Back કથા સરિતા
પ્રકાશ બિયાણી

પ્રકાશ બિયાણી

બિઝનેસ (પ્રકરણ - 37)
‘દિવ્ય ભાસ્કર’ના કોલમિસ્ટ એવા પ્રકાશ બિયાણી ભારતના આંત્રપ્રેનર્સ પર સતત અભ્યાસપૂર્ણ લેખો લખે છે.

માટી વગર સફળ ખેતી

  • પ્રકાશન તારીખ16 Oct 2019
  •  
સ્ટ્રેટેજી & સક્સેસ- પ્રકાશ બિયાણી
એવી માન્યતા છે કે વૃક્ષ-છોડ ઉગાડવા અને તેમના ઉછેર માટે ખાતર, માટી, પાણી અને સૂર્યપ્રકાશ જરૂરી છે, પણ સાચું તો એ છે કે વૃક્ષ કે છોડ માટે પાણી, પોષકતત્ત્વ અને સૂર્યપ્રકાશ એમ ત્રણ વસ્તુઓની જ જરૂર હોય છે. ખેતીની જમીન સતત ઓછી થતી જઈ રહી છે ત્યારે હવે માટી વગરનું હાઈડ્રોપોનિક્સ ફાર્મિંગ થવા લાગ્યું છે. હાઈડ્રોપોનિક શબ્દની ઉત્પત્તિ બે ગ્રીક શબ્દો ‘હાઈડ્રો’ તથા ‘પોનોસ’થી થઈ છે. હાઈડ્રોનો અર્થ પાણી અને પોનોસનો અર્થ કાર્ય થાય છે.
દિલ્હીના ઉલ્લાસ સમ્રાટ અને તેમના મિત્રો ધ્રુવ ખન્ના અને દીપક કુકરેજા દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં 2 લાખ ચોરસ ફૂટ જગ્યા પર હાઈડ્રોપોનિક્સ ફાર્મિંગથી કીટનાશક મુક્ત 700 ટન ફળ અને શાકભાજી દર વર્ષે ઉત્પન્ન કરે છે. તેમનું સ્ટાર્ટઅપ ટ્રીટોન ફૂડવર્ક્સ મહાબળેશ્વરમાં 20 ટન સ્ટ્રોબેરી, મહારાષ્ટ્રના વાડા જિલ્લામાં 400 ટન ટામેટાં, 150 ટન કાકડી, 400 પાલક હેડ્સ અને 700થી વધારે ફુદીનાની ઝૂડી પેદા કરી રહ્યા છે.
2014માં ઉલ્લાસ સમ્રાટ મોહાલી(દિલ્હી) સ્થિત પોતાની પૈતૃક જમીન પર ફાર્મહાઉસ ડેવલપ કરવા ઇચ્છતા હતા. તેમની માતાને ફેફસાંની બીમારી હતી. તેમને માતાને ફાર્મહાઉસ શિફ્ટ કરવાનું વિચાર્યું તો ડોક્ટર્સે કહ્યું કે ફાર્મહાઉસમાં માટી અને ધૂળ તેમની માતા માટે જોખમરૂપ છે. તે દિવસોમાં જ તેમના મિત્ર ધ્રુવ ખન્ના સિંગાપુરમાં પોતાનું એક ટેક્ સ્ટાર્ટઅપ સ્થાપિત કરી રહ્યા હતા, પણ ઇચ્છતા તો એવું હતા કે સ્વદેશ પાછા ફરે અને અહીં જ પોતાનો ઉદ્યમ શરૂ કરે. બંને મિત્રોએ હાઈડ્રોપોનિક્સ ફાર્મિંગ કરવાનો નિર્ણય કર્યો તો ધ્રુવે સિંગાપુરમાં હાઈડ્રોપોનિક્સ ફાર્મ્સથી પ્રારંભિક જ્ઞાન મેળવવાનું શરૂ કર્યું. ઓનલાઈન રિસર્ચ કરતાં ઉલ્લાસની મિત્રતા દીપક કુકરેજા સાથે થઈ. સમાન વિચારોના દેવાંશુ શિવનાની અને વૈભવ બત્રા પણ પાછળથી ટીમમાં જોડાયા અને ઓક્ટોબર 2014માં આ પાંચ મિત્રોએ ટ્રીટોન ફૂડવર્ક્સની સ્થાપના કરી.
