‘બુધવારની બપોરે’ અને ‘એન્કાઉન્ટર’ જેવી કોલમોથી જાણીતા હાસ્યકાર અશોક દવે વરિષ્ઠ હાસ્યકારોમાં સમાવિષ્ટ છે.

ચના જોર ગરમ

  • પ્રકાશન તારીખ25 Apr 2019
  •  

કબૂલ કરું છું કે, હોટલમાં ડિનર માટેનું મેનુ પસંદ કરતા મને આવડતું નથી. પથારીમાં ચાદર પાથરતો હોય એમ વેઇટર અમારા ટેબલ ઉપર ડિશ કરતાંય મોટી સાઇઝનાં મેનુ પાથરી જાય છે. એ વાંચતા જ નહીં, સમજવામાંય મને ટાઇમ લાગે છે. મેક્સિકન કે ચાયનીઝ ફૂડનાં નામો બોલતા મારે પ્રેક્ટિસ કરી લેવી પડે છે. ફાટી તો ત્યાં જાય છે, રૂ. 350/ની એક સબ્જી અને સાલું આવડું અમથું પરાઠું સિત્તેર-સિત્તેર રૂપિયાનું જોઈને! ઊભા થઈએ ત્યારે બિલ સહેજેય બે-ત્રણ હજારનું આવે. એમાં સો-દોઢસોની ટીપ વેઇટરને આપવી સ્ટેટસ સિમ્બોલ થઈ ગયો છે. એક-એક સબ્જી કે દાલ-તડકાના આટલા ભાવ વાંચીને મને હેડકીઓ ચઢી જાય છે, પણ મારા છોકરાઓ કહે છે, ‘પપ્પા, આટલો ભાવ તો હોય જ ને?’
અમારા જમાનામાં આવાં મેનુ-ફેનુ હતાં પણ નહીં. હોટલની ભીંતો ઉપર ચોકથી લખ્યું હોય, ‘મસાલા ઢોંસા 50 પૈસા, ઇડલી 35 પૈસા, ચા 15 પૈસા ને પાણી ઢોળવું નહીં. રાજકારણ કે જુગાર-સટ્ટાની વાતો કરવી નહીં.’ (આજની જનરેશનને કહેજો, 50 પૈસા એટલે અડધો રૂપિયો. અલબત્ત, પૈસા તો એ લોકોએ જોયા જ નથી એટલે 15 પૈસા સમજાવતા તમારે ઘરની બે-ત્રણ ચા ઠોકી જવી પડશે.) વેઇટર કરતાં આપણાં કપડાં સારા હોય, એટલો જ ફરક. બાકી બિલ મહેતાજી લાવે. લાકડાના પાટિયા ઉપર ક્લિપમાં પત્તાંની અડધી કેટ જેટલી સાઇઝના બિલનો ડટ્ટો હોય, એમાંથી આપણું બિલ ફાડીને મેહતાજી આપણા ટેબલ પર પડેલા કાચના પીવાના ગ્લાસમાં આપણું બિલ બોળીને ટેબલ પર મૂકે, જેથી ઊડી ન જાય. આ વાંચવું ગમે એવું તો નથી, પણ હકીકત છે કે, ‘વેઇટર એક હાથમાં કાચના છ ગ્લાસ એકસામટાં પકડીને લાવતો એટલે દેખીતું છે, પાણી એનાં આંગળાં બોળેલું હોય, પણ ખુન્નસ ચઢી આવે એવી વાત એ છે કે, એવું પાણી પીવામાં ગ્રાહકોને નવાઈ પણ નહોતી લાગતી.’

  • સિક્સર: પાકિસ્તાનના સૌથી સન્માનનીય સિનિયર પત્રકાર કાયમ માટે પાકિસ્તાન છોડી જવા માગે છે ને કહે છે, ‘હું જ્યાં જઈશ ત્યાં કહીશ નહીં કે હું કયા દેશમાંથી આવ્યો છું. આ મૂલ્કના ભ્રષ્ટાચાર અને બેવકૂફીઓથી હું ત્રાસી ગયો છું.’ - આપણે કાંઈ કહેવાનું રહે છે?

