ભાસ્કર એક્સપ્લેનરટ્રમ્પ મિડટર્મ ચૂંટણી હાર્યા, શું ચાલુ કાર્યકાળમાં જ ખુરશી છીનવાશે?:ભારત પર કેટલો પ્રભાવ, શું હવે ઈરાન યુદ્ધ પણ સમાપ્ત થઈ જશે?
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિઓને એક શ્રાપ લાગેલો છે. નામ છે- મિડટર્મ કર્સ. છેલ્લી 20માંથી 18 વખત, એટલે કે 90% મિડટર્મ ચૂંટણીમાં વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિની પાર્ટી હારી છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પણ તેનાથી બચી શક્યા નથી. અમેરિકામાં ગઈકાલે, એટલે કે 3 નવેમ્બરે મિડટર્મ મતદાન થયું હતું, આજે મતગણતરી થઈ. અત્યાર સુધીના પરિણામોમાં ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટી હારી ગઈ છે.
મિડટર્મ ચૂંટણી શું હોય છે, હારથી ટ્રમ્પની ખુરશી અને તેમના પરિવાર પર શું જોખમ, ભારત પર કેટલી અસર; ભાસ્કર એક્સપ્લેનરમાં સંપૂર્ણ વાત...
સવાલ-1: અમેરિકાની મિડટર્મ ચૂંટણી શું હોય છે અને તેના શું પરિણામો રહ્યાં?
જવાબ: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ 4 વર્ષનો હોય છે. આ કાર્યકાળના બરાબર મધ્યમાં યોજાતી સંસદીય ચૂંટણીને મિડટર્મ ઇલેક્શન કહેવામાં આવે છે.
4 નવેમ્બરની સવારે 11 વાગ્યા સુધીના પરિણામો
- હાઉસમાં વિપક્ષી ડેમોક્રેટિક પાર્ટી 203 બેઠકો પર આગળ ચાલી રહી છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટી 108 બેઠકો પર લીડ બનાવી રહી છે. 124 બેઠકોના વલણો આવવાના બાકી છે.
- સીનેટની 100માંથી 35 બેઠકો પર ચૂંટણી થઈ. અત્યાર સુધી 23 બેઠકોના પરિણામો સામે આવી ચૂક્યા છે. તેમાંથી ડેમોક્રેટિક પાર્ટીએ 15 અને રિપબ્લિકન પાર્ટીએ 8 બેઠકો જીતી છે. સેનેટમાં ઓવરઓલ 51 બેઠકો સાથે ડેમોક્રેટ્સે બહુમતી મેળવી લીધી છે.
સવાલ-2: મિડટર્મમાં હારથી ટ્રમ્પની કઈ તાકાત છીનવાઈ જશે?
જવાબ: હકીકતમાં, અમેરિકી કોંગ્રેસ એટલે કે સંસદનું કામ માત્ર કાયદા બનાવવા પૂરતું જ નથી, પરંતુ સરકારની દેખરેખ રાખવાનું પણ છે. તેને Congressional Oversight કહેવામાં આવે છે.
ચૂંટણી પહેલાં રિપબ્લિકન્સ પાસે હાઉસ અને સેનેટમાં બહુમતી હતી. આ જ ટ્રમ્પની સૌથી મોટી તાકાત હતી. તેઓ પોતાની મરજી મુજબ કાયદા પસાર કરાવતા, યોજનાઓ અને નિર્ણયો માટે બજેટ મંજૂર કરાવતા અને કડક સવાલો વિના સરકાર ચલાવી રહ્યા હતા.
