Mon, Nov 16, 2026Updated 02:34 PM IST
Google Preferred Source CTA

ખુદ્દાર કહાની
મારી પાસે છે પગથી કાર ચલાવવાનું લાયસન્સ:હાઈટેન્શન તારથી બંને હાથ સળગીને રાખ થયા, લોકો કહેતા-બિચારો, નિઃસહાય

3 વર્ષ પેહલાલેખક: નીરજ ઝા
Loading advertisement...

સવારના લગભગ 9 વાગ્યા હશે. હું ઈન્દોરમાં છું. એક ઘરની બહાર ઊભો છું. ડોરબેલ વાગતાં અંદરથી અવાજ આવે છે – બસ આવી ગયો નીરજ...

Loading advertisement...

થોડીવાર પછી દરવાજો ખૂલે છે. દરવાજો ખોલતાની સાથે જ તેમણે કહ્યું, "હું શેવિંગ કરી રહ્યો હતો."

સામે ઊભેલી વ્યક્તિના બંને હાથ નથી. તેમણે પગથી દરવાજો ખોલ્યો. મને આઘાત લાગ્યો. જ્યારે હું ક્યાંક પહોંચું છું ત્યારે હું હંમેશાં પહેલા હાથ મિલાવું છું. કદાચ મારા ખચકાટને ઓળખીને, સામે ઊભેલી વ્યક્તિ મને હસીને ગળે લગાડે છે અને કહે છે - 'આવો, અંદર જઈએ.'

તેમણે મારી સામે પગથી દરવાજો ખોલ્યો. લાઈટ ચાલુ કરી. તેઓ એવા બધા કામ પગથી કર્યે જાય છે, જાણે કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિ હાથ વડે કરી રહ્યો હોય.

Loading advertisement...

ઓ! માફ કરશો. હું જેમને મળવા આવ્યો છું, જેની વાર્તા હું તમને બધાને કહી રહ્યો છું! એ વ્યક્તિનો પરિચય આપવાનું ભૂલી ગયો છું.

આ છે વિક્રમ અગ્નિહોત્રી. તેમની ઉંમર 53 વર્ષની છે. વિક્રમ દેશના પહેલા એવા વ્યક્તિ છે જે પગથી કાર ચલાવે છે. જેમ તમે અને હું હાથથી વાહન ચલાવીએ છીએ.

2015માં કેન્દ્ર સરકારની પહેલ પર તેમને પગથી વાહન ચલાવવાનું લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યું હતું.

વિક્રમ રોજિંદા તમામ કામો કરે છે. શેવિંગ, ખાવા-પીવાનું, ફૂટબોલ રમવાનું, સ્વિમિંગ, જિમ જવાનું... બધું જ.

વિક્રમ મારી ગંભીર મુદ્રા તોડીને કહે છે - જો તમે કહો તો હું ઝડપથી શેવિંગનું કામ પૂરું કરી લઉં. તે પછી આપણે આપણી વાતચીતને આગળ વધારીએ.

હું હસીને કહું છું - અલબત્ત. તેઓ મારી સામે જ શેવિંગ કરવાનું શરૂ કરે છે. હું તેમને જોઉં છું. જે આત્મવિશ્વાસથી તેઓ પગ વડે શેવિંગ કરી રહ્યા છે તે માનવામાં ન આવે કે કોઈ આવું પણ કરી શકે.

પાંચ મિનિટ પછી, વિક્રમ કહે છે, 'હવે બરાબર લાગું છું ને...'

વિક્રમ અને હું એક રૂમમાં બેસીએ છીએ. સામે તેમના પિતા પણ બેઠા છે, જેઓ નિવૃત્ત IPS અધિકારી વિનય કાંત અગ્નિહોત્રી છે.

વિક્રમ કહે છે, 'લોકો વિચારે છે કે જન્મથી જ હું આવો છું. હું હાથ વગર જન્મ્યો છું, આ સત્ય નથી. તે 1977ની આસપાસની વાત છે. હું લગભગ 7 વર્ષનો હોઈશ.

