• Gujarati News
  • Utility
  • What Are Tenant And Landlord Rights? Can The Tenant Take His Belongings With Him When Leaving The House?

ટોઇલેટ સીટ માટે મકાનમાલિકને ઢોરમાર માર્યો:ભાડૂઆત અને મકાનમાલિકના અધિકારો કયા કયા છે? શું ઘર છોડતા સમયે ભાડૂઆત પોતાની વસ્તુ સાથે લઈ જઈ શકે છે?

એક મહિનો પહેલા

આ કિસ્સો ભાડૂઆત અને મકાનમાલિકનો છે. ઘટના એવી ઘટી કે દિલ્હી પોલીસને ચાણક્ય પ્લેસ પર ચર્ચની પાસે ભાડૂઆત અને મકાનમાલિક વચ્ચે મારામારીની સૂચના મળી. જ્યારે ઘટનાસ્થળ પર પોલીસ પહોંચી તો ખબર પડી કે ભાડૂઆતે મકાનમાલિકને ઢોરમાર માર્યો છે. પોલીસ અધિકારી મુજબ, વેદપ્રકાશ મકાનમાલિક છે અને વર્ષ 2021માં ઓફિસ ખોલવા માટે સુભાષ મેગ્ગોને પોતાની પ્રોપર્ટી આપી હતી.

સુભાષે એક મહિના પહેલાં ઓફિસ ખાલી કરી દીધી છે. જ્યારે તે અહીં શિફ્ટ થયો હતો, ત્યારે તેણે બાથરૂમમાં મોંઘી ટોઈલેટ સીટ લગાવી હતી. હવે તે એને પોતાની સાથે ખોલીને લઈ જવા ઈચ્છે છે, પણ વેદ પ્રકાશે એની ના પાડી દીધી. આ બાબતને લઈને બંને વચ્ચે બોલચાલ થઈ ગઈ અને સુભાષે વેદપ્રકાશને ઢોરમાર માર્યો.

આજના કામના સમાચારમાં આપણે ભાડૂઆત અને મકાનમાલિક બંને પક્ષની વાત કરીએ. આપણા તમામ પ્રશ્નોના જવાબ સુપ્રીમ કોર્ટના બે એડવોકેટ શશિ કિરણ અને સચિન નાયક આપશે

પ્રશ્ન- જે સામાન ભાડૂઆતે ભાડાના ઘરમાં લગાવ્યો છે, શું તે એને ઘર છોડતા સમયે સાથે લઈ જઈ શકે?
જવાબ- એ રેન્ટ એગ્રીમેન્ટના આધાર પર નક્કી કરવામાં આવે છે કે એ ભાડાના ઘરથી સામાન લઈ જઈ શકશે કે નહીં. ઘરમાં નાના-મોટા ફેરફાર તો દરેક ભાડૂઆત જ્યારે ભાડે રહેતો હોય ત્યારે કરે છે. ઘણીવાર તે તેના વિશે મકાનમાલિકને જાણ પણ કરતો નથી, કારણ કે તે તેની જરૂરિયાત છે.

જોકે તે કોઈ મોટો બદલાવ કરે તો તેની જાણ મકાનમાલિકને કરવી પડે છે. ભાડામાંથી તે ખર્ચના પૈસા પણ કાપી લેવામાં આવે છે. આ કેસમાં આ બાબત સ્પષ્ટ નથી કે ભાડૂઆતે જે ટોઇલેટ સીટ લગાવી છે એના પૈસા ભાડામાંથી કાપ્યા છે કે નહીં.

એ પણ સમજી લો કે આ વાત ભાડૂઆતના પોતાનો સમાન, જેમ કે ફ્રિજ, TV, AC વગેરે પર લાગુ પડશે નહીં. આ વાતને આવી રીતે સમજો કે જ્યારે ભાડૂઆત શિફ્ટ થયો ત્યારે તેની પાસે AC નહોતું. તે ઘરમાં રહેતાં-રહેતાં તેમણે AC ખરીદ્યું તો તેના પર મકાનમાલિક તેમને AC લઈ જતા રોકી શકતો નથી.