હવે હાઉસ અને સેનેટ બંને વિપક્ષી ડેમોક્રેટ્સના હાથમાં જતા દેખાઈ રહ્યા છે. આથી ટ્રમ્પની 3 મોટી તાકાતો છીનવાઈ જશે…
1. સમન્સ અને તપાસ કરવાની તાકાત: ટ્રમ્પના કામકાજ પર દેખરેખ વધશે. કારણ કે હાઉસની ઓવરસાઇટ, જ્યુડિશિયરી, ઇન્ટેલિજન્સ અને ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ જેવી સમિતિઓના અધ્યક્ષ ડેમોક્રેટ્સ બનશે. તેઓ ટ્રમ્પના નજીકના લોકો અને સરકારી અધિકારીઓ સાથે સંબંધિત તપાસ શરૂ કરી શકે છે. કોઈને પણ સબપોના એટલે કે કાનૂની સમન્સ મોકલીને હાજર થવા અને પુરાવા રજૂ કરવા માટે ફરજ પાડી શકે છે.
2. સરકારી ખજાના પર નિયંત્રણ: અમેરિકામાં બજેટ અથવા કર સંબંધિત પ્રસ્તાવો પસાર કરવાનો અધિકાર હાઉસ પાસે છે. આવી સ્થિતિમાં ટ્રમ્પ અને ડેમોક્રેટ્સ વચ્ચે સરકારી ખર્ચને લઈને ખેંચતાણ વધી શકે છે. સરકારી કામકાજ ઠપ્પ પડી શકે છે.
3. મનપસંદ નિમણૂંકો કરવી: સેનેટ જ નવા ન્યાયાધીશો, કેબિનેટ મંત્રીઓ અને અન્ય અધિકારીઓની નિમણૂંકોને મંજૂરી આપે છે. હવે સેનેટમાં ડેમોક્રેટ્સનું બહુમતી છે. તેના કારણે ટ્રમ્પની મનપસંદ નિમણૂંકો પર બ્રેક લાગી શકે છે.
જોકે અમેરિકામાં રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ બંધારણમાંથી આવે છે, માત્ર કોંગ્રેસમાં બહુમતીથી નહીં. આવી સ્થિતિમાં ટ્રમ્પની કેટલીક સત્તાઓ ચોક્કસપણે ઓછી થશે, પરંતુ ઘણી સત્તાઓ યથાવત રહેશે. જેમ કે- એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર જાહેર કરવા, કોંગ્રેસના કોઈપણ બિલ પર વીટો કરવા, વિદેશ નીતિ અને સૈન્ય કાર્યવાહી અંગે નિર્ણયો લેવા.
ટ્રમ્પના વીટોને રદ કરવા માટે બંને ગૃહોમાં બે તૃતીયાંશ મત જરૂરી છે, જે હાલની પરિસ્થિતિમાં મુશ્કેલ છે.
સવાલ-3: ટ્રમ્પની રાજનીતિ અને પરિવાર પર આ પરિણામોની શું અસર પડશે?
જવાબ: ટ્રમ્પ માટે રાજકીય રીતે 2 મોટા જોખમો છે…
1. ‘લેમ-ડક’ રાષ્ટ્રપતિ બનવાનું જોખમ: ટ્રમ્પનો આ બીજો કાર્યકાળ છે. કાયદા મુજબ તેઓ ત્રીજી વખત રાષ્ટ્રપતિ બની શકતા નથી. તેમના ‘લેમ-ડક’ રાષ્ટ્રપતિ બનવાનું અને પાર્ટી પરની પકડ નબળી પડવાનું જોખમ છે. લેમ-ડકનો અર્થ છે લંગડી બતક. આગામી રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં ઉમેદવાર બનવા માટે કેટલાક રિપબ્લિકન નેતાઓ ટ્રમ્પની વાત માનવાનું અને તેમનો બચાવ કરવાનું બંધ કરી શકે છે. તેઓ પોતાની અલગ રાજકીય ઓળખ બનાવી શકે છે.