ટ્રીટોન ફૂડવર્ક્સે ઉલ્લાસના સૈનિક ફાર્મ, દિલ્હીસ્થિત પૈતૃક ફાર્મહાઉસ પર 500 ચોરસ ફૂટની જગ્યામાં સ્ટ્રોબેરીનું ટ્રાયલ હાઈડ્રોપોનિક્સ ફાર્મિંગ કર્યું. 8 ટન સ્ટ્રોબેરી પેદા થઈ તો ટ્રીટોન ફૂડવર્ક્સે ફળ અને શાકભાજીનું કોમર્શિયલ ફાર્મિંગ શરૂ કર્યું. તેમણે ફાર્મહાઉસ પર તેના માટે કન્સ્ટ્રક્શન શરૂ કરાવ્યું અને બોરવેલ ખોદાવ્યો. ત્યાં રહેઠાણ માટે કન્સ્ટ્રક્શન ન થઈ શકે તેની વાત સાથે એક મ્યુનિસિપલ કર્મચારીએ ઉલ્લાસ પાસે લાંચ માગી. તેમણે એ કર્મચારીને જણાવ્યું કે તેઓ રહેઠાણ માટે કન્સ્ટ્રક્શન નથી કરી રહ્યા અને ખેતી માટે ગ્રીન હાઉસ બનાવી રહ્યા છે. છતાંય લાંચ ન આપવાને કારણે તે કર્મચારીએ નોટિસ આપ્યા વગર તેમનું ગ્રીન હાઉસ તોડાવી દીધું. આ કાર્યવાહીથી ટ્રીટોન ફૂડવર્ક્સના સંસ્થાપકોનું રોકાણ ડૂબી ગયું અને ટીમ પણ વિખેરાઈ ગઈ. દેવાંશુ શિવનાની અને વૈભવ બત્રાએ કંપની છોડી દીધી. ઉલ્લાસ સમ્રાટ, ધ્રુવ ખન્ના અને દીપક કુકરેજા હિંમત ન હાર્યા. તેમણે રોહિણી (દિલ્હી) અને વાડા (મુંબઈ નજીક) રિસર્ચ અને પ્રોડક્શન સુવિધાઓ એકઠી કરી અને 2016 તથા 2017માં દિલ્હી, કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્રમાં પાંચ પ્રોજેક્ટથી આશરે 1 કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી.
સીડ કેપિટલ મળ્યા પછી તેમણે ઓછામાં ઓછી પડતરમાં હાઈડ્રોપોનિક્સ ફાર્મિંગ માટે ગ્રીન હાઉસ ઊભું કરવાની વ્યવસ્થા કરી. તેમણે ગ્રીન હાઉસની ડિઝાઈન જાતે બનાવી, લોકલ વેન્ડર્સને મળીને મટીરિયલ ખરીદ્યું. પ્લાન્ટ્સ માટે પ્લાસ્ટિક મોડલ્સને બદલે સ્ટિરોફોમના મોડલ્સ બનાવ્યા જે ખૂબ સસ્તા હોવાની સાથે તાપમાન પણ નહોતા વધારતા. તેમણે ઓછા પાણીથી સિંચાઈ કરનારું હાઈ પ્રેશર ફોગર વિકસિત કરાવ્યું. ત્યારબાદ તેમણે માનેસરમાં 5 એકર જમીન પર ટામેટાં, સ્ટ્રોબેરી, રીંગણ અને મરચાનું હાઈડ્રોપોનિક્સ ફાર્મિંગ કર્યું. ધ્રુવ કહે છે કે અમે કેમિકલ પેસ્ટિસાઈડ્સનો છંટકાવ કર્યા વગર હાઈડ્રોપનિક્સ ફાર્મિંગથી બહુ ઓછી જમીન અને પાણીથી સમાન પાક ઉત્પાદન કરી રહ્યા છે. હાઈડ્રોપોનિક્સ ફાર્મિંગથી ખેતી કરવામાં એક એકરમાં લગભગ 90 લાખથી 1 કરોડ સુધીનો ખર્ચ આવે છે. સંપૂર્ણ ખર્ચ અલગ કાઢ્યા પછી 30થી 35 લાખ રૂપિયા જેટલો નફો થાય છે.
[email protected]
x
રદ કરો
TOP