તમારા શહેરના લેટેસ્ટ સમાચાર અને ફ્રી ઈ-પેપર મેળવો

ડાઉનલોડ કરો
  • Gujarati News
  • Magazine
  • Rangat sangat
  • How Appropriate Is The Decision Of Mass Promotion In SSC? You Will Get Admission In 11th Standard But What About The Huge Number In 12th Standard Board Exam !!

ડિજિટલ ડિબેટ:SSCમાં માસ પ્રમોશનનો નિર્ણય કેટલો યોગ્ય? 11મા ધોરણમાં પ્રવેશ તો મળી જશે પણ 12મા ધોરણની બોર્ડની પરીક્ષામાં જંગી સંખ્યા થઈ જશે એનું શું!?

4 મહિનો પહેલા
  • કૉપી લિંક

કાર્તિકેય ભટ્ટ (KB): કોરોના મહામારીએ વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું તે પછી ગુજરાતના શિક્ષણ બોર્ડ સામે આ જ પ્રશ્ન હતો કે ધોરણ દસની પરીક્ષા લેવી કે નહીં. વાલી મંડળની માગણી હતી કે જેમ સેન્ટ્રલ બોર્ડે દસમા ધોરણની પરીક્ષા ન લેવાનું નક્કી કર્યું છે, તેમ ગુજરાત બોર્ડે પણ પરીક્ષા ન લેવી જોઈએ. તેના બદલે માસ પ્રમોશન આપી દેવું જોઈએ. જો કે, સામી બાજુએ ખાનગી શાળા સંચાલકો માનતા હતા કે પરીક્ષા લેવી જોઈએ. મારો અભિપ્રાય પણ ઘણા બધા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં લેતા પરીક્ષા ન લેવાનો જ હતો.
દિલીપ ગોહિલ (DG): પરંતુ જે રીતે નિર્ણય જાહેર થયો છે તેના પરથી લાગે છે કે યોગ્ય વિચારણા નહીં, મજબૂરીથી નિર્ણય લેવાયો છે. દિલ્હીથી હાઇકમાન્ડની સૂચના પછી નિર્ણય જાહેર થયો. અત્યાર સુધી જાણકારો એવું કહેતા હતા કે, ગુજરાતનો શિક્ષણ વિભાગ તો કોઈક રીતે, નાના પાયે તો નાના પાયે પણ પરીક્ષા લેવાની તરફેણમાં હતો. CBSE તરફથી પરીક્ષા ન લેવાનો નિર્ણય થયો છે. તેથી, હવે કેન્દ્રની રાહે નિર્ણય થઈ ગયો તેમ લાગે છે.

KB: એ બધા ચર્ચાના મુદ્દા છે. પરંતુ પરીક્ષા ન લેવા બાબતે પ્રથમ મુદ્દો એ હતો કે વિતેલા સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન કોવિડ-19ને કારણે વર્ગખંડમાં થતું શિક્ષણ શક્ય બન્યું નહોતું. અનલોક પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે શાળાઓ તબક્કાવાર ખોલવામાં આવી પણ થોડા જ મહિનામાં કોરોનાની બીજી લહેર શરૂ થઈ એટલે ફરી બંધ કરી દેવી પડી. પરીક્ષા એ શિક્ષણ અપાયા પછી થનારી પ્રક્રિયા છે. શિક્ષણ થયું જ નથી તો પછી પરીક્ષા લેવી કેવી રીતે?
DG: થોડો સમય તો થોડો સમય શિક્ષણ થયું હતું. બીજું જ્યાં પણ શક્ય બન્યું, જેટલું પણ શક્ય બન્યું તેટલું ઓનલાઇન માર્ગદર્શન પણ થતું રહ્યું. બીજું કે વિદ્યાર્થીઓએ પરીક્ષા લેવાશે એમ સમજીને પોતાની રીતે તૈયારીઓ કરી હતી. તેથી પરીક્ષાઓ, નાના પાયે, મર્યાદિત રીતે પણ લેવાઈ હોત નાની મોટી પ્રેક્ટિકલ સમસ્યાઓ ઊભી થવાની છે તે ટાળી શકાઈ હોત.

