આજનું એક્સપ્લેનર:પાઇલટ નતાલિયાએ કહ્યું- અમારી પાસે સમય નથી; મિસાઇલની જેમ જમીન સાથે કેવી રીતે અથડાયું જેટ, અંતિમ પળોની રેકોર્ડિંગથી શું જાણવા મળ્યું?
1 નવેમ્બરની બપોરે, અમેરિકાના ફ્લોરિડામાં એક પ્રાઇવેટ જેટ મિસાઇલની જેમ ઝડપથી નીચે પડ્યું અને જમીનમાં ધસી ગયું. પ્લેનની ઝડપ એટલી વધારે હતી કે ટક્કર પહેલાં જ હવામાં તેના પાર્ટ્સ તૂટવા લાગ્યા હતા.
છેલ્લી મિનિટે કો-પાઇલટ નતાલિયાએ ATCને કહ્યું કે વિમાનની નીચે જવાની ઝડપ ઝડપથી વધી રહી છે. તેમના છેલ્લાં શબ્દો હતા- ‘હવે અમારી પાસે સમય નથી બચ્યો.’ ક્રેશમાં બંને પાઇલટ અને 2 નાનાં બાળકો સહિત તમામ 9 લોકોનાં મોત થયાં.
આખરે વિમાન આટલી ઝડપથી નીચે કેમ પડ્યું, સમય રહેતાં પાઇલટ વિમાનને કાબૂમાં કેમ ન લઈ શક્યા, જાણીશું આજના એક્સપ્લેનરમાં...
સવાલ-1: પ્લેન ક્રેશની છેલ્લી મિનિટોમાં શું-શું થયું? જવાબ: ફ્લોરિડાના સ્થાનિક સમય અનુસાર, 1 નવેમ્બરની સવારે લગભગ 10:37 વાગ્યે લિયરજેટ 60 જેટે ટેક્સાસથી ઉડાન ભરી હતી. તેને બહામાસ જવાનું હતું. 2,079 કિમીની સીધી ઉડાનમાં લગભગ 3 કલાક 20 મિનિટ લાગવાનાં હતાં. 55 વર્ષના પાઇલટ જેફ ગ્રેગરી અને 20 વર્ષની કો-પાઇલટ નતાલિયા વિમાન ઉડાવી રહ્યાં હતાં.
ટેક-ઓફના લગભગ 2 કલાક સુધી બધું બરાબર ચાલ્યું. નતાલિયાના પિતાના જણાવ્યા મુજબ, 12:40 વાગ્યે નતાલિયાએ પોતાના પાઇલટ બોયફ્રેન્ડને મેસેજ મોકલ્યો- હું ટર્બ્યુલન્સ અને બરફનો સામનો કરી રહી છું.
લગભગ 7 મિનિટ પછી, 12:47 વાગ્યે નતાલિયાએ મિયામી એર રૂટ ટ્રાફિક કંટ્રોલ સેન્ટર, એટલે કે ATCનો સંપર્ક કર્યો.
નતાલિયાએ ATCને જણાવ્યું, 'વિમાન 35,000 ફૂટની ઊંચાઈ પર છે. અને લગભગ 600-700 ફૂટ ઉપર-નીચે થઈ રહ્યું છે.
ATCએ બહારનું તાપમાન પૂછ્યું. તો નતાલિયાએ જવાબ આપ્યો, ‘-47 ડિગ્રી સેલ્સિયસ.’
નતાલિયાએ કહ્યું- ‘અમે બરફને મેનેજ કરી રહ્યા છીએ, પરંતુ મિડિયમ ટર્બ્યુલન્સ પણ છે. અમે સીધા ફ્રીપોર્ટ તરફ, એટલે કે જેટને વાળ્યા વિના, અમારા ગંતવ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ.’
