Back કથા સરિતા
અંકિત ત્રિવેદી

અંકિત ત્રિવેદી

કવિતા (પ્રકરણ - 74)
કવિ સંમેલનોનાં સંચાલનમાં નોખી ભાત પાડનારા અંકિત ત્રિવેદી ખુદ જાણીતા કવિ અને કટાર લેખક છે.
પ્રકરણ-32

સર્જનની ક્ષણો... સર્જકનો શબ્દ...

  • પ્રકાશન તારીખ06 Feb 2019
  •  

નોબલ પારિતોષિક પ્રાપ્ત કવિ લોરિયેટ પાબ્લો નેરુદાએ એમની આત્મકથા મેમ્વાર્સમાં લખ્યું છે...
‘મને શબ્દો મળે છે ફૂલની કટોરીમાંથી,
મને શબ્દો મળે છે ભોજનની થાળીમાંથી.
મને શબ્દો મળે છે વરસાદની હેલીમાંથી,
મને શબ્દો મળે છે રેતી અને પથ્થરમાંથી.
મને શબ્દો મળે છે લોહી અને આંસુમાંથી,
મને શબ્દો મળે છે બધેથી. એ લોકો આવ્યા.
એમણે અમારા પ્રદેશ પર હુમલો કર્યો
અમારું બધું જ લૂંટી ગયા.
પણ એમને ખબર નથી કે તેઓ એક મોટી
દોલત પાછળ મૂકતા ગયા છે.
એમના શિરસાણમાંથી, એમનાં પગરખાંમાંથી,
એમની ફરફરતી દાઢીમાંથી,
એમના ઘોડાની ખરીઓમાંથી,
એમનાં હથિયારમાંથી, એમના પ્રહારોમાંથી,
એમની ગાળોમાંથી અને એમના હોંકારા–પડકારામાંથી,
અમને શબ્દો આવી મળ્યા છે.

જે આક્રમણકારો આવ્યા એમના શબ્દો એટલી મોટી દોલત છે કે તેમાંથી બની અમારી ભાષા. ચીલી દેશના આ વિશ્વકવિનું નિવેદન છે. ભાષા આક્રમણ અને ઘર્ષણમાંથી ઊભી થાય છે અને કામ કરે છે શાંતિનું! કવિ બોલે ત્યારે કવિનું મૌન સંભળાતું હોવું જોઈએ. કલાનો કસબ કોઈને સબક શિખવાડવાનો નથી. કસબ શીખીને ‘સબ’ના એટલે કે સહુના થવાની વાત છે. ભાષા તો સદીઓ જૂની છે. ભાષા પણ ફેશનને અપનાવે છે. ભ્રંશ અને અપભ્રંશ થયા જ કરે છે. ભાવ વ્યક્તિ પર આધાર રાખે છે. ભાવ અને ભાષા વ્યક્તિ ઉપર દારોમદાર રાખે છે તેથી મર્યાદિત છે. છતાંય કવિ એ ભાષામાંથી કશુંક નવું-અવનવું-અદકેરું સર્જતો હોય છે. ભાષાને બનતા વાર લાગે છે, પણ બન્યા પછી એ ભાષામાં જામતા આપણને વાર ન લાગવી જોઈએ.
ભાષા હેમખેમ છે એ કબૂલ, પણ ભાવ સ્વયં અભાવ અને સ્વભાવની વચ્ચે ઝોલા ખાય છે. શબ્દનું મૂલ્ય આંકી શકાય એવું નથી. સર્જક તો સહન કરીને દુનિયાને સર્જનાત્મકતા બક્ષવા આવ્યો છે. ભાષાને એ પૂરેપૂરી રીતે અપનાવે છે અને અજમાવે છે. એની પાસે આંખો દેખ્યું કશું જ નથી હોતું, પણ હૃદયે અનુભવેલું બધું જ હોય છે. એની કલ્પનામાં વાસ્તવિકતા હોય છે. એ એમાં રાચતો જ નથી હોતો. એમાંથી રચતો પણ હોય છે. એ પ્રકૃતિનો અંશ છે, પણ પ્રકૃતિને પાછું આપી જનારો ‘વંશ’ પણ છે. એ ફૂલોમાં છુપાયેલી સુગંધની કવિતા જેવો છે. એ સમયને કાગળ ઉપર બાંધતો નથી, અનંતતા તરફ લંબાવે છે.
એનું ‘હોવું’ અચરજ અને આશ્ચર્ય વચ્ચેના સત્સંગ જેવું છે. એની ઉપર જેટલા પ્રહાર થશે એટલા જ પ્રહારોમાં એ ખેડાણ કરવાનો. એનું ‘ગજું’, એનું ‘વજુ’ જ છે. એની પ્રાર્થના એનું સર્જન છે. બે કિનારા, વચ્ચે વહેતા વહેણને કારણે જુદા લાગે છે અથવા તો વહેણને કારણે એક લાગે છે. એ પોતાના વર્તુળમાં બ્રહ્માંડમાં એકાંતને ઝીલતો હોય છે. એ તબલાંની જેમ મેળવેલો નથી હોતો, એ તો તાલમાં ઓગળેલો હોય છે. એના શબ્દને અર્થની જરૂર નથી પડતી. એનો અર્થ સ્વયં શબ્દ બની જાય છે.

વિષય કોઈ પણ હોય એ એમાં પોતાનું હૃદય નીચોવતો નથી, હૃદયને એ વિષયનું કરી નાખે છે. એ કોઈનોય મહોતાજ નથી એટલે જ સર્વનો સરતાજ છે. સાચો સર્જક રાગ, દ્વેષ અને દંભથી પર અને પાર હોય છે. એનાં મૌનમાં પણ અકળાવનારી શાંતિ હોય છે. એની શાંતિમાં આવનારાં હર્ષોલ્લાસનું ભવિષ્ય હોય છે. એને કોઈની પાબંદી નથી છતાંય એના પોતાના અજંપામાં જીવે છે. બે ધબકારા વચ્ચેની ખાલી જગ્યા એને ચટકો ભરે છે ત્યારે એની ઝણઝણતી એના શબ્દોની ‘આરત’ પ્રગટાવે છે.
ઓન ધ બીટ્સ :
‘કાંઈ નહોતું તે છતાં લોકો મને લૂંટી ગયા,
કાંઈ નહોતું એટલે મેં પણ લૂંટાવ્યો છે મને.’- બેફામ
[email protected]

તમારો ઓપિનિયન પોસ્ટ કરો

લેટેસ્ટ કમેન્ટ્સ

તમારો પ્રશ્ન પોસ્ટ કરો

અનામિક ઉમેરોપ્રશ્ન ઉમેરો

લેખકને તમારો પ્રશ્ન મોકલો

અનામિક ઉમેરોપ્રશ્ન ઉમેરો
x
રદ કરો

કલમ

TOP