ડીબી ઓરિજનલ / ચંદ્રયાન-2ના ઓર્બિટરનું મંગળયાનમાં પરિક્ષણ કરાયું હતું, લેન્ડર માટે ચંદ્ર જેવી માટી પૃથ્વી ઉપર શોઘાઈ હતી

DB original Chandrayaan-2 mission director talk with Bhaskar APP

  • ચંદ્રયાન-2 પ્રોજેક્ટ 2008માં મંજૂર થયો, 2013માં રશિયાએ લેન્ડર-રોવર આપવાનો ઈનકાર કર્યો
  • પૂર્વ પોગ્રામ ડાયરેક્ટર ડો. અન્નાદુરઈએ જણાવ્યું કે ચંદ્રયાન-2 માટે ત્યારે ઓર્બિટર તૈયાર હતું, તેથી મંગળયાનમાં તેનું પરિક્ષણ કરાયું હતું
  • ડો. અન્નાદુરઈ મુજબ ચંદ્રયાન-2 માટે યુવાનો ઉપર વધુ ભાર દેવાયો જેથી તેઓ મિશનને વધારે સમય આપી શકે.
  • તમિલનાડુમાં ચંદ્રમા જેવા પથ્થરો શોધાયા, તેને ક્રશ કરીને 60થી 70 ટન માટીની મદદથી લેબમાં લૂનર સરફેસ બનાવાયો.

Divyabhaskar.com

Sep 07, 2019, 03:17 PM IST

પ્રિયંક દ્વિવેદી, નવી દિલ્હી: ઈસરો (ઈન્ડિયન સ્પેસ રિચર્સ ઓર્ગેનાઈઝેશન)નું ચંદ્રયાન-2 મિશન મુશ્કેલ સ્થિતિમાં લડીને બહાર આવ્યું હોવાની વાત છે. 2008માં જ્યારે ચંદ્રયાન-2 પ્રોજેક્ટ મંજૂર થયો, ત્યારે નક્કી થયું હતું કે રશિયા આ મિશન માટે લેન્ડર અને રોવર આપશે. પરંતુ 2013માં રશિયાએ જ્યારે તેનો ઈનકાર કર્યો ત્યારે ઈસરો ઓર્બિટર તૈયાર કરી ચૂક્યું હતું. ઓર્બિટર એટલે યાનનો એ ભાગ જે પૃથ્વી અને ચંદ્રમાની કક્ષાના ચક્કર લગાવી શકે અને ચંદ્રની સપાટી પર લેન્ડરને લેન્ડ કરાવી શકે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ઈસરોએ ત્યારે ઓર્બિટરમાં થોડા ફેરફાર કરીને 2013માં મંગળયાન મિશનમાં તેનું પરિક્ષણ કર્યું હતું. આમ, ચંદ્રયાન-2ના મહત્વના હિસ્સાનું લાઈવ ટેસ્ટિંગ 6 વર્ષ પહેલાં જ થઈ ચૂક્યું હતું. ચંદ્રયાન-1 અને ચંદ્રયાન-2ના પ્રોજેક્ટ અને પ્રોગ્રામ ડિરેક્ટર રહેલા અને હવે ઈસરોના નિવૃત્ત થઈ ચૂકેલા વૈજ્ઞાનિક ડૉ. એમ અન્નાદુરઈએ ભાસ્કર એપ સાથે વાતચીતમાં આ મિશન વિશે ઘણી મહત્વની વાતો જણાવી છે.

ચંદ્રયાન-2 માટે બનેલું ઓર્બિટર ઘણાં સમય સુધી એવી જ રીતે ન રાખી શકાય
ડૉ. એમ અન્નાદુરઈએ જણાવ્યું કે, ચંદ્રયાન-2 માટે અમે રશિયાની સ્પેસ એજન્સી રોસ્કમોસ્મોસ સાથે સમજૂતી કરી હતી. ઓર્બિટર બનાવવાની જવાબદારી ઈસરો પાસે હતી. જ્યારે લેન્ડર અને રોવર રશિયા બનાવવાનું હતું. મિશન 4-5 વર્ષમાં પૂરુ કરવાનું હતું. પરંતુ આ દરમિયાન રશિયાનું મંગળ ગ્રહ વાળું એક મિશન નિષ્ફળ થઈ ગયું. ટેક્નોલોજીની અમુક તકલીફો પછી રશિયાએ લેન્ડર અને રોવર આપવાની ના પાડી દીધી ત્યારે જ અમને લાગ્યું હતું કે, હવે આ મિશનમાં વધુ 4-5 વર્ષનો સમય થવાનો છે. અમે ઓર્બિટર બનાવી ચૂક્યા હતા. અમારી સામે એક પડકાર એ હતો કે, અમે તેને વધારે સમય રાખી શકીએ તેમ નહતું. તેથી અમે ચંદ્રયાન-2ના ઓર્બિટરમાં અમુક ફેરફાર કર્યા અને તેને મિશન મંગળ માટે તૈયાર કર્યું. આ જ ઓર્બિટરને અમે મંગળયાન મિશનમાં લોન્ચ કર્યું.