ATCએ પૂછ્યું- તમને કોઈ બીજી મદદ જોઈએ છે? નતાલિયા કહે છે, 'થેન્ક્યુ, જો તમારી પાસે કોઈ વધુ સારી રાઇડ હોય, તો જણાવજો.' એવિએશનમાં વધુ સારી રાઇડનો અર્થ થાય છે- એવી ઊંચાઈ ધરાવતો કોઈ બીજો હવાઈ માર્ગ, જ્યાં ઓછો બરફવર્ષા અને ટર્બ્યુલન્સ હોય.'
ATC તરફથી જવાબ આવ્યો- ‘અમારી એરસ્પેસમાં રાઇડ વધુ સારી હોઈ શકે છે, પરંતુ તમે અત્યારે ઘણાં દૂર છો. કદાચ તમને આગળ સારી રાઇડ મળી જાય.'
આ પછી નતાલિયાએ કહ્યું- જેટની પાંખો પર બરફનું પડ દેખાઈ રહ્યું છે. તેમણે ATC પાસે ઊંચાઈ વધારીને વિમાનને 37,000 ફૂટ સુધી લઈ જવાની મંજૂરી માગી. ATCએ મંજૂરી આપી અને કહ્યું કે હવે વિમાનને વધુ જમણી તરફ લઈ ન જતા.
આ પછી છેલ્લી એક મિનિટમાં અચાનક વિમાનની ઊંચાઈ ઘટવા લાગી…
- આશરે 12:49 વાગ્યે, નતાલિયાએ ગભરાયેલા અવાજમાં ATCને મેયડે, એટલે કે ઇમરજન્સી કૉલ કરી. તેમણે ATCને કહ્યું- વી આર ડિસેન્ડિંગ 8000, એટલે વિમાન 8,000 ફૂટ પ્રતિ મિનિટની ઝડપે નીચે જઈ રહ્યું હતું. નતાલિયાએ ત્યારબાદ તરત જ કહ્યું- ‘વી આર ડિસેન્ડિંગ 10,000 ફૂટ પર મિનિટ.’
- આગામી જ ક્ષણે નતાલિયાએ કહ્યું- ‘ડિક્લેરિંગ ઇમરજન્સી. અમે ઓવર સ્પીડની સ્થિતિમાં છીએ.’ ઓવર સ્પીડ, એટલે વિમાન કાબૂ બહાર જઈ ચૂક્યું હતું અને તેની નીચે જવાની ઝડપ ઝડપથી વધી રહી હતી.
- નતાલિયા ચીસ પાડી- ‘ડિસેન્ડિંગ 20 હજાર ફૂટ પ્રતિ મિનિટ.’ ATCએ કહ્યું- ‘તમારી અનુકૂળતા મુજબ ઊંચાઈ નક્કી કરો. તરત જણાવો, શું જરૂર છે?’
- આશરે બે સેકન્ડ પછી નતાલિયાએ કહ્યું- ‘અમે જમીન પર ક્રેશ થવાના છીએ.’ ATCએ કહ્યું- ‘હું તમારી સાથે છું. કૃપા કરીને મારી સાથે વાત કરો.’
- લગભગ 2 સેકન્ડ પછી નતાલિયાએ કહ્યું- 'અમે 22 હજાર ફીટ પ્રતિ મિનિટની ઝડપે નીચે જઈ રહ્યા છીએ અને જેટ 60 ડિગ્રીના ખૂણે નીચે ઝૂકેલું છે.’ અત્યાર સુધી ઝડપ ઓછી થતાં 30 સેકન્ડ વીતી ચૂક્યા હતા. વિમાન તેની લગભગ અડધી ઊંચાઈ ગુમાવી ચૂક્યું હતું.
- નતાલિયા બૂમ પાડી- 'બહાર જુઓ, અમે મરવાના છીએ.' પછી થોડા અવાજ બાદ નતાલિયા કહે છે- ‘હે ભગવાન, અમે પાસે હવે સમય બચ્યો નથી.’