પ્રશ્ન- મકાનમાલિક જો નિયત બગડી જાય અને તે ભાડૂઆતને પોતાનો સામાન જ ન લઈ જવા દે તો એવામાં ભાડૂઆત શું કરી શકે?
જવાબ-
મકાનમાલિક તેના ભાડૂઆતને અમુક સામાન, જેમ કે તેનાં કપડાં, ઘરેણાં અને બાકીની વસ્તુઓ લઈ જતાં રોકી શકતો નથી. આમ કરવા પર ભાડૂઆત પોલીસમાં ફરિયાદ કરી શકે છે. જો ભાડૂઆતે ઘરમાં કોઈ તોડફોડ કરી છે, કંઈ નુકસાન કર્યું છે, ભાડું આપ્યું નથી તો મકાનમાલિક તેને ટેમ્પરરી સામાન લઈ જતા રોકી શકે અને એ પણ ત્યારે, જ્યારે પૈસા ન મળ્યા હોય.

પ્રશ્ન- આ કેસમાં ભાડૂઆતે જૂની ટોઇલેટ સીટની જગ્યાએ નવી સીટ લગાવી હતી, જો ઘર છોડતી વખતે તે પોતાની સીટ લઈ જઈ રહ્યો છે તો તેની જગ્યાએ જૂની કે બીજી સીટ ભાડૂઆતે લગાવી દેવી પડશે?
જવાબ-
રેન્ટ એગ્રીમેન્ટમાં જો આ લાઈન લખી છે કે જો તમે મારા ઘરમાં કોઈ સુધારા-વધારા કરાવો છો તો ઘર ખાલી કરતી વખતે તેની સાથે છેડછાડ કરી શકશો નહિ, તો ભાડૂઆતે આ વાતને માન્ય રાખવી પડશે. જો ભાડૂઆત આ વાતને માન્ય રાખશે નહિ તો મકાનમાલિક તેની સામે ફરિયાદ કરી શકે છે.

જો ભાડૂઆત અને મકાનમાલિકની વચ્ચે એ વાત નક્કી થઈ છે કે અત્યારે નવું લગાવી દો, જતા સમયે પાછું જૂનું લગાવી દે, જો ત્યારે તે આવું કરી શકે, પણ એના માટે લેખિત એગ્રીમેન્ટ હોવું જ જોઈએ.

પ્રશ્ન -ભાડે ઘર આપતા સમયે કઈ-કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
જવાબ-
નીચે લખેલી બાબતોનું મકાનમાલિકે ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

  • 11 મહિનાનો ભાડા કરાર
  • ભાડા કરાર 11 મહિના માટે કરવો જરૂરી છે.
  • રજિસ્ટરમાં જઈને એગ્રીમેન્ટ, એટલે કે રજિસ્ટ્રેશનને નોટરાઈઝ કરવું જરૂરી છે.
  • જો ભાડૂઆત 11 મહિના પછી ઘર કે દુકાન ખાલી કરવાની ના પાડે છે, તો તમે કોર્ટમાં આ ભાડા કરાર બતાવી શકો છો.
  • મકાનમાલિક 11 મહિના પછી પણ જૂના ભાડૂઆતને રાખવા માગે છે, તો તેણે દર વર્ષે ભાડા કરાર રિન્યૂ કરવો પડશે.

ભાડૂઆતનું પોલીસ વેરિફિકેશન

  • મિલકત ભાડે આપતાં પહેલાં પોલીસ વેરિફિકેશન જરૂરી છે.
  • અંગત રીતે મકાનમાલિકે આ કામ કરવું જોઈએ.
  • પોલીસ પાસે ભાડૂઆત, એટલે કે ભાડૂઆત વેરિફિકેશન ફોર્મ હોય છે.
  • તેને ભરવા માટે ભાડૂઆતનો ફોટો, આધાર કાર્ડની કોપી બધું જમા કરાવવાનું રહેશે.
  • ભાડૂઆતનો ગુનાહિત રેકોર્ડ હશે તો તે પોલીસ વેરિફિકેશનથી જાણી શકાશે.