ધરતી પર ચંદ્ર જેવું વાતાવરણ તૈયાર કરવાનું હતું
ડૉ. એમ અન્નાદુરઈએ કહ્યું કે, લેન્ડર માટે અમે થ્રસ્ટર્સ અને અલ્ટીમેટર, ઓરિએન્ટ અલ્ટીમેટર અને એક્સેલેરોમીટર જેવા સેન્સર બનાવ્યા હતા. આ બધી વસ્તુઓ અમારે ફરીથી બનાવવાની હતી અને તેનું ટેસ્ટિંગ પણ કરવાનું હતું. અમારે માટે સૌથી મોટો પડકાર ટેસ્ટિંગ કરવાનો હતો. કારણકે અમારે ચંદ્ર પર ધરતી જેવો માહોલ બનાવવાનો હતો. આ બધુ અમે પહેલીવાર કરી રહ્યા હતા. અમે લેન્ડિંગ માટે એક એવી જગ્યા (દક્ષિણ ધ્રુવ) પસંદ કરી હતી જ્યાં આજ સુધી કોઈ ગયું નહતું. તેથી લેન્ડરના સોફ્ટ લેન્ડિંગ માટે અમે ચંદ્રયાન-1 અને બાકી અન્ય જગ્યાએથી ડેટા ભેગા કર્યા હતા. આ ડેટાના આધાર પર અમે ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ જેવી સાઈટને ધરતી પર બનાવી અને ટેસ્ટિંગ કર્યું.

સૌથી મોટો પડકાર લેન્ડરનો હતો, તેના ટેસ્ટિંગ માટે ચંદ્ર જેવી 70 ટન માટીની જરૂર હતી

પૂર્વ પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર ડૉ. એમ અન્નાદુરઈ જણાવે છે કે, અમારા માટે સૌથી મોટો પડકાર લેન્ડર બનાવવાનું છે. કારણકે ઓર્બિટર અમે પહેલાંજ બનાવી ચૂક્યા હતા અને તેને મંગળયાન માટે મોકલવામાં પણ આવ્યું હતું અને તે સફળ પણ થયું હતું. તેથી અમારે તે જ કામ ફરી કરવાનું હતું. જોકે તે પછી પણ અમારે બધુ જ સ્વદેશી ટેક્નોલોજીથી જ બનાવવાનું હતું. અમારે 70 ટન માટીની જરૂર હતી. તમિલનાડુના સાલેમમાં અનોર્થોસાઈટ નામના પહાડ હતા જે ચંદ્ર પર આવેલા પહાડો સાથે મેચ થતા હતા. વૈજ્ઞાનિકોએ તે પહાડોને પીસીને ચંદ્ર જેવી માટી બનાવી દીધી. ત્યાંથી તે માટીને ઈસરો સેટેલાઈટ ઈન્ટીગ્રેશન એન્ડ ટેસ્ટિંગ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ બેંગલુરુ લાવવામાં આવી હતી અને ત્યાં બે મીટર પહોળી સપાટી બનાવવામાં આવી. તે માટી પર લેન્ડરની છેલ્લા ચાર વર્ષમાં હજારો વખત લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવ્યું છે.