વેઇટરને ટીપ આપવી અમે શહેનશાહી સમજતા. પૂરા 20 પૈસા ટીપ આપીને રાહ જોતા કે, એમાંથી સૌજન્ય ખાતર દસ પૈસા પાછા આપે તો એટલો ખર્ચો ઓછો.
નાસ્તામાં ફાફડા-જલેબી કે સમોસાં-પેટીસ અને કટલેટ્સ. પૂરા અમદાવાદમાં ‘સારી’ કહેવાય એવી હોટલો જ 15-20 માંડ હતી ને બધીઓમાં મળે તો આ જ વાનગીઓ. લોજમાં જમવા જાઓ તો આખું ભાણું અઢી રૂપિયામાં અને અડધું એક રૂપિયામાં. અડધામાં આવે તો બધું, પણ એ એક જ વાર હોય. જેટલી ભૂખ હોય એટલું દાબી દાબીને જમી ન શકાય. (છોકરાઓને લોજનો અર્થ પણ ખબર નહીં હોય. તમને ખબર હોય તો સમજાવજો. ઉઘાડા શરીરે પરસેવાથી લથબથ મહારાજ ગ્રાહકોની સામે વાંકો વળી વળીને રોટલી વણતો હોય ને બીજો રોટલી તવા ઉપર મૂકતો હોય. કોઈને ધાર્મિક વાંધો ન આવે એટલા માટે જાત ગમે તે હોય, મહારાજોના શરીરો ઉપર બ્રાહ્મણોની જનોઈ ચોક્કસ રહેતી, જેથી કોના હાથનું ખાઓ છો, એનો વાંધો ન આવે.)
એ વખતે જોરમાં હતા ચના જોર ગરમ. એ કાંઈ આજની માફક તૈયાર પેકેટોમાં ન મળે. યુ.પી.ના ભૈયાજી કાવડ લઈને વેચવા નીકળતા. કાવડ એટલે ભક્ત શ્રવણ એનાં પ્રજ્ઞાચક્ષુ મા-બાપને જાત્રા કરાવવા લાકડાના વાંસડાના બંને છેડે બાંધેલા ત્રાજવામાં બંનેને બેસાડતો, જેથી બંને સાઇડનું બેલેન્સ પણ રહે. શર્ત એટલી કે, બેમાંથી એકેય પાર્ટી ઓછી થઈ જવી ન જોઈએ. એ કાવડનું સ્થાન ચના જોર ગરમવાળા ભૈયાઓએ લીધું. ગ્રાહકોને આપવા માટે પતરાની એક ડબલી હોય, એ એનું માપ. મહીં ભરી ભરીને ભૈયો આપે. આગળના પલ્લામાં ચણા હોય, એની ઉપર ધગધગતા કોલસામાં ભરેલી કુલડી હોય, જેથી ગ્રાહકોને ગરમ માલ મળે. એમાં આજનાં જેવાં પેકિંગ્સ ન મળે. કોઈ પુસ્તકનાં પાનાં ફાડી ફાડીને એમાં ગ્રાહકને પડીકું બનાવીને આપે. માલ ઓછો લેવાનો હોય તો ત્રિકોણ આકારની ફુલ્સ-કેપ બનાવીને ચણા ભરે અને વધારે હોય તો પુસ્તકનાં પાનાં ફાડી ફાડીને પડીકું બનાવીને આપે. દૃશ્યનું સૌંદર્ય તો ભૈયો જે અદાથી ચના ઉપર લીંબુ નિચોવે, એ જોવામાં આવતું. આખા પડીકા ઉપર ગોળ ચકરડું મારીને એ લીંબુ નિચોવે અને પૈસા વસૂલ કરવા અમે ‘ભૈયા, જરા ઔર જ્યાદા નિચોવો ને’ એવું હિન્દીમાં કહેતા. મોંમાં પાણી એટલે આવી જતાં કે, વીસ પૈસાના ચનાજોર ગરમમાં મસાલા કેટલા બધા પડે! લીંબુ ઉપરાંત લાલ મરચું, ચાટમસાલો, સૂંઠ, કાંદા, લીલાં મરચાંના કટકા, કોથમીર, ટામેટાં અને ખાસ તો જે પડીકામાં આપ્યાં હોય એનું કાગળિયું વાંચવા મળે! (મને યાદ છે, મેં ખરીદેલા સો ગ્રામના પડીકામાં મારા પહેલા પુસ્તક ‘બુધવારની બપોરે’નું પાનું ફાડીને ભૈયાજીએ મને માલ પીરસેલો. મારા પુસ્તકનો માલ આવો ઉપડશે, એની મને જાણ નહોતી.)