તે સમયે આખો પરિવાર રાયગઢમાં રહેતો હતો. એક સાંજે અમે અમારા એક પરિચિતના ઘરે ગયા હતા. તે પરિવારની છત પરથી 11,000 વોલ્ટનો હાઈ ટેન્શન વાયર પસાર થઈ રહ્યો હતો. જો કે, સુરક્ષા માટે નેટ જેવું સેફગાર્ડ લગાવવામાં આવ્યું હતું.

તે પરિવારનું એક બાળક સેફગાર્ડ પકડીને ઝૂલતું હતું. હવે બાળપણની ઝંખના, તેને જોઈ હું પણ સેફગાર્ડ પકડીને ઝૂલવા લાગ્યો. અચાનક બાળકે હાથ છોડી દીધો. હું સીધો 11,000 વોલ્ટ તરફ ઊડતો ગયો.

એ હાઈ ટેન્શનની ઝપટમાં આવતા જ મારા બંને હાથ સળગી ગયા. તમને વિશ્વાસ નહિ થાય કે મારા બંને હાથ રાખ થઈ ગયા હતા. જેમ કે લોકોએ કહ્યું - હું તે સેફગાર્ડ પર બેભાન થઈ ગયો હતો. મારા હાથમાંથી ધુમાડો નીકળી રહ્યો હતો. લોકોને લાગતું હતું કે હવે હું બચીશ નહીં.

ઉતાવળે પહેલા રાયપુર અને પછી મુંબઈ ખસેડવામાં આવ્યો. ડોક્ટરોએ ખૂબ પ્રયાસ કર્યા. કમ સે કમ એક હાથ તો બચી જાય, પણ એવું ન થયું. ત્રણ મહિના પછી આખરે બંને હાથ કાપવા પડ્યા.

વિક્રમ બે ભાઈઓ છે. જ્યારે તેમણે તેના બંને હાથ ગુમાવ્યા ત્યારે સૌથી મોટી ચિંતા શિક્ષણની હતી.

વિક્રમ તેમની વાત કહી રહ્યા છે, હું તેને સાંભળીને સુન્ન થઈ ગયો છું અને તેમના સંજોગોની કલ્પના કરી રહ્યો છું. સામે તેમના પિતા બેઠા છે.

વિક્રમના પિતા કહે છે, 'હવે જે થવાનું હતું તે થઈ ગયું. એમાં કોઈનો વાંક નહોતો કે તેને સજા થવી જોઈએ. તેની માતા ખૂબ હિંમતવાન હતી. કદાચ વિક્રમ જે પણ છે તે તેના કારણે છે.’

પિતા અને પુત્ર બંનેની વાત સાંભળીને સાચું કહું તો હું ખૂબ જ પરેશાન થઈ ગયો હતો.

વિક્રમના પિતા ફરીથી કહે છે, 'કેવી રીતે બધું એક ક્ષણમાં સમાપ્ત થઈ ગયું. ગઈકાલ સુધી સારો, આશાસ્પદ અને મજબૂત દેખાતો વિક્રમ અચાનક વિકલાંગ બની ગયો

જો બંને હાથ ન રહ્યા તો હવે તેનું શું? તે આગળ શું કરશે, શું ભણશે, કેવી રીતે જીવશે? મારા મગજમાં ઘણી વાતો ચાલી રહી હતી. અમે તેની માતાના આભારી છીએ કે તેણીએ તેને લાયક બનાવ્યો કે આજે તે આપણે જે કામ કરીએ છીએ તે કરે છે.’

રૂમમાં એક તસવીર લટકેલી છે. એ વિક્રમની માતાની છે. જ્યારે વિક્રમ તેને જુએ છે ત્યારે તેમની આંખોમાંથી આંસુ ટપકવા લાગે છે. તેઓ પોતાને રોકી શકતા નથી.

તેઓ કહે છે, ‘માતાનું 2019માં અવસાન થયું. જ્યારે તેણીને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવી ત્યારે હું અસહાય અનુભવી રહ્યો હતો. હું વિચારતો હતો કે જે માતા મને એ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર કાઢીને અહીં લાવી તેના માટે હું કંઈ કરી શકવા સક્ષમ નથી. હું તેને બચાવવા સક્ષમ નથી.

