ્યો ગયો.
તો પછી વકીલ કેવી રીતે બન્યા?
આ પ્રશ્ન પૂછીને મેં જાણે અમિતની દુખતી નસ પર હાથી રાખી દીધો હતો. તે કહે છે, 'જે પરિસ્થિતિ મેં જેલમાં જોઈ. લોકોને લડતા અને ન્યાય માટે તડપતા જોયા. મેં મારા પોતાના કેસમાં જોયું કે કેવી રીતે હું બેલ માટે અને નિર્દોષ છૂટવા માટે તડપતો હતો. તે પણ ત્યારે જે ગુનો મેં ક્યારેય કર્યો જ નથી.
જેલમાં એવા લોકો હતા, જેમના સમાચાર પૂછવા પણ કોઈ નહોતું આવતું. પછી મેં વિચાર્યું કે હું કાળો કોટ પહેરીશ અને આ લોકો માટે લડીશ.
અમિત મોબાઈલમાંથી એક તસવીર કાઢીને બતાવે છે. આ ફોટો 5-6 વર્ષ પહેલાંનો લાગે છે. તે કહે છે, 'આ ફોટો 2014નો છે, જ્યારે હું ગુડગાંવ ગયો હતો. મેં નક્કી કર્યું હતું કે મારે વકીલાતનું ભણવું છે.
ભારે મુશ્કેલીથી એક વકીલ સાથે રહેવા લાગ્યો. તેમની ફાઈલો અહીં અને ત્યાં ખસેડવા માટે કરતો. બદલામાં મને 3 હજાર રૂપિયા મળતા હતા. તમે વિશ્વાસ નહીં કરો, હું 100 રૂપિયાનાં કપડાં પહેરતો હતો. ઠંડી હતી, પણ પહેરવા માટે કપડાં નહોતાં, ન ખરીદવા પૈસા હતા.
દિવસમાં ભાગ્યે જ એક વખત જમતો. ક્યારેક બે-ત્રણ દિવસનો ગેપ રહેતો. હોટલમાલિક પૂછતો કે તમે ગઈકાલે કેમ જમવા ન આવ્યા. હવે હું કેવી રીતે કહું કે પૈસા ન હતા? મેં આખું વર્ષ આ રીતે વિતાવ્યું.
વાત કરતી વખતે અમિત કહે છે- શું તમે પહેલાં ક્યારેય ચૌધરી ચરણસિંહ યુનિવર્સિટી ગયા છો? ચાલો.. હું તમને કેમ્પસની આસપાસ લઈ જઈશ. અમે બંને કેમ્પસ તરફ નીકળ્યા. અમિત કહે છે, 'હું 2015માં મેરઠ આવ્યો હતો. ચૌધરી ચરણસિંહ યુનિવર્સિટી (CCU)માં LLBમાં એડમિશન લીધું. અહીં મને પ્રોફેસર અને મિત્રો તરફથી મળેલા સહકારને કારણે હત્યા કેસનો આરોપી અમિત એડવોકેટ અમિત બની શક્યો હતો.
LLB પૂર્ણ કર્યા પછી મેં LLM કર્યું અને પછી કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરવા માટે બાર એસોસિયેશનની પરીક્ષામાં લાયકાત મેળવી અને વકીલ બન્યો.
તમે તમારો કેસ લડવાનું કઈ રીતે વિચાર્યું?
સવાલ પૂછતાં જ અમિતે સામેના કબાટમાંથી કોર્ટના આદેશની નકલ કાઢી અને બતાવવાનું શરૂ કર્યું. કહે છે, 'LLMની સાથે મેં AIBE એટલે કે 2019માં ઓલ ઈન્ડિયા બારની પરીક્ષા પાસ કરી. હવે જેની સાથે અન્યાય થયો છે તેના કરતાં વધુ સારી રીતે કોર્ટમાં પોતાની પીડા કોણ વ્યક્ત કરી શકે?
જ્યારે મેં મારી વકીલાત પૂરી કરી ત્યારે મને લાગ્યું કે આ કેસ લાંબા સમય સુધી ચાલી શકે છે. ખબર નહીં, આગળ શું થયું હશે. મેં કોર્ટને કહ્યું કે મારો કેસ જાતે લડીશ. આ કોઈપણ ભારતીય નાગરિકનો બંધારણીય અધિકાર પણ છે. મારી સાથે મારા એક વરિષ્ઠ વકીલ હતા, જેઓ મને માર્ગદર્શન આપી રહ્યા હતા.
આખરે 27 સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ કોર્ટે મને નિર્દોષ જાહેર કર્યો. હજુ પણ યાદ છે- 26 સપ્ટેમ્બર, 2023ની રાત્રે હું માત્ર 2 કલાક જ સૂઈ શક્યો હતો. મારા મનમાં એક જ પ્રશ્ન હતો- મને ખબર નથી કે કાલે શું થશે. અમને ન્યાય મળશે કે નહીં? મારે આ કેસ સાથે કોઈ લેવાદેવા નહોતી, તેથી ન્યાય આપવો પડ્યો. હા, ચોક્કસપણે મોડું થયું હતું.
ન્યાય મળ્યા પછી પણ મારા મનમાં એક પ્રશ્ન હતો કે મારે મારા 12 વર્ષ જેલમાં કેમ વિતાવવા પડ્યા?
એ 12 વર્ષ કોણ પરત આપશે?
12 વર્ષની આ પીડા અમિત ચૌધરી અને તેનું શરીર જ સમજી શકે છે. તમે વિશ્વાસ નહીં કરો, આખી પ્રક્રિયા દરમિયાન મેં એકવાર હાથ જોડીને કહ્યું હતું કે- સાહેબ, મને ગોળી મારી દો.
અમિત ચુકાદાની નકલ એકઠી કરે છે. બેગને તેની જગ્યાએ રાખીને તે કહે છે- રેલ અને જેલે મારું જીવન બદલી નાખ્યું. એવું લાગે છે કે હું ફરીથી જન્મ લઈ રહ્યો છું.
રેલ?
અમિત કહે છે, 'હું એ ઘા ભૂલી ગયો હતો. વર્ષ 2009માં હું ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી રહ્યો હતો. આ દરમિયાન કોઈએ મને નીચે ફેંકી દીધો. માથામાં 20થી વધુ ટાંકા આવ્યા છે. જો હું એ દિવસે બચી ન શક્યો હોત, તો હું જેલમાં ન ગયો હોત અને જો હું જેલમાં ન ગયો હોત, તો હું વકીલ બની શક્યો ન હોત.
આનું નામ જ જિંદગી છે, આવું કહેતાં અમે બન્ને વિદાય લઈએ છીએ.
