રામચરિત માનસને ઘેરઘેર પહોંચાડનારા કથાકાર મોરારિ બાપુની કથાનો રસાસ્વાદ ‘દિવ્ય ભાસ્કર’ના વાચકોને શબ્દદેહે મળતો રહ્યો છે.

સાધકે કર્મઠ રહેવું જોઈએ, અકર્મણ્ય ન થવું જોઈએ

  • પ્રકાશન તારીખ20 Jan 2019
  •  

એક પ્રશ્ન છે કે ‘બાપુ, અમે ભગવાનની પ્રાર્થના કરીએ, પૂજા કરીએ, પાઠ કરીએ તો એમાં સાવધાન રહીને કરીએ કે કેવી રીતે કરીએ?’ સામાન્ય સાવધાની તો રાખવી પડશે, નહીંતર ઠાકોરજી રહી જશે અને આચમનીને સ્નાન કરાવી દેશો! સીધી સાદી જાગૃતિનો સવાલ છે. ક્યાં અર્ચના કરવી, ફૂલ ક્યાં ચડાવવાં, કેવી રીતે ચડાવવાં, સંધ્યા કરવામાં કેટલું આચમની જળ લેવું, ક્યાં માર્જન કરવું, કયા વેદની સંધ્યા છે, એ બધાં સાધનમાં સાવધાની જરૂરી છે. ‘માનસ’માં ભગવાનની સ્તુતિ, પૂજા-પાઠ આદિ કરવાં હોય એમાં કયા પ્રકારની સાવધાની રાખવી જોઈએ, એનું એક સૂત્ર આપવામાં આવ્યું છે,


સુનિ બિરંચી મન હરષ તન પુલકિ નયન બહ નીર,
અસ્તુતિ કરત જોરિ કર સાવધાન મતિધીર.


આટલું ધ્યાન રાખવું. જ્યારે દેવતાઓએ ભગવાનની સ્તુતિ કરી ત્યારે સૌથી પહેલી સ્તુતિ એ આવી કે મનને સાવધાન કરી દીધું. મન હર્ષિત થયું. એનો મતલબ પહેલી જાગૃતિ એ હોવી જોઈએ કે આપણું મન પ્રસન્ન હોવું જોઈએ. હું તો ત્યાં સુધી છૂટ આપું છું કે સવારે છ વાગ્યે તમે ઠાકોરજીની પૂજા કરતા હો અને છ વાગ્યે તમારું મન પ્રસન્ન ન હોય તો આઠ વાગ્યે પૂજા કરો. હવે તમે કહેશો કે અમારે પૂજા છ વાગ્યે જ કરવી પડે, કેમ કે આઠ વાગ્યે ઓફિસ જવાનું હોય છે. તો હું કહીશ કે પ્રસન્નતા હોય તો ગાડીમાં પૂજા કરી લો.

માનસી પૂજા પણ થઈ શકે છે. પૂજા કેવળ યંત્રવત્ ન થઈ જાય એટલા માટે જાગૃતિ જરૂરી છે. પાંચ-પાંચ કલાક સુધી પૂજા કરો એ સારી વાત છે, પરંતુ એની શું જરૂર છે? દેશ-કાળ અનુસાર મન પ્રસન્ન રહેવું જોઈએ. મારી વાત ક્યાં સુધી પહોંચશે, ક્યારે પહોંચશે એ અલ્લાહ જાણે! પરંતુ હું કહેતો રહું છું, જ્યાં સુધી મારો સંબંધ છે ત્યાં સુધી, હું જ્યારે રામકથા ગાવા લાગું છું ત્યારે મારી આ કોઈ ધર્મશાળા નથી, પ્રયોગશાળા છે. એમાંથી કંઈક ફલિત થાય. આ પ્રયોગ થઈ રહ્યો છે.


‘રામચરિત માનસ’નો ‘ઉત્તરકાંડ’ આખો ઉપાસનાકાંડ છે. ત્યાં સત્સંગ થઈ રહ્યો છે. ત્રીજો ઘાટ કર્મનો ઘાટ છે. માણસ અકર્મણ્ય ન થઈ જવો જોઈએ. પૂરો સત્સંગ કરી લો પછી તમારી અંદરથી કૃપાનું એક રૂપ પ્રગટ થઈ જશે. આજકાલના વિજ્ઞાનને કારણે એરપોર્ટમાં નિયત સ્થાન પર આપણો પગ પડે છે તો દરવાજો ખૂલી જાય છે. એનાથી થોડો દૂર પગ રહે તો દરવાજો નથી ખૂલતો. સાધકે કર્મઠ રહેવું જોઈએ, અકર્મણ્ય ન થવું જોઈએ. કર્મનો ઘાટ, ત્યાં નિરંતર ગંગા વહે છે, યમુના વહે છે, સરસ્વતી વહે છે.

ચોથો છે શરણાગતિનો ઘાટ, જેને મહાપ્રભુજી નિ:સાધનતા કહે છે. ‘શરણાગતિ’ શબ્દ ઉચ્ચારવો બહુ આસાન છે. આપણને ‘શરણાગતિ’ બોલવું પણ સારું લાગે છે, પરંતુ તત્ત્વત: શરણાગતિ મોટેભાગે અસંભવ છે. જ્યાં થઈ જાય છે ત્યાં તો કંઈ કરવાનું શેષ રહેતું જ નથી. ઘણા લોકો કહે છે કે અમે ફલાણાના આશ્રિત છીએ, ફલાણાના ફોલોઅર્સ છીએ. એક ચિઠ્ઠી છે કે ‘આપના કેટલા ફોલોઅર્સ છે?’ આવો ધંધો કરાય? ડાહ્યો માણસ ન કરે! મજબૂર સાહેબનો શેર છે,


ના કોઈ ગુરુ ના કોઈ ચેલા,
મેલે મેં અકેલા, અકેલે મેં મેલા.