ખેર… જે થવાનું હોય તેને કોણ ટાળી શકે?’

વિક્રમના પિતાને તેમનાં કામો માટે ગેલેન્ટ્રી એવોર્ડ પણ મળી ચૂક્યો છે.

તે પછી વિક્રમ વાર્તા કહે છે. તે કહે છે, 'આ ઘટના પછી મારા માટે બધું જ બદલાઈ ગયું હતું. આવું હોવા છતાં, માતા એવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપતી કે જાણે હું હજી પણ સામાન્ય બાળક છું.

જોકે, મને જોયા પછી લોકોની પ્રતિક્રિયા અલગ હતી. તે મારા માટે બિચારો અને લાચાર, હવે તે કેવી રીતે ખાશે, તે કેવી રીતે જીવિત રહેશે… આવું જ બધા કહેતા અને વિચારતા હતા.

આ નકારાત્મક બાબતોની મારા પર અસર ન થાય તે માટે મારી માતા મને કોઈને મળવા પણ ન દેતી. તેણી હંમેશાં કહેતી હતી કે તમે બધું કરી શકો છો. તારી જાતે જ કર. ખાવાનું ખાવું હોય કે કપડાં પહેરવાનું હોય, શાળાએ જવું હોય કે વાંચવું હોય કે લખવું હોય, દરવાજો ખોલવો હોય કે લેપટોપનો ઉપયોગ કરવો હોય… તેણીએ મને બધું શીખવ્યું. હું દરેક કામ મારા પગથી કરવાનો પ્રયત્ન કરતો.’

પગ સાથે કામ કરવું કેટલું મુશ્કેલ હશે, ખરું ને?

વિક્રમ કહે છે, ‘ મુશ્કેલ હતુંને. આ કરવામાં ઘણાં વર્ષો લાગ્યાં. હવે સ્વાભાવિક છે કે જે કામ તમે હાથ વડે કરી રહ્યા છો તે કામ અચાનક તમારા પગથી કરવું પડે તો ચોક્કસ મુશ્કેલી પડશે. ક્યારેક હું વિચારું છું કે જો મારી સાથે આ ઘટના યુવાન વયે બની હોત તો હું શું કરત. જ્યારે હું નાનો હતો, ત્યારે હું બધું સરળતાથી શીખી ગયો.’

તમને એકલતા નહોતી લાગતી?

વિક્રમ કહે છે, 'એવું થતું હતું...' અકસ્માત પછી, જ્યારે મેં શાળાએ જવાનું શરૂ કર્યું અને મારા પગથી લખવાની પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી, ત્યારે મને લાગતું કે હું અન્ય બાળકોથી અલગ છું.

જ્યારે હું છતની બાલ્કનીમાંથી મેદાનમાં રમતાં બાળકોને જોતો ત્યારે મને થતું કે કાશ! હું પણ પહેલાં જેવો જ હોત. મને બધાં બાળકો સાથે રમવાનું મન થતું.

હું કોઈની સાથે રમવા માંગતો ન હતો. બાળકો પણ મારી સામે જોઈ રહેતાં હતાં, લોકો મને જુદી રીતે જોતા હતા. જાણે હું બીજા ગ્રહ પરથી આવ્યો હોઉં.

મા હંમેશા કહેતી - જા, તું પણ આ બાળકો સાથે રમ. જા અને તારી સાથે શું થયું તે જણાવ. તેઓ જે કહે છે તે હું સાંભળીશ અને જઈને બીજા બાળકોને મારા વિશે કહેતો. તે પછી દરેક બાળક મને રમવા દેતા.

ઘણી વાર એવું બનતું કે જ્યારે અમે પાર્ટીમાં જતા ત્યારે મા મને પોતાના હાથે ખવડાવતી નહોતી. તેણીએ કહ્યું- તું નક્કી કર કે તારે કેવી રીતે ખાવું છે. જાતે જ ખા.

હું ટેબલ પર બેસીને થાળીમાં મોં રાખીને ખોરાક ખાવાનું શરૂ કરતો, જેમ કોઈ પ્રાણી ખાય છે.

