તમારા શહેરના લેટેસ્ટ સમાચાર અને ફ્રી ઈ-પેપર મેળવો

ડાઉનલોડ કરો
  • Gujarati News
  • National
  • What Is Article 44 That The Delhi High Court Has Advocated For A Uniform Civil Code, Why Is There Controversy Over This Issue?

UNIFORM CIVIL CODE:દિલ્હી હાઈકોર્ટે કહ્યું સમાન નાગરિક ધારો લાવવાનો યોગ્ય સમય આવી ગયો છે, કેન્દ્ર જરૂરી પગલાં ભરે; શું છે આર્ટિકલ 44, આ મુદ્દે કેમ ચાલે છે વિવાદ?

23 દિવસ પહેલા
  • કૉપી લિંક
  • દિલ્હી હાઈકોર્ટે સમાન નાગરિક સંહિતાના પક્ષમાં એક મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી
  • આ સાથે જ દેશમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડનો મુદ્દો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો
  • દરેક ધર્મો માટે અલગ અલગ પર્સનલ લૉની જગ્યાએ એક જ કાયદો

દિલ્હી હાઈકોર્ટે દેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતાને લઈને મહત્વની વાત કરી છે. મીણા જનજાતિની એક મહિલા અને તેના હિંદુ પતિ વચ્ચે તલાકના કેસની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે આ ટિપ્પણી કરી. હાઈકોર્ટે કહ્યું કે દેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતાની જરૂરિયાત છે અને તેને લાવવાનો આ યોગ્ય સમય છે. કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આ મામલામાં જરૂરી પગલાંઓ ભરવાનું કહ્યું છે.

આ કેસમાં પતિ હિંદુ મેરેજ એક્ટ તરીકે તલાક ઈચ્છતો હતો, જ્યારે પત્નીનું કહેવું હતું કે તે મીણા જનજાતિની છે, એવામાં તેના પર હિંદુ મેરેજ એક્ટ લાગુ ન થઈ શકે. પત્નીએ માગ કરી હતી તેના પતિ તરફથી ફેમિલી કોર્ટમાં દાખલ તલાકની અરજી ફગાવવામાં આવે. તેના પતિએ હાઈકોર્ટમાં પત્નીની આ દલીલ વિરૂદ્ધ અરજી કરી હતી.

કોર્ટે કહ્યું કે ભારતીય સમાજમાં જાતિ, ધર્મ અને સમુદાય સાથે જોડાયેલી અડચણો ઓછી થઈ રહી છે. આ બદલાવના કારણે બીજા ધર્મ અને બીજી જાતિઓમાં લગ્ન કરવા અને બાદમાં તલાક થવામાં મુશ્કેલીઓ આવે છે. આજની યુવા પેઢીને આ મુશ્કેલીઓથી બચાવવાની જરૂરિયાત છે. હાલ દેશમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ હોવો જરૂરી છે. આર્ટિકલ 44માં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડને લઈને જે વાત કરવામાં આવી છે, તેને હકીકતમાં બદલવી જરૂરી છે. હાઈકોર્ટે 1985માં સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી જાહેર એક નિર્દેશનો હવાલો આપતા નિરાશા વ્યક્ત કરી કે ત્રણ દશકા બાદ પણ તેને કોઈ ગંભીરતાથી નથું લેતું. હાલમાં જ સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ચીફ જસ્ટિસ એસ.એ.બોબડેએ પણ ગોવાના યુનિફોર્મ સિવિલ કોડની પ્રશંસા કરી હતી. ત્યારે આવો જાણીએ આર્ટિકલ 44માં શું છે, જેની ચર્ચા દેશમાં વર્ષોથી થઈ રહી છે.

શું છે આર્ટિકલ 44?
યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ એટલે કે દેશના તમામ નાગરિકો માટે એક સરખો પર્સનલ લૉ હોય. બંધારણના આર્ટિકલ 44 મુજબ, યુનિફોર્મ સિવિલ કોડને લાગુ કરવાનો અધિકાર રાજ્યની ડ્યૂટી છે. હાલ હિંદુ અને મુસલમાનો માટે અલગ-અલગ પર્સનલ લૉ છે. જેમાં પ્રોપર્ટી, લગ્ન, તલાક અને ઉત્તરાધિકાર જેવા મામલાઓ આવે છે. યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ પર પોલિટિકલ ચર્ચાઓ થતી જ રહે છે. હંમેશા સેક્યુલરિઝ્મ સાથે જોડાયેલી ચર્ચાઓમાં પણ આ મુદ્દાને સામેલ કરવામાં આવે છે. જે લોકો તેનું સમર્થન કે વિરોધમાં છે તેમની સોશિયલ અને રિલિજિયસ અસરને લઈને અલગ અલગ વિચાર છે. ભાજપ હંમેશાથી યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કરવાના પક્ષમાં રહ્યું છે, જ્યારે કોંગ્રેસ પહેલેથી જ તેનો સતત વિરોધ કરતું આવ્યું છે.

