તમારા શહેરના લેટેસ્ટ સમાચાર અને ફ્રી ઈ-પેપર મેળવો

ડાઉનલોડ કરો

વેદવાણી:મૃત્યુંજય મંત્રઃ તનથી નરવા અને મનથી હળવા થવાની જડીબુટ્ટી!!

2 મહિનો પહેલા
  • કૉપી લિંક

કોરોનાએ માનવજાતનો ભરડો લીધો છે. 'શરીર છે તો બધું કામનું છે!' લેસન પાક્કું કરવાનું અચાનક મળેલું અસાઇન્મેન્ટ! માણસનો સૌથી મોટો ભય મૃત્યુનો છે. તેને જીતવાની જડીબુટ્ટી એટલે વેદનો મૃત્યુંજય મંત્ર! ગીતાબોધ 'નૈનં છિંદન્તિ શસ્ત્રાણિ'ને અનુભવવાનું યંત્ર એટલે મૃત્યુંજય મંત્ર. જે જન્મે તેનું મૃત્યુ ચોક્કસ છે. એટલે જેણે મૃત્યુના ભયને જીત્યો છે તે જ મૃત્યુંજય! આ વાત સેંકડો શત્રુ સામે એકલા હાથે લડીને માભોમની રક્ષા કાજે શહીદ થયેલા સપૂત માટે છે, નિર્દોષ જીવોને હાનિ પહોંચાડવા મથતા આત્મઘાતી ત્રાસવાદી માટે નથી.

મૃત્યુંજય મંત્ર:
ૐ ત્ર્યંબકં યજામહે સુગન્ધિમ્ પુષ્ટિવર્ધનમ્, ઉર્વાઋક્મિવ બંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાત્ ! (શુક્લ યજુર્વેદ, 3/60)

'હે ત્ર્યંબક! અમે તમારું પૂજન કરીએ. આપ દિવ્ય સુગંધ અને પુષ્ટિ વધારનારા છો. હે દેવ! જેમ પાકેલી કાકડી મેળે ખરી પડે તેમ અમારો મૃત્યુભય દૂર થાઓ. જો કે, અમૃત સાથે અમારું જોડાણ ક્યારેય ન તૂટે!'

ત્ર્યંબક એટલે ત્રણ આંખવાળા દેવ અથવા ત્રિદેવ (બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ)ના જન્મદાતા. જેની શાણપણની ત્રીજી આંખ ખુલી છે, તે ત્ર્યંબક. વળી જે સર્જન, પાલન અને નવસર્જનમાં માહિર છે, તે ત્ર્યંબક. આવા શિવજી અમને સુગંધ અને પુષ્ટિ આપો. અહીં સુગંધનો અર્થ પર્ફ્યુમ નથી. વહાલા સ્વજનના પ્રાણ ચાલ્યા ગયા પછી કોઇ ચોવીસ કલાક ઘરમાં રાખવા રાજી નથી હોતું, ખરું ને? તેનું કારણ મૃત્યુની દુર્ગંધ છે. જીવન દરમિયાન આપણે આ પાયાની વાત ભૂલી જઇએ છીએ કે શરીરનું અસ્તિત્વ અને આકર્ષણ પ્રાણ છે. એટલે સૌપ્રથમ ચેતનાની દિવ્ય સુગંધ માગી છે. ત્ર્યંબક દેવતા પાસે બીજું વરદાન પુષ્ટિનું માગ્યું છે. શરીરમાં રસ, રક્ત, માંસ, મેદ, અસ્થિ, મજ્જા અને શુક્ર એમ સાત પ્રકારની ધાતુઓ છે. જે દરેકનું ખાસ કાર્ય છે. ધાતુઓ પુષ્ટ તો શરીર પુષ્ટ. એટલે પહેલા ચરણમાં આરોગ્યમય જીવન માગ્યું છે.

હે શિવ! અમને મુક્તિનું વરદાન આપો!
વાસના છૂટ્યા વિના મૃક્તિ સંભવ ખરી? દરેક માણસને સુખી થવું છે. જર-જમીન, પરિવાર અને શાનશૌકત જોઇએ છે. તે માટે જીવન આખું મથતો રહે. આ બધું સ્વાભાવિક અને વ્યાજબી છે. તમને તરસ લાગી હોય અને એક ગ્લાસ પાણી પી લો એટલે તુરંત શાંતિ થાય. જો કે, થોડીવાર પછી ફરી લાગે, ખરું ને? એવું જ દુન્યવી દૌલતનું છે. બીજી વાત એ કે તમે એકસાથે ગ્લાસ ઉપર ગ્લાસ પીધા કરો તો શું થાય? ઉલટી થાય! વળી, જીવનની કોઇ પળે તેણે બધું છોડવું પડે. એ સમયે તેનું મન સંતોષથી ભરેલું હોય તો એ શાંતિથી વિદાય લે. પેલો કાકડીનો દાખલો અહીં બંધ બેસે છે. તમે માનશો? મૃત્યુંજય મંત્ર તરસ અને તૃપ્તિના સમીકરણને ઉકેલવાની ચાવી છે.