વિક્રમ કહે છે, 'ત્યાં હાજર લોકો માતાને જોઈને કહેતા હતા કે જુઓ તે કેવી માતા છે. મા છે કે પથ્થરનું હૃદય…. પોતાના પુત્રને પોતાના હાથે ખવડાવી પણ શકતી નથી.

મા એ લોકોને એક જ જવાબ આપતી - 'આજે હું તેને ખવડાવીશ, કાલે તો તેણે બધું જાતે જ કરવું પડશેને.'

વિક્રમ પણ થાળીમાંથી સીધું મોં વડે ભોજન લે છે. તેઓ દરેક કામ ખૂબ જ સરળતાથી અલગ અલગ રીતે કરે છે.

વિક્રમના ઘરના પ્રવેશદ્વારની બાજુમાં એક ફોટો છે, જેમાં પૂર્વ પીએમ ઈન્દિરા ગાંધી જોવા મળે છે. વિક્રમ અને તેની માતા પણ છે. આ ફોટો 80ના દાયકાનો છે.

જ્યારે વિક્રમને પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેઓ કહે છે, 'મારી ફિઝિકલ એક્ટિવિટી ટ્રેનિંગ મુંબઈમાં ચાલી રહી હતી. તે દરમિયાન હું ઈન્દિરા ગાંધીને મળ્યો. મારી હાલત ખૂબ જ ખરાબ હતી, કારણ કે ખભા પછી કોઈ ભાગ બચ્યો ન હતો.

ડૉક્ટરે સલાહ આપી કે આની સારવાર જર્મની અથવા લંડનમાં થઈ શકે છે. પપ્પાની ફોરેન સર્વિસમાં ટ્રાન્સફર થઈ ગઈ. અમારો આખો પરિવાર જર્મની શિફ્ટ થઈ ગયો. ત્યાંથી મેં મારો આગળનો શાળાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. આ મારા માટે સારી વાત હતી.

ખરેખર, ભારતમાં લોકોને લાગે છે કે હું તેમની વચ્ચેનો નથી, પરંતુ વિદેશમાં મારા જેવા લોકોનો સ્વીકાર છે. મેં બધું જાતે જ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.

શાળામાં ભણ્યા પછી ભારત પાછા ફરવું પડ્યું. અગાઉ હું એમબીએ કરવા માંગતો હતો, બે વાર પ્રવેશ પરીક્ષામાં ક્વોલિફાય થયો હતો, પરંતુ હું શારીરિક રીતે અક્ષમ હોવાને કારણે ઇન્ટરવ્યૂમાં નકારવામાં આવ્યો હતો.

જ્યારે હું ઈન્ટરવ્યૂ માટે જતો ત્યારે નજીકમાં બેઠેલા લોકો મારી સામે વારંવાર જોતા. તે સમજી શકતા નહીં કે હું આ બધું કેવી રીતે કરી શકું છું. જ્યારે મને એમબીએમાં એડમિશન ન મળ્યું, ત્યારે મેં યુપીએસસીની તૈયારી શરૂ કરી, પરંતુ એ સમયે અમારા જેવા લોકોને A ગ્રેડની નોકરી નહોતી મળતી, પછી મેં આ બધું છોડી દીધું.

1993માં કેન્દ્રમાં અપીલ કર્યા બાદ મને એલપીજી ગેસનું વિતરણ મળ્યું અને ત્યાંથી હું બિઝનેસમેન બન્યો.’

જિમમાં જવું, તરવું, ગેમ્સ રમવી... એ વિક્રમની દિનચર્યા છે. તેઓ તેમના શરીરને ફિટ રાખવા અને વજન જાળવી રાખવા માટે આ બધી પ્રવૃત્તિઓ કરે છે.

હવે વિક્રમને સ્વિમિંગ માટે જવાનું છે. તેઓ કહે છે, 'ચાલો હું તમને સ્વિમિંગ કરીને બતાવું. સાંજ થશે ત્યાં સુધીમાં તો સાથે જિમમાં પણ જઈશું.’

વિક્રમ તેની કાર બહાર કાઢે છે. કારના દરવાજાથી લઈને ગિયર, સ્ટિયરિંગ… તેઓ પોતાના બંને પગથી બધું જ મેનેજ કરી રહ્યા છે.