- આ પછી મિયામી ATC સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરતું રહ્યું, પરંતુ સામેથી કોઈ અવાજ આવ્યો નહીં. લગભગ 12:50 વાગ્યે વિમાન મિસાઇલની જેમ નાકના ભાગે નીચે આવ્યું અને રસ્તા સાથે અથડાઈને આગનો ગોળો બની ગયું. તમામ 9 લોકોનાં મોત થયાં.
સવાલ-2: પ્લેન મિસાઇલ જેવી ઝડપી ગતિએ નીચે કેવી રીતે પડ્યું? જવાબ: સામાન્ય રીતે જ્યારે પ્લેન લેન્ડ થાય છે, ત્યારે તે દર મિનિટે આશરે 2000 ફૂટ નીચે આવે છે. જ્યારે નતાલિયાએ 22 હજાર ફૂટ પ્રતિ મિનિટ, એટલે કે આશરે 402 કિમી પ્રતિ કલાકની વર્ટિકલ ડાઉન સ્પીડ જણાવી હતી.
Flightradar24ના ડેટા અનુસાર, પ્લેનની છેલ્લી ઊંચાઈ આશરે 8,750 ફૂટ અને છેલ્લી ઝડપ 32,000 ફૂટ પ્રતિ મિનિટ, એટલે કે 585 કિમી પ્રતિ કલાક નોંધાઈ હતી. આ ઝડપને આ રીતે સમજો કે ભારતની ‘નાગ’ એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલ્સની ઝડપ આશરે 800 કિમી પ્રતિ કલાક હોય છે.
મિયામીના એવિએશન એટર્ની જેકરી ગોરવિટ્ઝના જણાવ્યા મુજબ, જો વિમાનના એન્જિનમાં કોઈ સમસ્યા થાય, તો તે ધીમે-ધીમે ગ્લાઇડરની જેમ નીચે ઉતરે છે. આવી ઘટનાઓ લેન્ડિંગ અથવા ટેક-ઓફ દરમિયાન બને છે, પરંતુ 35 હજાર ફૂટની ઊંચાઈએ વિમાનમાં કોઈ ખામી સર્જાય અને તે ઝડપથી નીચે પડે, એવું સામાન્ય નથી.
28 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ મહારાષ્ટ્રના ભૂતપૂર્વ ડેપ્યુટી સીએમ અજિત પવારનું લિયરજેટ 45 વિમાન પણ બારામતી એરપોર્ટ પાસે લેન્ડિંગ કરવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે ક્રેશ થયું હતું.
જેકરી ગોરવિટ્ઝના જણાવ્યા મુજબ, 'આ વિમાન દુર્ઘટનાનું કારણ એન્જિન ફેલ થવું નહીં, પરંતુ જેટ પર જામી ગયેલો બરફ હોઈ શકે છે. કદાચ ઊંચાઈએ બરફવાળા વાદળોને કારણે વિમાનના હોરિઝોન્ટલ સ્ટેબિલાઇઝર પર બરફ જામી ગયો હતો. આ જેટના પાછળના ભાગમાં લાગેલી સપાટ પાંખ જેવી રચના હોય છે, જે જેટના નોઝને ખૂબ ઉપર ઊઠવાથી અથવા નીચે પડવાથી રોકીને તેને સીધું અને સંતુલિત રાખે છે. જો તેના સેન્સરમાં બરફના સ્ફટિકો જામી જાય, તો તે કામ કરતું નથી. તેના કારણે નોઝ ઝડપથી નીચેની તરફ ઝૂકી જાય છે.’
કેટલાક અહેવાલોમાં એવું પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે હોરિઝોન્ટલ સ્ટેબિલાઇઝર જેટથી અલગ થઈ ગયું હતું.
જોકે, એવિએશન નિષ્ણાત અનંત સેઠી કહે છે, ‘રડારના ડેટા અને પાઇલટની રેકોર્ડિંગ પરથી જાણવા મળે છે કે જેટ ખરાબ હવામાનમાં ફસાઈ ગયું હતું, તેની પાંખો પર બરફ જામી ગયો અને વિમાન નીચે પડવા લાગ્યું. વિમાનનું હૉરિઝોન્ટલ સ્ટેબિલાઇઝર યોગ્ય રીતે કામ કરી શક્યું નહીં. કારના ડેશકેમના વીડિયોથી એવું લાગે છે કે જેટમાં હૉરિઝોન્ટલ સ્ટેબિલાઇઝર હાજર છે.’