2. ત્રીજી વખત મહાભિયોગ: ટ્રમ્પ અગાઉ 2 વખત મહાભિયોગનો સામનો કરી ચૂક્યા છે- 2019 અને 2021માં. બંને વખત તેઓ સેનેટમાંથી બચી ગયા હતા. ડેમોક્રેટ્સ ત્રીજી વખત પણ મહાભિયોગ લાવી શકે છે. ટ્રમ્પ પણ કહી ચૂક્યા છે કે જો રિપબ્લિકન જીત્યા નહીં, તો તેઓ (ડેમોક્રેટ્સ) મહાભિયોગમાં ફસાવવાનું કોઈ કારણ શોધી લેશે. અમેરિકન અખબાર પોલિટિકોના એક સરવેમાં અડધા અમેરિકનો મહાભિયોગના પક્ષમાં છે. જોકે મહાભિયોગની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ પણ જાય, તો તેને સેનેટની મંજૂરી મળવી મુશ્કેલ છે.
આ ઉપરાંત, ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ જસ્ટિસ દ્વારા એપસ્ટીન ફાઇલો જાહેર કરવામાં થઈ રહેલા વિલંબ અને તેમાં કરવામાં આવી રહેલી કાપછાંટ અંગે એટર્ની જનરલ ટોડ બ્લાંશ પાસેથી જવાબ માગવામાં આવી શકે છે. રાજધાની વૉશિંગ્ટન ડીસીના કાયાપલટને લઈને પણ તપાસ થઈ શકે છે. 900 મિલિયન ડૉલરથી વધુના વ્હાઇટ હાઉસ બ્યુટિફિકેશન પ્રોજેક્ટ માટે ફાળવવામાં આવેલા સરકારી બજેટ અને પ્રાઇવેટ ડૉનેશનનું ઑડિટ માગવામાં આવી શકે છે.
હવે ટ્રમ્પના કારોબાર અને પરિવાર પર સકંજો કસવાની વાત છે. 2025માં તેમના કારોબારે 2 અબજ ડૉલરથી વધુ કમાણી કરી છે. હજાર પાનાના નાણાકીય ખુલાસા દસ્તાવેજના આધારે ડેમોક્રેટ્સ અનેક તપાસોની તૈયારીમાં છે…
ક્રિપ્ટો ડીલ્સની તપાસ: ટ્રમ્પ અને તેમના પરિવાર સાથે જોડાયેલા ક્રિપ્ટો ડીલ્સ તપાસના દાયરામાં આવી શકે છે. પરિવારના ક્રિપ્ટો સાહસ World Liberty Financialમાંથી ટ્રમ્પે 500 મિલિયન ડૉલરથી વધુ અને પોતાના 'ટ્રમ્પ મીમ કોઈન'થી 600 મિલિયન ડૉલર કમાયા છે. આ ઉપરાંત અબુ ધાબીની ફર્મ MGX દ્વારા આ સાહસમાં કરવામાં આવેલા રોકાણ અને Binance સાથેના સોદાઓની પણ તપાસ થઈ શકે છે.
સ્ટોક ટ્રેડિંગની તપાસ: 2025માં ટ્રમ્પના નામે 21 હજાર સ્ટોક સોદાઓ થયા. ડેમોક્રેટ્સનું કહેવું છે કે પદ પર રહીને સ્ટોક ટ્રેડિંગ કરવું હિતોના ટકરાવ સમાન છે, એટલે કે ખાનગી લાભ અને વ્યાવસાયિક ફરજ વચ્ચે ટકરાવ થયો.
જમાઈ કુશનર સાથે જોડાયેલા સોદાઓની તપાસ: ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશનર પર આરોપ છે કે મધ્ય-પૂર્વમાં અમેરિકાના શાંતિ દૂત તરીકે રહી ચૂક્યા દરમિયાન તેમની ખાનગી કંપનીને સાઉદી અરેબિયાના ‘પબ્લિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ’ અને મધ્ય-પૂર્વમાંથી મોટા પાયે ભંડોળ મળ્યું હતું. વિદેશી પ્રભાવ અને પદના દુરુપયોગ સાથે જોડીને તેમની તપાસ થઈ શકે છે.