ચંદ્રયાન-2નું વજન વધારે હોવાથી 10 વર્ષ થયા
અન્નાદુરઈએ કહ્યું કે, અમે ચંદ્રયાન-1 માટે જે પેલોડ અને ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ બનાવ્યા હતા તે પણ સ્વદેશી હતા. પરંતુ ચંદ્રયાન-2 માટે અમને પહેલા કરતાં વધારે સાકા પેલોડ અને ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટની જરૂર હતી. રોવર બનાવવામાં અમને વધારે તકલીફ નહતી પડી. પરંતુ ચંદ્રયાન-2 સાથે જે પેલોડ જવાના હતા તેનું વજન અમારે વધારે નહતું રાખવાનું. રશિયાએ ના પાડી હોવાથી આ મિશન લોન્ચ કરવામાં 10 વર્ષ કરતાં વધારે સમય લાગ્યો. ચંદ્રયાન-2નું વજન ચંદ્રયાન-1ની સરખામણીએ ઘણું વધારે હતું. તેથી તેને લઈ જવા માટે જીએસએલવી માર્ક-2 સક્ષમ નહતું. તેથી અમે જીએસએલવી માર્ક-3નો ઉપયોગ કર્યો. અમે પહેલાં પણ સ્વદેશી ટેક્નોલોજીના આધારિત પીએસએલવી અને જીએસએલવી બનાવી ચૂક્યા હતા. તે પહેલાં અમે જે ચંદ્રયાન-1 મોકલ્યું હતું તેમાં પણ સ્વદેશી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. તેથી અમને ખબર તો હતી કે હવે ચંદ્રયાન-2નું લેન્ડર અને રોવર પણ અમારે જ બનાવવાનું છે. પરંતુ ઓછા બજેટ અને ઓછા સમયમાં આ બધુ તૈયાર કરવું મુશ્કેલ હતું.

દરેક મિશનનો હિસ્સો બનવા માંગતા હતા, પરંતુ યુવકોને તક આપવામાં આવી હતી
અન્નાદુરઈ કહેતા હતા કે, અમારી પાસે ચંદ્રયાન-1 અને મંગળયાનનો અનુભવ છે. તેનાથી અમને ઘણી મદદ મળી છે. ચંદ્રયાન-2 મિશન ખૂબ રસપ્રદ અને પડકારજનક હતું. તેથી ઘણાં લોકોને આ મિશનનો ભાગ બનવું હતું. અન્ય મિશનની સરખામણીએ આ મિશનમાં વધારે સમયની જરૂર હતી. તેથી આ મિશનમાં યુવા વર્ગને સામેલ કરવામાં આવ્યો કે જેથી તેઓ તેમનો વધારે સમય આપી શકે. આ દુનિયાનું પહેલું એવું મિશન હતું જેમાં કોઈ યાન ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ઉતરવાનું હતું. તેથી આ મિશનને સફળ બનાવવા માટે દરેક લોકોએ ખૂબ મહેનત કરી. અમારી મહેનત કેટલી છે તેનો અંદાજ અમારા પરિવારજનોને પણ આવે તેથી માત્ર ડિરેક્ટર જ નહીં પરંતુ આ મિશન સાથે સંકળાયેલા દરેક લોકો સાયન્સ ડે, ટેક્નોલોજી ડે, મધર્સ ડેના દિવસે પરિવારજનોને લઈને આવતા હતા અને પોતાનું કામ બતાવતા હતા. જેથી તેમને પણ ખ્યાલ આવી શકે કે અમે કયા મિશન પર કામ કરી રહ્યા છીએ. દરેક વ્યક્તિને પોતાની જવાબદારી સારી રીતે ખબર હતી અને તેઓ જાણતા હતા કે તેમને શું કરવાનું છે.

ચાર વાર લોન્ચિંગ ટળ્યું
ચંદ્રયાન-2નું લોન્ચિંગ ચાર વાર ટાળવામાં આવ્યું હતું. આ પહેલાં ઓક્ટોબર 2018માં લોન્ચ કરવાનું હતું. પરંતુ ત્યારપછી તેની તારીખ વધારીને 3 જાન્યુઆરી અને પછી 31 જાન્યુઆરી કરવામાં આવી હતી. ત્યારપછી અન્ય કારણોથી આ યાનનું લોન્ચિંગ 15 જુલાઈ સુધી ટાળી દેવામાં આવ્યું હતું. 15 જુલાઈએ પણ ટેક્નીકલ ખામીના કારણે મિશનને લોન્ચિંગના 56 મિનિટ પહેલાં ટાળી દેવામાં આવ્યું હતું. અંતે તેને 22 જુલાઈએ બપોરે 2.43 વાગે ઈસરોના બાહુબલી રોકેટ કહેવાતા જીએસએલવી માર્ક-3થી લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.

X
DB original Chandrayaan-2 mission director talk with Bhaskar APP
COMMENT

Next Stories

    ની  સંપૂર્ણ વાંચનસામગ્રી