હસતાં હસતાં વિક્રમ કહે છે, 'મેં આ માટે 15 મહિના સુધી લડાઈ લડી, પછી મને લાઇસન્સ મળ્યું.

શું તમે ડરશો તો નહીંને કે હું મારા પગથી વાહન ચલાવીશ, મને ખબર નહીં કરી શકીશ કે કેમ, એ જોઈએ.’

વિક્રમે આટલું કહ્યું કે તરત જ અમે બંને એકસાથે હસવા લાગ્યા.

રસ્તામાં, વિક્રમ એ વાત કહી રહ્યા છે જ્યારે તેમને લાગ્યું કે હવે તેઓ કાર ચલાવી શકશે. તેઓ કહે છે, ‘મેં બધું જાતે જ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. હું માત્ર કાર ચલાવી શકતો ન હતો.

આ માટે મારે મારા મિત્રો પર નિર્ભર રહેવું પડ્યું હતું. 2013-14 સુધીમાં મેં ઘણા બિઝનેસ પણ કર્યા હતા. આમાં ફાયદા અને ગેરફાયદા થતા હતા. મારો ભાઈ સૌથી વધુ સપોર્ટ કરતો હતો. તે મારા કરતાં 13 મહિના મોટો છે. હાલમાં અમેરિકામાં રહે છે.

વિક્રમ ઈન્દોરમાં એક કાર્યક્રમમાં કેન્દ્રીય પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરીને મળ્યા હતા, ત્યારબાદ જ તેમને ડ્રાઈવિંગ લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યું હતું.

વચ્ચે, વિક્રમ તેમના બાળપણની એક વાત કહે છે. તેઓ કહે છે, 'જ્યારે તે (ભાઈ) મને તેના હાથથી મારતો હતો, ત્યારે હું તેને મારા પગથી મારતો હતો. તે રડતો અને તેની માતાને કહેતો - મમ્મી, કૃપા કરીને વિક્રમને સમજાવો કે હાથ અને લાતમાં તફાવત હોય છે.

ખેર…

હું મારા પગથી કાર ચલાવતા શીખ્યો. હવે જરૂર હતી લાઇસન્સની. જ્યારે પણ અરજી કરવામાં આવતી ત્યારે લર્નિંગ લાઇસન્સ રિન્યુ કરવામાં આવતું હતું. વાહનવ્યવહાર વિભાગ કહેતો- પગથી ડ્રાઇવિંગ કરનારને લાઇસન્સ કેવી રીતે આપી શકાય?

મેં તેને મોટર વ્હીકલ એક્ટ વિશે જણાવ્યું. આમાં એવો કોઈ નિયમ નથી. આ મામલો પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરી સુધી પહોંચ્યો હતો. ત્યારે મને લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યું હતું. પગથી કાર ચલાવનાર હું ભારતમાં પ્રથમ વ્યક્તિ છું.

જો મને આ લાઇસન્સ ન મળ્યું હોત, તો મેં મારું આખું જીવન આમાં વિતાવ્યું હોત. સુપ્રીમ કોર્ટમાં ગયા હોત, પરંતુ તેના માટે લડત લડી હોત.

હવે લોકો મને પ્રેરણા તરીકે જુએ છે. હું મોટિવેશનલ સ્પીકર તરીકે શાળાઓ અને કોલેજોમાં જાઉં છું. મેં મારી આખી સફર વિશે એક પુસ્તક પણ લખ્યું છે. આ સાથે હવે હું વિકલાંગ લોકો માટે પણ કામ કરી રહ્યો છું. અને હા, હું એક વાત કહેવાનું ભૂલી ગયો કે અત્યાર સુધી હું 18 વિકલાંગ લોકોને લાઇસન્સ અપાવી ચૂક્યો છું.’

.

LockIcon

અધૂરું નહીં! વાંચો પૂરું! વાંચો પૂરા સમાચાર દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર

પૂરા સમાચાર વાંચો એપ પરપ્રીમિયમ મેમ્બરશિપ હોય, તો લોગિન કરો