Binanceના સ્થાપકને માફ કરવાનો મામલો: જ્યારે Binanceના સ્થાપક ચાંગપેંગ ઝાઓ પર મની લોન્ડરિંગના આરોપો લાગ્યા અને તેઓ જેલમાં પણ ગયા, ત્યારે ઑક્ટોબર 2025માં ટ્રમ્પે તેમને માફી આપી દીધી. તેના કારણે ટ્રમ્પ પર અંગત લાભ મેળવવાના આરોપો લાગ્યા. ડેમોક્રેટ્સ તેની પણ તપાસ કરી શકે છે.
ભેટમાં મળેલી હીરાની વીંટીની તપાસ: બેલ્જિયમના એન્ટવર્પ વર્લ્ડ ડાયમંડ સેન્ટરના પ્રમુખ ઇસિડોર મોર્સેલે ટ્રમ્પને ‘ફ્રીડમ 250’ નામની હીરા અને રત્નોથી જડેલી સોનાની વીંટી ભેટમાં આપી હતી. તેની કિંમત 25થી 30 હજાર ડૉલર આંકવામાં આવી છે. તેના 4 અઠવાડિયા બાદ અમેરિકાએ બેલ્જિયમની ડાયમંડ ઇન્ડસ્ટ્રીને ટેરિફમાંથી છૂટ આપી હતી. આ મામલે પણ હિતોના ટકરાવને લઈને તપાસ થઈ શકે છે.
સવાલ-4: ટ્રમ્પ નબળા પડવાથી શું ભારતને રાહત મળશે?
જવાબ: ડેમોક્રેટ નેતા રો ખન્ના કહી ચૂક્યા છે કે ભારત-અમેરિકાના સંબંધો 30 વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયા છે. ટ્રમ્પની નીતિઓને કારણે દાયકાઓથી બનેલો વિશ્વાસ ડગમગી ગયો છે.
હકીકતમાં, ટ્રમ્પે સત્તામાં આવતાની સાથે જ ટ્રેડ વૉર શરૂ કરી દીધી અને કડક ઇમિગ્રેશન પૉલિસી લાગુ કરી. ભારત પર 50% સુધીનો ટેરિફ લાદ્યો. રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા બદલ વારંવાર પ્રતિબંધોની ધમકી આપી. 2025-26માં 4800થી વધુ ભારતીયોને ડિપોર્ટ કર્યા. H-1B વિઝાના નિયમોમાં કડકાઈ કરી.
આ ઉપરાંત ટ્રમ્પે 100થી વધુ વખત કહ્યું છે કે તેમણે ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધવિરામ કરાવ્યો. ઑપરેશન સિંદૂર બાદથી ટ્રમ્પ અને અમેરિકાએ પાકિસ્તાન સાથે નિકટતા વધારી છે. બીજી તરફ, ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલ પણ આગળ વધતી દેખાઈ રહી નથી.
અમેરિકન થિંકટેન્ક કાર્નેગી એન્ડાઉમેન્ટના સાઉથ એશિયા પ્રોગ્રામના ડિરેક્ટર મિલન વૈષ્ણવ માને છે કે ટ્રમ્પનું નબળું પડવું ભારતના હિતમાં રહેશે, કારણ કે વર્તમાન વહીવટીતંત્રે ભારત સાથે જે રીતે સંબંધો બનાવ્યા છે, તેનાથી ઘણા ડેમોક્રેટ અને રિપબ્લિકન સાંસદો નારાજ છે. તેઓ મજબૂત ભારત-અમેરિકા ભાગીદારીમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે.
જોકે દક્ષિણ એશિયાના વિશ્લેષક માઈકલ કુગેલમેનને શંકા છે કે ચૂંટણીના પરિણામોથી ભારતના મામલે ટ્રમ્પની નીતિ બદલાશે. ટ્રમ્પ પોતાના કાર્યકાળના છેલ્લાં 2 વર્ષમાં અમેરિકાના હિત મુજબ આગળ વધશે. તેઓ એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર્સ દ્વારા ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની નીતિ જાળવી રાખશે.
