મનનો મોનોલોગ:ખરા અર્થમાં સમૃદ્ધ હોવું એટલે શું?: આપણી આવક અને અહંકાર વચ્ચેના અંતરથી આપણી બચત નક્કી થાય છે

3 મહિનો પહેલાલેખક: ડો. નિમિત્ત ઓઝા
  • કૉપી લિંક

‘ક્રેટાને પાંચ વર્ષ થઈ ગયાં. 60, 000 કિલોમીટર ચાલી. હવે નવી કાર ખરીદી લે ને. તને તો ડેપ્રીસિએશન પણ મળશે.’ થોડા સમય પહેલાં એક અંગત મિત્રએ સલાહ આપી. મેં કહ્યું, ‘ના યાર. હજુ તો બરાબર ચાલે છે. કારણ વગર નવી કાર શું કામ ખરીદવી?’. તેણે દલીલ કરી, ‘પણ તું અફોર્ડ કરી શકે છે, તો કેમ નહીં?’. મેં કહ્યું, ‘કારણ કે મને સમૃદ્ધિ અને અમીરી વચ્ચેનો તફાવત ખબર છે.’ આ જવાબ સાંભળીને મારો મિત્ર ચૂપ થઈ ગયો. મારા એ અંગત મિત્રનું નામ કહું? એનું નામ અહંકાર છે. એ દર અઠવાડિયે મને કશુંક નવું લેવા, દેખાડો કરવા કે ભૌતિકતા પાછળ ભાગવા માટે ઉશ્કેરતો રહે છે અને દરેક વખતે હું બહુ જ શાંતિથી એને સમજાવું અને મનાવું છું. કારણ કે મને ખબર છે કે જે દિવસે હું મારા અહંકારની વાત માની લઈશ, એ જ દિવસથી મારી ‘બચત’ નામની ગર્લફ્રેન્ડ મારાથી દૂર થઈ જશે. મારા અને મારા અહંકાર વચ્ચે હું જેટલું વધારે અંતર રાખીશ, બચત એટલી જ વધારે મારી નજીક આવતી જશે. આપણા દરેકના જીવનમાં રહેલા આ પ્રણય ત્રિકોણનું સમીકરણ એક સરખું જ હોય છે. આવક અને અહંકાર વચ્ચેનું અંતર એટલે બચત.

આ ‘ફાઈનાન્સિઅલ સ્માર્ટનેસ’ મારામાં બાળપણથી નહોતી. ‘કાલ કોણે જોઈએ છે?’ એવું વિચારીને હું પણ બિનજરૂરી ખર્ચાઓ કરવા, મોજ કરી લેવા, લક્ઝરી અનુભવી લેવા કે શોખ પૂરા કરી લેવા માટે પ્રેરાયો હોત, જો મેં એક અદભુત પુસ્તક ‘ધ સાઇકોલોજી ઓફ મની’ ન વાંચ્યું હોત. That brings me to the point, પુસ્તકો વાંચવાથી ફક્ત બૌદ્ધિક સમૃદ્ધિ જ નહીં, આર્થિક સમૃદ્ધિ પણ વધે છે. એની વે, મારે તમારી સાથે જે શેર કરવી છે, એ છે આ પુસ્તકમાં રહેલી એક અફલાતૂન વાત.

સમૃદ્ધિ એટલે શું? સમૃદ્ધિ એટલે આપણને સલામતી, રાહત કે સુખ આપનારું એવું કશુંક જે આપણી પાસે છે અને છતાં આપણે તેનો દેખાડો કરવા નથી માગતા. આપણા ખરાબ સમયમાં એ આપણને સહારો આપી શકે માટે દુનિયાથી છુપાવી, સંતાડી, બચાવીને આપણે જેને કોઈ સુરક્ષિત જગ્યાએ સાચવવા માગીએ, એ જ આપણી સમૃદ્ધિ. એ આર્થિક, પારિવારિક કે પછી બૌદ્ધિક હોય, ખરી સમૃદ્ધિ એ જ છે જે સતત આપણને ટેકો આપ્યા કરે અને છતાં અદ્રશ્ય હોય. એ સંબંધ હોય કે સંપતિ, મિત્ર હોય કે મની, જે હજી સુધી વાપર્યું નથી અને જરૂર પડે તો ગમે ત્યારે વાપરી શકાય એવી ખાતરી એટલે સમૃદ્ધિ. ટૂંકમાં, સમૃદ્ધિ એટલે એક એવો ‘બેક-અપ પ્લાન’, વિકલ્પ કે ઈમરજન્સી ઓપ્શન જે આપણી પાસે સ્પેરમાં પડેલો હોય.