અગાઉના મકાનમાલિકની પૂછપરછ

  • જો શક્ય હોય તો ભાડૂઆતને તમારું ઘર અથવા દુકાન આપતાં પહેલાં તેના અગાઉના માલિક પાસેથી તમારો રેકોર્ડ તપાસો.
  • એનાથી તેનું વર્તન સાથે એ જાણવા મળે કે તે સમયસર ભાડું ચૂકવે છે કે નહીં.

પ્રશ્ન- ભાડૂઆતને મકાન ખાલી કરાવવા અંગે કાયદો શું કહે છે?
જવાબ- મોડલ ટેનન્સી ઍક્ટ, 2021ની કલમ-21 અને 22માં એ વાતનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે ક્યારે મકાનમાલિક દ્વારા ભાડૂઆતને તેના ઘરમાંથી કાઢી શકાય છે. અમે ઉપરના ગ્રાફિકમાં પણ આનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. આ માટે મકાનમાલિકે રેન્ટ કોર્ટમાં મિલકત ખાલી કરાવવા અને કબજો વસૂલવા માટેની અરજી આપવાની રહેશે.

મોડલ ટેનન્સી એક્ટ, 2021 ગયા વર્ષે જૂનમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. તમે પણ જાણો એના વિશે કેટલીક મહત્ત્વની વાતો...

  • મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત વચ્ચે રિટર્ન, એટલે કે લેખિત ભાડા કરાર હોવા જોઈએ.
  • આ એગ્રીમેન્ટમાં ભાડૂઆત કેટલો સમય રોકાશે? કેટલું ભાડું ચૂકવાશે? કેટલી ડિપોઝિટની રકમ હશે? એની માહિતી મળશે, આ તમામ બાબતો જાણી શકાશે. જો એગ્રીમેન્ટ રિન્યૂ થશે તો કેટલા ટકા પૈસા વધશે, એનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવશે.
  • આ સાથે ઘર કે ફ્લેટમાં રહેવાની તમામ શરતો લખી લેવી જોઈએ.
  • મોડલ ટેનન્સી એક્ટની કલમ-5 મુજબ ભાડા કરાર નિયત સમય માટે જ કાયદેસર રહેશે.
  • એગ્રીમેન્ટની તારીખ પૂરી થયા બાદ મકાનમાલિક ફરી એ જ ભાડૂઆતને રાખવા માગે છે તો તેણે બીજો એટલે કે નવો એગ્રીમેન્ટ કરવો પડશે.
  • જો એગ્રીમેન્ટની તારીખ પૂરી થાય અને એગ્રીમેન્ટ રિન્યૂ ન થાય તો ભાડૂઆતે મકાન ખાલી કરવું પડશે.
  • જો ભાડૂઆત મકાન ખાલી કરવામાં અસમર્થ છે, એટલે કે કોઈ કારણસર મકાન ખાલી કરી શક્યો નથી, તો તેણે મકાનમાલિકને વધેલું ભાડું ચૂકવવું પડશે.

પ્રશ્ન- ભાડૂઆત પાસેથી મકાન, ફ્લેટ અને દુકાન કેવી રીતે ખાલી કરાવી શકો?
જવાબ-
આ માટે કાયદામાં અમુક પદ્ધતિઓ નક્કી કરવામાં આવી છે, જે નીચે લખવામાં આવી રહી છે...

  • ભાડૂઆતને પહેલા કાયદાકીય નોટિસ દ્વારા મકાન ખાલી કરાવવાની જાણકારી આપવી જોઈએ.
  • જો તેઓ સંમત ન થાય તો આ માટે પોલીસની મદદ લો.
  • રેન્ટ કંટ્રોલ ઓથોરિટીમાં અરજી દાખલ કરીને તમે તમારા ઘરને ખાલી કરાવી શકો છો.
  • IPCની કલમ-103 હેઠળ જો ભાડૂઆત બળજબરીથી તમારી સંપત્તિનો કબજો લઈ લે છે, તો તરત જ 100 ડાયલ કરો.