બંધારણના ભાગ ચારમાં રાજ્યના નીતિ નિર્દેશકના સિદ્ધાંતનું વર્ણન છે. બંધારણના અનુચ્છેદ 36થી 51માં રાજ્યોને અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ભલામણ કરવામાં આવી છે, અને આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે રાજ્યો પોતાની નીતિઓ નક્કી કરતા સમયે આ નીતિ નિર્દેશક તત્વોને ધ્યાનમાં રાખશે. બંધારણમાં આર્ટિકલ 44 રાજ્યને યોગ્ય સમયે તમામ ધર્મો માટે સમાન નાગરિક સંહિતા બનાવવાનો નિર્દેશ આપે છે. કુલ મળીને આર્ટિકલ 44નો ઉદ્દેશ્ય નબળા વર્ગોથી ભેદભાવની સમસ્યાને ખતમ કરીને દેશભરમાં વિભિન્ન સાંસ્કૃતિક સમૂહો વચ્ચે તાલમેલવધારવાનો છે.

આર્ટિકલ 44 અંગે બંધારણના ઘડવૈયાએ શું કહ્યું હતું?
બંધારણના ઘડવૈયા ભીમરાવ આંબેડકરે બંધારણના નિર્માણ વખતે કહ્યું હતું કે, સમાન નાગરિક સંહિતા અપેક્ષિત છે, તેમ છતા તેને વિભિન્ન ધર્માવલંબિયોની ઈચ્છા પર છોડી દેવો જોઈએ. આ રીતે બંધારણના ઢાંચામાં આર્ટિકલ 35ને અંગીકૃત બંધારણના આર્ટિકલ 44ના રૂપમાં સામેલ કરી દેવાયું અને આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી કે જ્યારે રાષ્ટ્ર એકમત થઈ જશે તો સમાન નાગરિક સંહિતા અસ્તિત્વમાં આવી જશે.

ડૉ. આંબેડકરે બંધારણ સભામાં આપેલા ભાષણમાં કહ્યું હતું કે, 'કોઈએ તેમ ન માનવું જોઈએ કે જો રાજ્યની પાસે શક્તિ છે તો તે તેને તાત્કાલિક લાગુ કરી દેશે... શક્ય છે કે મુસલમાન કે ઈસાઈ કે કોઈ અન્ય સમુદાય રાજ્યને આ સંદર્ભે આપવામાં આવેલી શક્તિને આપત્તિજનક માની શકે છે. મને લાગે છે કે આવું કરનારી કોઈ પાગલ સરકાર જ હશે.'

બંધારણ ઘડવૈયા ડૉ.ભીમરાવ આંબેડકર
બંધારણ ઘડવૈયા ડૉ.ભીમરાવ આંબેડકર

આર્ટિકલ 44ને લઈને બંધારણને તૈયાર કરનારાઓ શું વિચારતા હતા?
એક વાત સ્પષ્ટ છે કે આપણું બંધારણ તૈયાર કરનારાઓ સમાન નાગરિક સંહિતાને ભલે જ તાત્કાલિક લાગુ ન કર્યું, પરંતુ કલમ 44ની મદદથી તેની કલ્પના જરૂર કરી હતી. તેઓ ઈચ્છતા હતા કે તમામ ધર્મો અને સંપ્રદાયોના લોકો માટે એક સરખો જ પર્સનલ લૉ હોય. તેથી તેઓએ નીતિ નિર્દેશક સિદ્ધાંત અંતર્ગત પોતાની ભાવનાને વ્યક્ત કરી. આ આર્ટિકલની મદદથી બંધારણના નિર્માતાઓએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે રાજ્ય તે વાતનો પ્રયોગ કરશે કે તમામ નાગરિકો માટે સમાન નાગરિક સંહિત બને જે આખા દેશમાં લાગુ થાય. આવી આશામાં જ તેઓએ તે સમયે અલગ અલગ ધર્મો માટે અલગ અલગ પર્સનલ લૉ બનાવવાનું સમર્થન કર્યું હતું. જે-તે ધર્મના પર્સનલ લૉ મુજબ જ તેને માનતા
લોકોમાં લગ્ન, તલાક, દત્તક લેવાની પ્રક્રિયા, વિરાસત સાથે જોડાયેલા અધિકાર સહિતની વાત નક્કી હોય છે. જે દિવસથી દેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતા લાગુ થઈ જશે તે દિવસથી લગ્નથી લઈને વિરાસત સાથે જોડાયેલા મામલાઓમાં પણ તમામ ધર્મો અને સમુદાય માટે એક જ કાયદો લાગુ થશે.