અમેરિકામાં પરિવહન અકસ્માતોની તપાસ કરતું નેશનલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેફ્ટી બોર્ડ, NTSB, ક્રેશનું કારણ જાણવા માટે ક્રેશ સાઇટને બદલે હવામાન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.
સવાલ-3: પાઇલટ વિમાનને કંટ્રોલ કેમ ન કરી શક્યા? જવાબ: જો વિમાનનું નાક નીચે હોય અને તે વધુ એન્ગલ સાથે નીચે પડી રહ્યું હોય, તો ગુરુત્વાકર્ષણ બળને કારણે તેની ઝડપ વધુ વધી જાય છે. જ્યારે પાઇલટને વિમાનની ઊંચાઈ પુનઃપ્રાપ્ત કરવા માટે સમયની જરૂર હોય છે.
જો પાઇલટ કંટ્રોલ ન કરી શકતા હોય, તો વધુ ઝડપને કારણે જેટના સ્ટ્રક્ચર પર હવાનું દબાણ વધી જાય છે. તેના કારણે વિમાનના કેટલાક ભાગો, ખાસ કરીને ટેલના પાર્ટ્સ, તૂટીને અલગ થઈ શકે છે. જો એકવાર ટેલના ભાગો અલગ થઈ જાય, તો વિમાન રોકેટની જેમ વધુ ઝડપથી નીચે પડવા લાગે છે.
NTSB એ જણાવ્યું છે- ‘અમને કેટલાક પુરાવા મળ્યા છે કે પ્લેન જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં જ તૂટવા લાગ્યું હતું. ક્રેશ સ્થળેથી જેટના પાર્ટ્સ મળી આવ્યા બાદ તેની પુષ્ટિ થઈ શકે છે.’
NTSB મુજબ, ‘લિયરજેટ 60’ મોડલમાં સંભવિત ખામીની પણ તપાસ ચાલુ છે. જોકે, આ મોડલના જેટ ક્રેશ થવાનો કોઈ ઇતિહાસ મળ્યો નથી.'
સવાલ-4: ક્રેશમાં માર્યા ગયેલા લોકો વિશે શું જાણવા મળ્યું? જવાબ: જેટમાં ટેક્સાસના ટેક ઉદ્યોગસાહસિક એડમ રોબિન્સન, તેમની પત્ની હેલેન શાર્પ, ચાર વર્ષની પુત્રી એમા અને 2 વર્ષનો પુત્ર ચાર્લી સવાર હતા.
એડમ RB2B અને Retention.com નામની ટેક કંપનીઓના સ્થાપક અને CEO હતા. તેમણે AI કંપનીઓ માટે ડેટાબેઝ પ્લેટફોર્મ ‘મોલ્ટસેટ્સ’ પણ શરૂ કર્યું હતું. એડમ ફાઇનાન્શિયલ ફર્મ ‘લેહમેન બ્રધર્સ’ અને બેન્કિંગ ગ્રુપ ‘બાર્કલેઝ’ સાથે કામ કરી ચૂક્યા હતા. તેમની પાર્ટનર હેલેન શાર્પ કલાકાર હતાં.
55 વર્ષના કેપ્ટન જેફ ગ્રેગરી પાસે અમેરિકાનું એરલાઇન ટ્રાન્સપોર્ટ પાઇલટ, ATPનું પ્રમાણપત્ર હતું. તેને સર્વોચ્ચ સ્તરનું લાઇસન્સ માનવામાં આવે છે. અંતિમ ક્ષણે ગ્રેગરીએ પ્રાર્થના કરી હતી- 'હે ઈશ્વર, જે સ્વર્ગમાં છો, તમારું નામ પવિત્ર છે.'