પ્રશ્ન- શું ભાડૂઆત મકાન ખાલી કરવાની ના પાડી શકે છે?
જવાબ- એ એવું બિલકુલ ન કરી શકે. હા, જો એગ્રીમેન્ટ દરમિયાન ઘર ખાલી કરવાનું કહેવામાં આવે તો તે ના પાડી શકે છે. તેણે પોતાની મજબૂરી જમીનદારને જણાવવી પડશે. તેને ઘર ખાલી કરવા માટે સમય આપવો પડશે. બીજી તરફ જો ભાડૂઆતનું વલણ યોગ્ય ન હોય, તેનું વર્તન અસામાજિક હોય તો તે મકાન ખાલી કરવાની ના પાડી શકે નહીં.

પ્રશ્ન- ભાડૂઆત મકાન ખાલી ન કરે અને મકાનમાલિક સાથે ખરાબ વર્તન કરે તો મકાનમાલિકે શું કરવું જોઈએ?
જવાબ- પોલીસને ફરિયાદ કરો અથવા 100 નંબર ડાયલ કરો. ભાડૂઆત સાથે મકાનમાલિક દ્વારા ગેરવર્તણૂક કરવામાં આવે તો ભાડૂઆત પણ પોલીસમાં ફરિયાદ કરી શકે છે.

ભાડૂઆત પાસે પણ આ 10 અધિકાર છે

  • મોડલ ટેનન્સી એક્ટ હેઠળ, ભાડૂઆતને ભાડા કરારમાં ઉલ્લેખિત સમયમર્યાદા પહેલાં દૂર કરી શકાતો નથી, સિવાય કે તેણે સતત બે મહિના સુધી ભાડું ન ચૂકવ્યું હોય અથવા તે મિલકતનો દુરુપયોગ કરી રહ્યો હોય.
  • રહેણાક મકાનની સુરક્ષા મહત્તમ 2 મહિનાનું ભાડું હોઈ શકે છે. બિન-રહેણાક સ્થળો માટે મહત્તમ 6 મહિનાનું ભાડું.
  • ભાડૂઆતને દર મહિને ભાડું ચૂકવવા પર રસીદ લેવાનો અધિકાર છે. જો મકાનમાલિક ભાડૂઆતને સમય પહેલાં હટાવી દે છે તો રસીદ કોર્ટમાં પુરાવા તરીકે બતાવી શકાય છે.
  • ભાડૂઆતને દરેક સ્થિતિમાં વીજળી અને પાણી લેવાનો અધિકાર છે. કાયદા મુજબ વીજળી અને પાણી કોઈપણ વ્યક્તિ માટે પાયાની જરૂરિયાત છે.
  • તેને ઘર કે મકાન ખાલી કરવાનું ચોક્કસ કારણ જાણવાનો અધિકાર છે.
  • જો મકાનમાલિક તેના પર ભાડા કરારમાં નિર્ધારિત શરતો સિવાય અન્ય કોઈ શરત લાદે છે અથવા અચાનક ભાડામાં વધારો કરે છે, તેથી તે કોર્ટમાં અરજી કરી શકે છે.
  • જો ભાડૂઆત ઘરમાં ન હોય તો મકાનમાલિક પોતાના ઘરનું તાળું તોડી શકતો નથી. ન તો સામાન બહાર ફેંકી શકે છે. આમ કરવાથી કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
  • મકાનમાલિક જાણ કર્યા વગર ભાડૂઆતના ઘરે આવી શકતો નથી.
  • તેનો કોઈપણ સામાન ચકાસી શકતો નથી.
  • મકાનમાલિક દરેક સમયે ભાડૂઆત અને પરિવારના સભ્યો પર નજર રાખી શકતો નથી.