અઢળક ખર્ચો કરીને દુનિયાને બતાવવા માટે જો કાંઈ ખરીદ્યું હોય, બાંધ્યું હોય કે વસાવ્યું હોય, તો એ અવસ્થા એટલે અમીરી. ટૂંકમાં, આપણી પાસે રહેલા અઢળક નાણાં દુનિયા જોઈ શકે તેમ વાપરી નાખીએ, તો એ અમીરી છે. અને દુનિયાથી સંતાડીને આપણા ભવિષ્ય માટે ક્યાંક સાચવીને મૂકી દઈએ, તો એ સમૃદ્ધિ છે. નાણાંનો ઉપયોગ જો પ્રદર્શન માટે થાય, તો એ અમીરી છે. જો પ્રયોજન કે પ્લાનિંગ માટે થાય, તો એ સમૃદ્ધિ છે. જો આપણા અહંકારને પોષવા માટે થાય, તો અમીરી છે. જો ભવિષ્ય સલામત કરવા માટે થાય, તો સમૃદ્ધિ છે. જો અન્યને ઈમ્પ્રેસ કરવા માટે થાય, તો અમીરી છે. જો જાતને કમ્ફર્ટેબલ રાખવા માટે થાય, તો સમૃદ્ધિ છે.

સ્પેરમાં પડેલો અને વણવપરાયેલો રૂપિયો એટલે સમૃદ્ધિ. આ ઉપરાંત સમૃદ્ધિની હજુ એક અફલાતૂન વ્યાખ્યા આ પુસ્તકમાં આપેલી છે, જે આપણને દરેકને પરફેક્ટલી લાગુ પડે છે. કોઈપણ જાતની ચિંતા, ઉદ્વેગ કે ભય વગર જો આપણે દરરોજ રાતે નિરાંતે ઊંઘી જઈ શકીએ, તો એ જ ખરી સમૃદ્ધિ. એનો અર્થ એ થયો કે જો આપણા પર કોઈ દેવુ નથી, કોઈનો ઉધાર ચૂકવવાનો બાકી નથી, કોઈ ગેરરીતિ કર્યાનો પસ્તાવો કે અપરાધભાવ નથી, આવકવેરા કે કાનુન દ્વારા પકડાઈ જવાનો ભય નથી, અને ‘મારી પાસે જેટલું છે એટલું પર્યાપ્ત છે’ એવા સંતોષ સાથે જો આપણે દરરોજ રાતે શાંતિથી ઊંઘી શક્તા હોઈએ, તો આપણે સૌથી સમૃદ્ધ છીએ. ભવિષ્યમાં આવનારા અણધાર્યા ખર્ચા, કપરા સંજોગો કે નાણાકીય કટોકટીને ધ્યાનમાં રાખી કેટલીક બિનજરૂરી વર્તમાન ઈચ્છાઓ કે માગણીઓને મક્કમતાથી ફગાવી દેવાનું નામ અને કામ એટલે બચત. અને એ બચત એટલે સમૃદ્ધિ.

‘ધ સાઇકોલોજી ઓફ મની’માંથી જે સૌથી મોટો પાઠ ભણવા મળે છે, એ છે – આપણા સમયની સંપૂર્ણ માલિકી એટલે સુખ. સમૃદ્ધિનો એક અર્થ એવો પણ થાય કે આપણા સમય પર આપણો સંપૂર્ણ કાબૂ હોવો. ‘મારે શું કરવું જોઈએ?’ એનો નિર્ણય કોઈ ખડૂસ બોસને બદલે જે ક્ષણથી હું કરવા લાગું, એ ક્ષણ એટલે સ્વતંત્રતા. જે અવસ્થા કે મુકામ પર પહોંચ્યા પછી રૂપિયા રળવા માટે આપણે સમયનો ભોગ ન આપવો પડે, એ અવસ્થા એટલે સમૃદ્ધિ. આપણા બદલે આપણે રોકેલો, સાચવેલો કે કામે લગાડેલો રૂપિયો જ આપણને નવો રૂપિયો રળી આપે, એવી વ્યવસ્થા એટલે સમૃદ્ધિ. અને ત્યાં સુધી પહોંચવા માટે ખૂબ બધા સમય અને અહંકારનો ભોગ આપવો પડે. આપણા સમય પર સંપૂર્ણ કાબૂ મેળવવા માટે પણ પુષ્કળ સમય ખર્ચવો પડે. જાતનો ભોગ આપવો પડે. અહંકાર બાજુ પર મૂકીને કામ કરવું પડે એટલું જ નહીં, ‘શો-ઓફ’ કરવાની માનવસહજ ઈચ્છાને દબાવીને બચત કરવી પડે. આવક અને અહંકાર વચ્ચેનું અંતર વધારવું પડે. આવક વધતી જાય કે સ્થાયી થઈ જાય, અને અહંકાર ઘટતો જાય એ અવસ્થા એટલે સમૃદ્ધિ. ⬛ vrushtiurologyclinic@yahoo.com

અન્ય સમાચારો પણ છે...