KB: એક બીજો મહત્ત્વનો મુદ્દો એ પણ છે કે દસમા ધોરણમાં બોર્ડની પરીક્ષા રદ કરવા માટે વિચારણા થઈ જ રહી છે તો પછી આ વર્ષથી જ તેનો અમલ શરૂ થઈ ગયો એમ સમજો.
DG: એ તો બોર્ડની પરીક્ષા ના લેવી એવી વાત છે. શાળાકીય ધોરણે પરીક્ષાઓ લઈ જ શકાય છે. હા, એ ખરું કે બાકીનાં ધોરણોમાં માસ પ્રમોશન થયું તો માત્ર દસમા ધોરણમાં શાળાકીય પરીક્ષા લેવાનો તર્ક ન રહે. બીજું કે બોર્ડ કાઢી નાખવાનો નિર્ણય અમલમાં મૂકતાં પહેલાં અગિયારમાં ધોરણમાં પ્રવેશ, પ્રવાહો નક્કી કરવા, દસ ધોરણ પાસને એક લાયકાત ગણીને ભરતી થતી હતી તે નીતિમાં ફેરફાર બધું સાથે કરવું પડે.

KB: ત્રીજો મુદ્દો એ છે કે પરીક્ષા લેવી જોઈએ એવી માગણી થતી હતી ત્યારે મહત્ત્વનો સવાલ એ ઊભો થયેલો કે કેવી રીતે લેવી અને ક્યારે લેવી? કારણ હાલના સમયમાં વિદ્યાર્થીઓ ઓનલાઇન એટલે કે ઘરે બેસીને પણ પરીક્ષા આપી શકે તેવી માનસિક હાલતમાં નહોતા. આ મહામારીમાં પરિવારમાં, નજીકના કે દૂરના સગામાં, પરિચિતોમાં કોવિડ-19ને કારણે આવેલી વિપત્તિની અસરથી બાળકો મુક્ત રહી શકે તેમ નહોતાં. શોકના વાતાવરણમાં વિદ્યાર્થીઓ કેવી રીતે પરીક્ષા આપી શક્યા હોત? સ્થિતિ કાબૂમાં આવે ત્યારે પરીક્ષા લઈ શકાય તેમ કહેવાતું હતું. પરંતુ કોઈ કહેશે કે ક્યારે આ સ્થિતિ કાબૂમાં આવશે?

DG: માનસિક સ્થિતિનો મુદ્દો નકારી ન શકાય. સમગ્ર સમાજ મહામારીમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે પણ તેની વચ્ચે જીવન ચાલતું રહે છે તે પણ બાળકો જોઈ શક્યાં હશે. સ્વજનના મોતનો આઘાત પચાવીને પણ જિંદગી જીવવાની છે. ક્યારે અને કેવી રીતે યોજવી તે માટે નિષ્ણાતોની સલાહ લઈ શકાય. એક વર્ગખંડમાં 10થી 12 જ વિદ્યાર્થીઓ અથવા શાળાકીય ધોરણે અથવા ઓનલાઇન અને MCQ વગેરે દ્વારા પરીક્ષા લેવાના ઉપાયો વિચારી શકાયા હોત.