‘મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાત્’ એક અદ્ભૂત સંકલ્પ:
ઋષિ કહે છે, 'અમે મૃત્યુથી છૂટીએ, અમૃતથી નહીં.' મૃત્યુ અને અમૃત વિશે જરા હટ કે વિચાર કરીએ. મૃત્યુ એટલે ભય. મૃત્યુ એટલે ક્રોધ. મૃત્યુ એટલે હિંસા. મૃત્યુ એટલે વેરઝેર. મૃત્યુ એટલે પૂર્વગ્રહ. મૃત્યુ એટલે લોભ-લાલચ વગેરે. બીજીબાજુ પ્રેમ, દયા, સેવા, સંતોષ, શાંતિ એટલે અમૃત! ‘હું નાનો કે નબળો છું’ જેવા વિચારથી છૂટવું એ જ મોક્ષ! યાદ રહે મનનો પ્યાલો કદી ખાલી નથી રહેતો. જો તેમાં અમૃત નહીં ભરો તો ઝેર પેસી જશે. ‘મામૃતાત્’ શબ્દનો આ અર્થ કેવો મજાનો છે! ઋષિઓએ મૃત્યુંજય મંત્ર પર ઘણું સંશોધન કર્યું છે. તેના પ્રકારો, જપવિધિ અને ફળશ્રુતિ જાણીએ, વારુ!

સંપૂટ મૃત્યુંજય મંત્ર:
ૐ ભૂ: ૐ ભુવ: ૐ સ્વ: ૐ ત્ર્યંબકં યજામહે સુગન્ધિમ્ પુષ્ટિવર્ધનમ્ ઉર્વાઋક્મિવ બંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાત્ ૐ સ્વ: ૐ ભુવ: ૐ ભૂ: ૐ

એક હથેળી ઉપર બીજી હથેળીને ઢાંકતાં હો તે રીતે મૂકો તેને સંપૂટ કહેવાય. ત્રણ વ્યાહૃતિઓ ભૂલોક-પૃથ્વી, ભુવર્લોક-આકાશ અને સ્વર્લોક-સ્વર્ગ છે. તેને આપણા શરીરનાં શારીરિક, માનસિક અને આધ્યાત્મિક પાસાં કહી શકો. આ ત્રણેય શુભ નિવડો એ જ પ્રાર્થના. સંપૂટમાં પાઠ કરવાથી વધુ ફાયદો થાય છે.

મૃતસંજીવની મંત્ર
ૐ હૌં જું સ: ૐ ભૂ: ભુવ: સ્વ: ૐ ત્ર્યંબકં યજામહે સુગન્ધિમ્ પુષ્ટિવર્ધનમ્, ઉર્વાઋક્મિવ બંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાત્ ૐ સ્વ: ભુવ: ભૂ: ૐ સ: જું હૌં

અહીં ત્રણ વધારાના બીજમંત્રો હૌં, જું અને સ: છે. બીજમંત્રના જપ કે ઉચ્ચાર સાથે ખાસ પ્રકારનાં વાઇબ્રેશન ઊભા થાય છે, જે અંતરમાં ઊર્જા ભરવાનું કામ કરે છે. કવિઓ જીવને ‘હંસ’ કહે છે. આ શબ્દ ક્યાંથી આવ્યો? આપણા દરેક શ્વાસ સાથે હૌં અને ઉચ્છ્વાસ સાથે સ: જેવો અવાજ આવે છે. તેને ઉલટાવો એટલે સોહમ્! શ્વસોચ્છ્વાસ ચાલે ત્યાં સુધી જ જીવન! થેન્ક્સ ટુ કોરોના, શ્વસન અને પ્રાણ બાબતે કેટલા જાગૃત થઇ ગયા છીએ! ‘જું’ બીજ જીવને દર્શાવે છે. સંજીવની મંત્ર પ્રાણને મજબૂત બનાવી શકે છે, તેવો ઘણાનો અનુભવ છે.