ચના જોર ગરમ જમવાના કામમાં ન આવે. ખાસ તો મેચ-બેચ જોતા હોઈએ ત્યારે હાથમાં પડીકું પકડીને એક એક ફાકડો મારવાનો. બાજુવાળો મોટો ફાકડો ન મારે એનું ધ્યાન રાખવાનું. એનીય ટ્રિક હતી કે, એ લેવા જાય ત્યારે પડીકું થોડું નીચે કરી દેવાનું. સિનેમામાં ઇન્ટરવલમાં ચના જોર લઈ જવાય, પણ મસાલા ઢોંસા કે ઇડલી સાંભાર લઈને ન જવાય, બા ખિજાય. ચના જોર ગરમ બહુ કામમાં આવે. પ્રેમમાં પડ્યા પછી પહેલી વાર પેલીને સિનેમામાં લઈ ગયા હોઈએ (અથવા તો પહેલી વાર પ્રેમમાં પડ્યા પછી આને કે બીજી-ત્રીજીને લઈ ગયા હોઈએ...) ત્યારે ચના જોર ગરમ વાજબી ભાવે પડતા. ઇન્ટરવલ પછી વીસ પૈસાના પડીકામાં પેલી ચના ચાવ-ચાવ કરે અને ચૂપ રહે. એને ચના જોર ગરમ ખાવા દેવાના. (જો એ વખતે બીજો કોઈ કામધંધો ન હોય તો!) તો શું કે આપણે શાંતિથી ફિલ્મ જોવાય. આ તો એક વાત થાય છે!
મારા જામનગરમાં મહેમાનો આવે તો એમની વેલ્યૂ કેટલી છે, એ મુજબ લખોટી (ઠેરી)વાળી સોડા મંગાવતા. મહેમાનો મૂલ્યવાન હોય તો લીંબુવાળી મસાલા સોડા આવે અને એથીય વધુ માન આપવા જેવા હોય તો વિમટો, ગુલાબ, કાલા ખટ્ટા, ખસ કે ગુલાબના શરબતો આવે. (આઇસક્રીમ તો અમેય ન ખાતા હોઈએ, ત્યાં મહેમાનો માટે મંગાવતા હોઈશું? જામનગરની ભાષા મુજબ, ‘અમારા તે સુઉં દિ’ ફયરા છે?’ અમારેય ખાવો હોય તો કોકના લગ્નપ્રસંગની રાહ જોતા હોઈએ!)
એ વાત જુદી છે કે, જામનગરમાંય ચના જોર ગરમ એ દિવસોમાં મળતા નહોતા. ત્યાંની આજની ફેશન ‘ઘૂઘરા’ની છે. તીખી ચટણી સાથે તીખાં સમોસાં જેવા ઘૂઘરાથી આજના જામનગરનું પેટ ભરેલું છે.
જોકે, આજ સુધી મને એ રહસ્યની ખબર નથી પડે કે, ચના ‘જોર’ ગરમ એટલે શું? અમે ચના ‘ચોર’ સમજેલા. વાસ્તવમાં ‘ચના જોર ગરમ’ શબ્દો છે એમાં ગરમ શબ્દનું એટલું જ મહત્ત્વ છે. એ ગરમ ન હોય તો કોઈ અડકેય નહીં અને ગરમ એટલે... ભૈયાએ કચકચાવીને નિચોવેલા લીંબુ અને પૈસા વસૂલ થાય એટલો મસાલો ભભરાવ્યા પછી ખાવાના ચના જોર ગરમ!
પણ ચણા સુધી બરાબર છે, પણ આ ‘જોર’ એટલે શું? ઇવન, ‘ભગવદ્્ગોમંડલ’માંય જોયું, પણ આ શબ્દ તો ‘ગૂગલ’ કે હિન્દીની કોઈ ડિક્શનરીમાં નથી. આમાં તો જે કાંઈ જોર પડતું હોય તે ભૈયાને લીંબુ નિચોવવામાં પડે ને એમાંય લીંબુનાં બીયાં ભૈયો કાઢી ન આપે, આપણે ખોળી ખોળીને એક એક બીયું કાઢવાનું. વીસ પૈસાના ચના જોર ગરમમાં ભૈયો તે કેટલું કાઢી આપે?
ashokdave52@gmail.com

તમારો ઓપિનિયન પોસ્ટ કરો

લેટેસ્ટ કમેન્ટ્સ

તમારો પ્રશ્ન પોસ્ટ કરો

અનામિક ઉમેરોપ્રશ્ન ઉમેરો

લેખકને તમારો પ્રશ્ન મોકલો

અનામિક ઉમેરોપ્રશ્ન ઉમેરો
x
રદ કરો

કલમ

TOP