• Gujarati News
  • Magazine
  • Rasrang
  • How Much Time Do We Spend On Rest And Repair? How Much 'rest And Repair' Is Necessary For The Uninterrupted Human Body?

મનનો મોનોલોગ:આપણે ‘રેસ્ટ એન્ડ રિપેર’ માટે કેટલો સમય ફાળવીએ છીએ? અવિરત ચાલતા માનવ શરીર માટે ‘વિશ્રામ અને સમારકામ’ કેટલું જરૂરી?

એક મહિનો પહેલાલેખક: ડૉ. નિમિત્ત ઓઝા
  • કૉપી લિંક

ઈતિહાસમાં બની ગયેલો એક બહુ જ જાણીતો પ્રસંગ છે. જે વિસ્તારમાં આજ સુધી કોઈ મનુષ્ય પહોંચી નહોતો શક્યો એવા દક્ષિણ ધ્રુવના હિમાચ્છાદિત, વણખેડાયેલા અને જોખમી એન્ટાર્કટિકા પ્રદેશમાં સફર ખેડવા માટે બે અલગ અલગ રાષ્ટ્રમાંથી બે અલગ અલગ ટુકડીઓ નીકળી. એક ટુકડી ગ્રેટ બ્રિટનમાંથી રોબર્ટ સ્કોટના નેતૃત્વ હેઠળ નીકળી, અને બીજી રોઆલ્ડ એમન્ડસનના નેતૃત્વ હેઠળ નોર્વેથી. દક્ષિણ ધ્રુવની ભયાનક અને જોખમી સફર ખેડવા 1911માં નીકળેલી આ બંને ટુકડીઓનો એક જ ધ્યેય હતો. જે જગ્યા પર આજ સુધી કોઈ નથી પહોંચી શક્યું, ત્યાં પહોંચીને પોતાનો રાષ્ટ્રધ્વજ લહેરાવવો. અલગ અલગ સ્થળેથી નીકળેલી આ બંને સાહસિક ટુકડીઓ જે ઠંડા પ્રદેશમાં ખેડાણ કરવાની હતી, એ સમગ્ર વિસ્તાર બરફથી છવાયેલો હતો. એ પ્રદેશમાં ચાલવાનું શક્ય ન હોવાથી, બંને ટુકડીઓ સ્કિઈંગ કરીને આગળ વધવાની હતી. (સ્કિઈંગ એટલે બુટ સાથે બાંધવામાં આવતી બે લાંબી અને ચપટી લાકડાં કે પ્લાસ્ટિકની પટ્ટી, જેના વડે બરફ પર સરકી શકાય. એને સ્કીસ કહેવાય.) બંને ટુકડીઓનો ઉદેશ્ય એક સમાન હોવા છતાં 1600 માઈલની લાંબી સફર કાપવા માટેની બંનેની વ્યૂહરચના તદ્દન અલગ હતી. પહેલી ટુકડીના આગેવાન એટલે કે રોબર્ટ સ્કોટ દરરોજ સવારે પોતાના ટેન્ટની બહાર નીકળતા અને એ દિવસના હવામાન પ્રમાણે આગળ વધવાનો નિર્ણય લેતા. એ દિવસે એમની ટુકડી કેટલા માઈલનું અંતર કાપશે, એનો બધો આધાર ઠંડી, પવન, સૂર્યપ્રકાશ જેવાં બાહ્ય પરિબળો પર રહેતો. જે દિવસે આકાશ સ્વચ્છ હોય અને સૂર્યપ્રકાશ નીકળેલો હોય, એવા દિવસે સ્કોટની ટુકડી એક સાથે 50 માઈલનું અંતર કાપી લેતી. વાદળછાયું વાતાવરણ હોય કે ઠંડી વધારે હોય, એવા દિવસે ફક્ત 20 માઈલનું અંતર જ કાપતી. અને જે દિવસે ખૂબ પવન, અંધારું કે ઠંડી હોય એવા વિપરીત અને પ્રતિકૂળ વાતાવરણમાં સ્કોટની ટુકડી ટેન્ટમાં જ રહીને આરામ કરતી. સ્કોટ પોતાની ટીમને કહેતા કે વાતાવરણ અનુકૂળ ન થાય ત્યાં સુધી રાહ જુઓ અને આરામ કરી લો. બીજી બાજુ એમન્ડસનની સ્ટ્રેટેજી તદ્દન અલગ હતી. એમણે પોતાની ટુકડી માટે એક નિયમ બનાવેલો. હવામાન ગમે તેવું હોય, દરરોજ 20 માઈલનું અંતર ફરજિયાતપણે કાપવાનું. ઠંડી, પવન, હિમવર્ષા કે સૂર્યપ્રકાશ, બહારનું વાતાવરણ જેવું હોય તેવું પણ 20 માઈલનું અંતર કપાવું જોઈએ, એ તેમણે સેટ કરેલું દરરોજનું લક્ષ્ય હતું. હવે બનતું એવું કે હવામાન જ્યારે પ્રતિકૂળ હોય ત્યારે એમન્ડસનની ટુકડીને 20 માઈલ કાપતા નાકે દમ આવી જતો. ખૂબ મુશ્કેલી પડતી. ક્યારેક તો ફક્ત 20 માઈલ કાપવામાં આખો દિવસ નીકળી જતો. પણ એની સામે જ્યારે હવામાન અનુકૂળ હોય એ દિવસે એમન્ડસનની ટુકડી ફક્ત બપોર સુધીમાં 20 માઈલ કાપી નાખતી. એવા દિવસે ટુકડીના સભ્યો એમન્ડસનને વિનંતી કરતા કે આજની કન્ડિશન્સ ફેવરેબલ છે, તો આજે થોડું વધારે અંતર કાપી લઈએ. સ્વચ્છ હવામાનનો ફાયદો ઉઠાવીને થોડા વધારે આગળ નીકળી જઈએ, જેથી આ હરીફાઈ જીતી શકીએ. એના જવાબમાં સ્પષ્ટ ના પાડીને એમન્ડસન કહેતા, ‘આજનું લક્ષ્ય પૂરું થયું. તમે તમારા 20 માઈલ પૂરા કર્યા. હવે આરામ કરો. Rest and repair your skis.’ એ ઐતિહાસિક અને સાહસિક હરીફાઇનું પરિણામ શું આવેલું, એ જાણો છો? ફિનિશિંગ લાઈન પહોંચવામાં થોડા જ માઈલ્સ બાકી હતા, ત્યારે સ્કોટની ટુકડીના તમામ સભ્યો મૃત્યુ પામ્યા. રોબર્ટ સ્કોટે પણ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો. અને એમન્ડસનની ટીમ એન્ટાર્કટિકામાં રાષ્ટ્રધ્વજ લહેરાવીને, સહી સલામત પાછી ફરી. ઈતિહાસમાં બની ગયેલી આ સત્ય ઘટનાને ‘20 Mile March’ કહેવાય છે. આ ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરીને લેખક જિમ કોલિન્સ પોતાના પુસ્તક ‘Good to Great’માં લખે છે કે સતત પ્રગતિ કરતા રહેવા માટે શિસ્ત અને સંયમ બંને જરૂરી છે. સંજોગો પ્રતિકૂળ હોય ત્યારે જાતને ધક્કો મારી પરાણે આગળ ધપાવવાની શિસ્ત અને અનુકૂળ હોય ત્યારે નિર્ધારિત લક્ષ્ય પૂરું કરીને અટકી જવાનો સંયમ. આ બંનેનું કોમ્બિનેશન એટલે સફળતા. પણ મારી દૃષ્ટિએ આ આખીય ઘટનામાં જે શીખ ઊડીને આંખે વળગે તેવી હતી, એ આ છે, ‘Rest and repair your skis.’ આગળ વધવાની મથામણમાં સૌથી મહત્ત્વનું અને જરૂરી કામ મરમ્મતનું છે. રિપેર અને રિસ્ટોરેશનનું છે. જાતના સમારકામનું છે. રોજનું નિર્ધારિત લક્ષ્ય હાંસલ કર્યા પછી ગાળેલી નવરાશની પળોમાં નવપલ્લવિત થવાનું છે. અબ્રાહમ લિંકનનું એક પ્રખ્યાત વિધાન છે, ‘જો કોઈ વૃક્ષ કાપવા માટે મારી પાસે આઠ કલાક હોય, તો એમાંના છ કલાક હું મારી કુહાડીની ધાર કાઢવામાં વિતાવીશ.’ ટૂંકમાં, એક્ચ્યુઅલ ટાસ્ક કે કાર્ય પહેલાં એની શારીરિક અને માનસિક તૈયારી મહત્ત્વની છે. એ એન્ટાર્કટિકાના બરફ આચ્છાદિત રસ્તા હોય કે આપણો જીવનપથ, ધીમી અને મક્કમ ગતિ જ આપણને લક્ષ્ય સુધી પહોંચાડે છે. પણ એ માટે દરરોજનો એક વાસ્તવિક અને અચિવેબલ ગોલ સેટ કરવો પડે છે. અને રોજનું એ નિર્ધારિત લક્ષ્ય મેળવી લીધાં પછી અટકી જવું જરૂરી છે કારણ કે થોડા વધારે માઈલ્સ કાપી નાખવાની લાલચ છેવટે ‘Burnout’, થાક કે નિષ્ફળતામાં પરિણમે છે. આપણા શરીર અને મન પર અવિરત લાગતા ઘસારાથી આપણે અજાણ હોઈએ છીએ. જો સમયસર તેને ‘રેસ્ટ એન્ડ રિપેર’ કરવામાં ન આવે તો અનેકવિધ શારીરિક અને માનસિક બીમારીઓ આપણને ફિનિશિંગ લાઈન પહેલાં જ ધ્વસ્ત કરી શકે છે. ભલે તમે ગમે તેટલી ધીમી ગતિએ આગળ વધતા હો, જો તમે ક્યાંય અટકતા નથી તો નક્કી મંઝિલ સુધી પહોંચી જવાના. જીવનના પડકારો વચ્ચે સતત આગળ વધી રહેલા મનને સૌથી વધારે જરૂર વિશ્રામ અને સમારકામની હોય છે. વાતાવરણ અનુકૂળ હોય ત્યારે થોડો સમય કાઢીને જેઓ બળ અને બુદ્ધિને ‘સ્ટ્રેટેજિક ટાઈમ-આઉટ’ આપી શકે છે, તેઓ ટાર્ગેટ સુધી પહોંચી શકે છે. એ વ્યાવસાયિક હોય કે વ્યક્તિગત, ભૌગોલિક હોય કે શૈક્ષણિક, કોઈપણ ફિનિશિંગ લાઈન સુધી પહોંચવા માટે જીવતા રહેવું જરૂરી છે. જો કશુંક પામવા માટે આપણે શારીરિક કે માનસિક સ્વાસ્થ્યનો ભોગ આપવો પડે, તો સમજવું કે આ લક્ષ્ય આપણા માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. ⬛ vrushtiurologyclinic@yahoo.com

અન્ય સમાચારો પણ છે...