મહામૃત્યુંજય મંત્ર:
ૐ હૌં ૐ જું ૐ સ: ૐ ભૂ: ૐ ભુવ: ૐ સ્વ: ૐ ત્ર્યંબકં યજામહે સુગન્ધિમ્ પુષ્ટિવર્ધનમ્ ઉર્વાઋક્મિવ બંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાત્ ૐ સ્વ: ૐ ભુવ: ૐ ભૂ: ૐ સ: ૐ જું ૐ હૌં ૐ

આ મંત્રની ખાસિયત તેમાં રહેલા ચૌદ જેટલા ૐકાર છે. શિવ પોતે ૐકાર સ્વરૂપ છે. મંત્રના દરેક બીજ સાથે તેને જોડવાથી શિવજી પ્રસન્ન થાય તેમાં શું નવાઇ? ભલે લાંબો લાગે પણ આ મંત્ર બહુ જ અસરકારક છે. સામાન્ય રીતે તમે જ્યારે જપ કરો ત્યારે થોડી વાર પછી ધ્યાન બીજે ભટકી જાય છે. વારંવાર આવતો ૐકાર તમારા મનને મંત્ર સાથે જોડી રાખે છે. એટલે તમારું ધ્યાન બહુ પાકું થાય છે અને સાધના પણ. સંપૂટ મૃત્યુંજય મંત્રથી શરુઆત કરી અનુકૂળતાએ સંજીવની અને મહામૃત્યુંજયની સાધના કરો.

જાપ કેવી રીતે કરવા?
સવારે કે સાંજે અનુકૂળતાએ નાહી-ધોઇને શિવજીના મધુર-શાંત સ્વરૂપનું ધ્યાન કરો. શરૂઆત એકવીસ મંત્રથી કરો. ધીમે-ધીમે 108 મંત્ર સુધી પહોંચી શકાય. થોડા સમય પછી એ તમારા નિત્યક્રમમાં સરસ રીતે ગોઠવાઇ જશે. 108 મંત્રની એક માળા રોજ કરી શકાય તો ખૂબ સરસ. માત્ર એક મહિનો જ તમારે ધીરજ રાખવી પડશે. ધીરજના ફળ અહીં તો અમૃત જેવાં મીઠાં છે!

મૃત્યુંજય મંત્રનું ફળ શું?
મૃત્યુંજય મંત્ર શારીરિક અને માનસિક આરોગ્ય માટે ઉત્તમ છે. એનાથી ધ્યાન વધે, કામમાં સફળતા અપાવે અને આત્મવિશ્વાસ ઉંચો લઇ જાય છે. જાપ સાથે પ્રાણાયામ કરો તો હૃદય, ફેફસાં અને મગજ તંદુરસ્ત થાય. વિચારો શુદ્ધ અને શાંત થાય. સંબંધોમાં મધુરતા આવે. આનંદ અને પ્રેમ વધે છે. સ્વાભાવિક રીતે તેનાથી વ્યવસાયમાં સફળતા અને સમૃદ્ધિ આવે છે. જે મંત્ર આટલું બધું રળી આપે તે વખત આવ્યે પ્રેમથી છોડી દેવાની શક્તિ આપે. એ જ મુક્તિ કે મોક્ષ!

આજનું અમૃતબિંદુ: સવારે કે સાંજે ચાલવા જાઓ ત્યારે મનમાં 'ચિદાનંદ રૂપ: શિવોહમ્ શિવોહમ્! ગણગણો. 'હું સામાન્ય નથી! ચેતના અને આનંદના અમૃતથી પુષ્ટ-તુષ્ટ સર્વશક્તિમાન આત્મા છું'! એવું વિચારો. શ્વાસેશ્વાસમાં બિરાજતા શિવજી તમારા સંકલ્પના સાક્ષી છે. જીવો ત્યાં સુધી પ્રેમ, સેવા અને આનંદના અમૃતલોકમાં વિહરો. યાદ રહે મૃત્યુ અશુભ નથી, એ તો અવનવા મુલ્કની જાત્રા માટેના અવકાશયાનનું લૉન્ચપેડ છે!
holisticwisdom21c@gmail.com
(લેખક ગુજરાત સરકારમાં સનદી અધિકારી છે અને દિવ્ય ભાસ્કરની વેદી પર એક દાયકાથી વધુ સમયથી યોગ, ઉપનિષદ, રામાયણ, મહાભારત, ગીતા વગેરે ગંભીર વિષયો પર સરળ અને રસપ્રદ શૈલીમાં લખતા રહ્યા છે)