સવાલ-5: શું હવે ઈરાનનું યુદ્ધ સમાપ્ત થઈ જશે?
જવાબ: મિડટર્મના પરિણામોથી ઈરાનનું યુદ્ધ તાત્કાલિક સમાપ્ત થવાની સંભાવના ઓછી છે, કારણ કે અમેરિકન બંધારણ હેઠળ સૈન્ય અભિયાનો અંગેના અંતિમ નિર્ણયો રાષ્ટ્રપતિ જ લે છે. તેઓ જ સેનાના ‘કમાન્ડર-ઇન-ચીફ’ છે.
જોકે, Pew Research Centerના તાજેતરના સર્વે મુજબ, 65% અમેરિકનો માને છે કે ટ્રમ્પ ઈરાનમાં ચાલી રહેલી સૈન્ય કાર્યવાહી યોગ્ય રીતે સંભાળી રહ્યા નથી. આવી સ્થિતિમાં કોંગ્રેસમાં બહુમતી મેળવનારા ડેમોક્રેટ્સ યુદ્ધ ખતમ કરવા માટે ટ્રમ્પ પર 3 રીતે દબાણ બનાવી શકે છે…
1. યુદ્ધના બજેટ પર સંસદીય કાતર ચલાવીને: અમેરિકામાં યુદ્ધની જાહેરાત અને સેનાના ભંડોળનો અધિકાર સંસદ પાસે છે. ડેમોક્રેટિક બહુમતી ધરાવતું હાઉસ વધારાના યુદ્ધ ભંડોળના બિલોને રોકી શકે છે અથવા તેના પર કડક શરતો લાદી શકે છે.
2. વૉર પાવર્સ ઍક્ટ હેઠળ હિસાબ માંગીને: કોંગ્રેસમાં ડેમોક્રેટ્સ વૉર પાવર્સ ઍક્ટનો ઉપયોગ કરીને ટ્રમ્પ પાસેથી સંસદીય મંજૂરી વિના 9 મહિનાથી ચાલી રહેલા સૈન્ય અભિયાનોનો હિસાબ માંગી શકે છે. દેખરેખ વધારી શકે છે. જોકે ટ્રમ્પ તેને વીટો કરી શકે છે. પરંતુ આ ખેંચતાણથી સરકારની ફજેતી થશે.
3. યુદ્ધની વાસ્તવિક કિંમત પર સવાલ ઉઠાવીને: સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગસેથે અત્યાર સુધી યુદ્ધનો ખર્ચ આશરે 37.5 અબજ ડૉલર જણાવ્યો છે. ડેમોક્રેટ્સનું માનવું છે કે તેમાં મિડલ ઈસ્ટમાં અમેરિકન સૈન્ય સંપત્તિને થયેલા નુકસાનને છુપાવવામાં આવ્યું છે. તેઓ સંરક્ષણ વિભાગના અધિકારીઓને સમન્સ પાઠવીને જાહેર સુનાવણીઓમાં હાજર કરી શકે છે.
----------------------
આ સમાચાર પણ વાંચો…
ટ્રમ્પ માત્ર 2 વર્ષથી રાષ્ટ્રપતિ, તો કેમ ફરી મતદાન થશે?: મિડટર્મ ચૂંટણી શું હોય છે, ભારતથી કેટલી અલગ સિસ્ટમ; હાર્યા તો શું થશે?
અમેરિકામાં આવતીકાલે, એટલે કે 3 નવેમ્બરે મતદાન થવાનું છે. હવે તમે કહેશો, હમણાં 2 વર્ષ પહેલાં જ તો ચૂંટણી થઈ હતી. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને રાષ્ટ્રપતિ બન્યા ફક્ત 22 મહિના જ થયા છે. તો પછી ફરીથી ચૂંટણી કેમ? સંપૂર્ણ સમાચાર વાંચો…