UCC (Uniform Civil Code)અને તે અંગેનો ઈતિહાસ
ભારતના બંધારણના આર્ટિકલ 44માં UCCને લઈને જોગવાઈ છે. કહેવામાં આવ્યું છે કે 'રાજ્ય ભારતની સરહદની અંદર નાગરિકો માટે UCCની વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરી શકે છે.' આ જોગવાઈનો હેતુ ધર્મના આધારે કોઈ વર્ગ વિશેષની સાથે થતા ભેદભાવને ખતમ કરવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.

જૂન 1948માં બંધારણ સભાના અધ્યક્ષ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે દેશના પહેલા વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુને જણાવ્યું હતું કે આખા હિંદુ સમાજમાં નાના-નાના અલ્પસંખ્યક સમૂહ છે, તેમના વિકાસ માટે પર્સનલ લૉમાં મૂળભૂત ફેરફાર લાવવાની જરૂર છે. સરદાર પટેલ, પટ્ટાભિ સીતારમૈયા, એમએ અયંગર, મદનમોહન માલવિયા અને કૈલાસનાથ કાટઝૂ જેવા નેતાઓએ હિંદુ કાયદામાં સુધારાનો જોરદાર વિરોધ કર્યો હતો. સમાન નાગરિક સંહિતાનો ઈતિહાસ જણાવે છે કે એક રિપોર્ટ એવો પણ કહે છે કે ડિસેમ્બર 1949માં હિંદુ કોડ બિલ પર જ્યારે ચર્ચા થઈ હતી ત્યારે 28માંથી 23 વક્તાઓએ તેના વિરોધમાં મત રાખ્યો હતો. સપ્ટેમ્બર 1951માં રાષ્ટ્રપતિ પ્રસાદે સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે જો આ પ્રકારનું બિલ પાસ થયું તો તેઓ પોતાના વિશેષાધિકાર અને વીટોનો ઉપયોગ કરસે. બાદમાં નહેરુએ આ કોડને ત્રણ અલગ અલ એક્ટમાં વ્હેંચી દીધો અને જોગવાઈ ફ્લેક્સિબલ બનાવી દીધી.

UCCને લઈને મુસ્લિમોનું વલણ શું છે?
બંધારણના આર્ટિકલ 44થી મુસ્લિમ પર્સનલ લૉને રદ કરવાની ત્રણ વખત નિષ્ફળ પ્રયાસો કરી ચુકેલા મોહમ્મદ ઈસ્માઈલનું માનવું છે કે એક સેક્યુલર દેશમાં પર્સનલ લૉમાં દરમિયાનગીરી ન હોવી જોઈએ. તો હુસૈન ઈમામ પણ આ મુદ્દે સવાલ ઊભો કરી ચુક્યા છે કે ભારતની છબિ અનેકતામાં એકતાની છે અને એટલી વિવિધતા છે કે શું પર્સનલ કાયદામાં એકરૂપતા શું હકિકતમાં સંભવ બની શકે છે?

UCC લાગુ થઈ ગયું તો શું?
આ એક નિષ્પક્ષ કાયદો છે. જો સમાન નાગરિક આચાર સંહિત એટલે કે Uniform Civil Code લાગુ થઈ જશે તો દરેક ધર્મના લોકો માટે એક સરખો જ કાયદો આવી જશે. એટલે કે નાગરિક કોઈ પણ ધર્મનો હોય કે કોઈ પણ જાતિનો તેના પ્રત્યે કોઈ પણ પ્રકારનો ભેદભાવ નહીં થાય.

વર્તમાન ચાલે છે આ કાયદાઓ
હાલ આપણા દેશમાં દરેક ધર્મના લોકોનો એક પર્સનલ લૉ છે, જેની મદદથી કોઈ પણ સમસ્યા કે વિવાદનું સમાધાન લાવવામાં આવે છે. જો કે પર્સનલ લૉ મુસ્લિમ, ઈસાઈ અને પાસરી સમુદાયનો છે જ્યારે જૈન, બૌદ્ધ, શીખ અને હિંદુઓ, હિંદુ સિવિલ લૉ અંતર્ગત જ આવે છે.

યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ અનેક મુસ્લિમ દેશમાં લાગુ છે
યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ અનેક મુસ્લિમ દેશમાં લાગુ છે

કયા કયા દેશમાં લાગુ છે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ
ફ્રાંસમાં જોવા મળતા ધાર્મિક અસંતોષઅને વિવાદને કારણે ફ્રાંસના રાષ્ટ્રપતિ એમ્યુનલ મેક્રોને પોતાના દેશમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડને લાગુ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે. જો કે ફ્રેંચ રાષ્ટ્રપતિએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં આ વર્ડનો ઉપયોગ ન કર્યો પરંતુ સ્પષ્ટ રીતે ઈશારામાં જણાવ્યું કે તેઓ ઈચ્છે છે કે ફ્રાંસનું બંધારણ તમામ ધર્મોથી ઉપર હોય. ફ્રાંસ અને ભારતમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડની ચર્ચા ચાલે છે પરંતુ તુર્કી, સુડાન, ઈન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, બાંગ્લાદેશ, ઇજિપ્ત અને પાકિસ્તાન જેવા બહુમતી મુસ્લિમ રાષ્ટ્રોમાં UCCની અમલવારી થાય છે.