મેં તો ઘણા સમયથી કહ્યું છે કે હું કોઈનો ગુરુ છું જ નહીં. મારા કોઈ શિષ્ય નથી. મારા હજારો શ્રોતાઓ છે. ઘણા પ્રાઇવેટ પ્રેક્ટિસ કરવા માટે કહે છે, અમે મોરારિબાપુના ચેલા છીએ! સાવધાન રહેજો, મારા કોઈ ચેલા નથી. હું મારા દાદા, ગ્રાન્ડફાધરનો માત્ર શિષ્ય છું અને એમણે મને જે કહ્યું છે એ કરવાની ઈમાનદારીપૂર્વક કોશિશ કરી રહ્યો છું. એમણે મને પાંચ વસ્તુ બતાવી હતી. નાનપણમાં મેં એ વાત લખી લીધી હતી. એ તમને પણ ઉપયોગી થઈ શકે તેમ છે.


કેટલાક લોકો ‘સીતારામ પરિવાર’ની વાત કરે છે. મારો કોઈ પરિવાર નથી. આખી દુનિયા મારો પરિવાર છે. મારું નામ લઈને કોઈ ખોટું ગ્રૂપ બનાવીને લાભ લે તો સાવધાન રહેવું. જે કથા લેવા આવે છે એમને પણ હું સ્પષ્ટ કહું છું કે તમારે કોઈપણ વાત કરવી હોય તો મારી સાથે જ સીધી વાત કરવી. વચ્ચે કોઈ છે જ નહીં. કથા લેવી હોય તો સીધા આવો. બીજાને વચ્ચે લાવ્યા તો હું તારીખ નહીં આપું! આટલું સ્પષ્ટ કહું છું તો પણ લોકોને થાય છે કે આમનો સંપર્ક કરીએ તો તારીખ મળશે!

પરમાત્મા પાસે પહોંચવા માટે પણ કોઈ દલાલ કે વાયા વ્યવસ્થા છે નહીં. એમ જ નીકળશો ને તો તમારે જેમની જરૂર હશે એવા કોઈ ને કોઈ તમને મારગમાં મળી જશે. એ આધ્યાત્મિક વ્યવસ્થા છે. જરૂર પડશે ત્યારે કોઈ આવીને ઊભું રહી જશે. ત્રણ વખત કહું છું, હું કોઈનો ગુરુ નથી, હું કોઈનો ગુરુ નથી, હું કોઈનો ગુરુ નથી. એનો મતલબ મારા કોઈ ચેલા નથી, મારા કોઈ ચેલા નથી, મારા કોઈ ચેલા નથી. કવિતાની ભાષામાં કહું તો મારા કોઈ ફોલોઅર્સ નથી, બધાં મારાં ફ્લાવર્સ છે.

મારા ‘રામચરિત માનસ’ની પુષ્પવાટિકામાં જાતજાતનાં ફૂલો છે અને એ જે ફૂલો ખીલ્યાં છે એનો હું માળી છું. હું એની માવજત કરું છું. ક્યારેક દોહાથી, ક્યારેક ચોપાઈથી, ક્યારેક સૂત્રથી. નાનું બાળક હોય તો મુસ્કુરાઈને માવજત કરી લઉં છું. કોઈ યુવા શ્રોતા હોય છે તો એના ખભે હાથ મૂકીને પૂછી લઉં છું કે બેટા, કેમ છે? કોઈ વડીલ હોય તો પ્રણામ કરીને પૂછી લઉં છું કે દાદાજી, કેમ છો? બધાં મારાં ફ્લાવર્સ છે. લોકો ઘણી ખોટી ભ્રાંતિઓ ફેલાવે છે!

સીધા કથા લેવા ન આવે, વાયા-વાયા આવે! અને કથા હું બે-ચાર વર્ષ પહેલાં આપી નથી શકતો. પછી એ વાયાવાળા હોય એ બધા કહેશે, નહીં મળે! પછી કેટલાંક એવાં તત્ત્વો ઘૂસી જાય છે, જે એવું બોલે છે કે આટલા પૈસા નહીં આપો ત્યાં સુધી કથા નહીં મળે. હું દુનિયામાં ક્યાંય પણ કોઈનો એક પૈસો નથી લેતો. પોથી લઈને જાઉં છું, પોથી લઈને પાછો આવું છું. કોઈ માઈનો લાલ બતાવે તો ખરો કે બાપુએ કથાના આટલા પૈસા લીધા! દુનિયાને સમજવી બહુ મુશ્કેલ છે અને વધારે સમજવાની જરૂર પણ શું છે? ⬛
(સંકલન : નીિતન વડગામા)
[email protected]

તમારો ઓપિનિયન પોસ્ટ કરો

લેટેસ્ટ કમેન્ટ્સ

તમારો પ્રશ્ન પોસ્ટ કરો

અનામિક ઉમેરોપ્રશ્ન ઉમેરો

લેખકને તમારો પ્રશ્ન મોકલો

અનામિક ઉમેરોપ્રશ્ન ઉમેરો
x
રદ કરો

કલમ

TOP