મોદી સરકાર પ્રત્યે આશા વધી
કેન્દ્રમાં મોદી સરકાર સત્તા પર આવી છે ત્યારથી યુનિફોર્મ સિવિલ કોડની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. સરકારે 2019માં જ્યારે જમ્મુ કાશ્મીરને વિશેષ રાજ્યનો દરજ્જો આપતા બંધારણની ધારા 370ને નાબૂદ કરી, ત્યારબાદથી સમાન નાગરિક ધારો લાગુ કરવાની આશા વધી છે. ભાજપ માટે ત્રણ વિષય તેના ગઠન એટલે કે 1980થી કે કેટલીક હદે તેની પણ પહેલાં જનસંઘના સમયથી છે. પહેલો એજન્ડા અયોધ્યામાં રામ જન્મભૂમિ પર મંદિરનું નિર્માણ. બીજો એજન્ડા જમ્મુ કાશ્મીરમાંથી આર્ટિકલ 370ને હટાવીને તેને મુખ્યધારા સાથે જોડવાનો. ત્રીજો મુદ્દો સમાન નાગરિક ધારો એટલે કે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ છે. ​​​​​

આર્ટિકલ 370 હટાવવામાં આવ્યા બાદ અને રામ મંદિર નિર્માણનો એજન્ડા પણ પૂર્ણ થવા જઈ રહ્યો છે ત્યારે હવે લોકો માને છે કે ભાજપ હવે ટૂંક સમયમાં જ સમાન નાગરિક સંહિતાનો એજન્ડા પણ પૂર્ણ કરશે.

દશકાઓથી ભાજપ પોતાના ચૂંટણી એજન્ડામાં અયોધ્યામાં રામ મંદિરનું નિર્માણ કરવું, જમ્મુ કાશ્મીરમાંથી આર્ટિકલ 370ને હટાવવો અને દેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતા લાગુ કરવાની વાત કરતા આવ્યા છે.(ફાઈલ ફોટો)
દશકાઓથી ભાજપ પોતાના ચૂંટણી એજન્ડામાં અયોધ્યામાં રામ મંદિરનું નિર્માણ કરવું, જમ્મુ કાશ્મીરમાંથી આર્ટિકલ 370ને હટાવવો અને દેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતા લાગુ કરવાની વાત કરતા આવ્યા છે.(ફાઈલ ફોટો)

પહેલી વખત UCCની ચર્ચા ક્યારથી શરૂ થઈ?
1985માં શાહબાનો કેસ પછી યુનિફોર્મ સિવિલ કોડની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું. સુપ્રીમ કોર્ટે તલાક પછી શાહબાનોના પૂર્વ પતિને ભરણપોષણની રકમ આપવાનો ઓર્ડર આપ્યો હતો. આ મામલે કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં કહ્યું હતું કે પર્સનલ લૉમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ થવો જોઈએ. જો કે રાજીવ ગાંધી સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને ફેરવવા માટે સંસદમાં બિલ પાસ કરાવ્યું હતું.

UCC અંગે લોકો શું વિચારે છે?
કેટલાંક લોકોનું માનવું છે કે પર્સનલ લૉ વ્યવસ્થા અને UCC બંને એકસાથે લાગુ થઈ શકે છે. તો કેટલાંકનું માનવું છે કે જો UCC લાગુ થશે તો તેનો અર્થ છે કે પર્સનલ લૉ ખતમ થઈ જવો જોઈએ. જ્યારે એક વર્ગ એવું પણ માને છે કે UCC લાગુ કરવાથી ધર્મની સ્વતંત્રતાના અધિકારનું હનન થશે. એવી દલીલ આપવામાં આવે છે કે આ તમામ કારણોથી તેને બંધારણના ડાયરેક્ટિવ પ્રિન્સિપાલ એટલે કે નિર્દેશાત્મક સિદ્ધાંતોમાં સામેલ કરાયું છે, મૂળભૂત અધિકારોના અધ્યાયમાં નહીં. હાલ તો દિલ્હી હાઈકોર્ટની ટિપ્પણી બાદ ભારતમાં Uniform Civil Code લાગુ થાય છે કે 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં પણ આ મામલો ચૂંટણી મુદ્દો બની રહેશે.

અન્ય સમાચારો પણ છે...