KB: ઓનલાઇન અને MCQ બેઝ પર પરીક્ષા લેવામાં કેટલાક પ્રશ્નો ઊભા થતા હોય છે. ગામડાંમાં ગરીબ પરિવારના વિદ્યાર્થીઓ પાસે સારો સ્માર્ટફોન ક્યાંથી હોય? માત્ર શહેરના મધ્યમ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને ધ્યાનમાં રાખીને ઓનલાઇન પરીક્ષાનો નિર્ણય યોગ્ય ન ગણાયો હોત. કેટલાક વિષયોમાં MCQથી પરીક્ષા અર્થહિન બની જાય છે અને એક નાટક જ રહે છે. વિદ્યાર્થીની વર્ણનશક્તિ, તર્કશક્તિ, આકૃતિ અને ચિત્રાંકનની ક્ષમતા તેમાં બહાર આવતી નથી.
DG: અસામાન્ય સ્થિતિમાં અપવાદરૂપ નિર્ણયો કરવા પડે. પ્રયોગો કરવા પડે. કોઈક પ્રકારની પરીક્ષા લેવાઈ રહી છે એવું વિદ્યાર્થીઓને લાગ્યું હોત. તેઓ પોતાની રીતે પણ અભ્યાસ કરતા રહ્યા હોત. 11મા ધોરણમાં મોટી સંખ્યામાં પ્રવેશની સમસ્યા થશે. 10મું ધોરણ એક રીતે ચાળણીનું કામ કરતું હતું. 12મું ધોરણમાં પાસ થવાની શક્યતા ન હોય કે વધારે બે વર્ષના અભ્યાસથી વિશેષ ફાયદો ન થવાનો હોય તે વિદ્યાર્થીઓના વાલીએ બે વર્ષનો નાહકનો ખર્ચ કરવો પડશે.

KB: ના, એ મુદ્દો નથી. મુદ્દો એ હતો કે પરીક્ષાઓ લેવી જોઈએ એવું ન શિક્ષકો કહેતા હતા, ન વાલીઓ કહેતા હતા અને ન વિદ્યાર્થીઓ કહેતા હતા. તો પછી પરીક્ષા માટેનો આગ્રહ કોણ રાખી રહ્યું હતું? કદાચ શહેરોની નામાંકિત ખાનગી શાળાના સંચાલકોનો દોરીસંચાર તેની પાછળ હતો. માસ પ્રમોશન આપી દેવાય તેનો અર્થ એ થયો કે દસમા ધોરણના આખા વર્ગને અગિયારમા ધોરણના વર્ગમાં પ્રવેશ આપી દેવાનો રહે. તે પછી મેરિટ લિસ્ટ, એડમિશન માટે પડાપડી, અગિયારમા ધોરણ માટે સાયન્સમાં પ્રવેશ માટેની જફા - આમાંનું કશું થાય નહીં. સંચાલકોનો ભાવ કોઈ ના પૂછે.
DG: એ વાત તો ખરી, પણ એ આખો મુદ્દો શિક્ષણના ખાનગીકરણનો છે. ગુજરાતમાં શિક્ષણમાં એટલા બધા પ્રયોગો થયા કે ગુણવત્તાનો દાટ નીકળી ગયો છે. ગુજરાતમાં ઘણા નેતાઓ ખાનગી શાળાઓ, કોલેજોનો ધંધો માંડીને બેસી ગયા છે. તેમની અનુકૂળતા પ્રમાણે જ શિક્ષણમંત્રી કામ કરતા રહે છે તે કંઈ રહસ્ય રહ્યું નથી. ખાનગી કોલેજોમાં બેઠકો ભરાતી નહોતી ત્યારે વચ્ચે તો ધોરણ 12નું જંગી ટકાવારીનું પરિણામ જાહેર થયું હતું. તે ગોટાળા ભૂલાયા નથી. પરંતુ અત્યારે પરીક્ષાના મુદ્દા પૂરતી વાત કરીએ તો પણ એ જ થયું છે કે નિર્ણય મજબૂરીથી લેવાયો છે. પરીક્ષા લેવાનો નિર્ણય પણ સંચાલકોના દબાણથી જ લેવાયો હોત. જે પણ નિર્ણય લેવાયો, ગુજરાતના શિક્ષણનું હિત નથી થયું એટલું નક્કી.

KB: નિર્ણય લેવાની બાબતમાં અન્ય એક મૂંઝવણ એ હતી કે CBSEની પરીક્ષાઓ રદ થઈ ગઈ હોય તો પછી ગુજરાત શા માટે પરીક્ષાઓ રદ નથી કરતું તેનો જવાબ કેવી રીતે આપવો? ગુજરાતમાં CBSEના વિદ્યાર્થીઓને અગિયારમા ધોરણમાં પ્રવેશ કેવી રીતે આપવો? ટૂંકમાં બધી બાબતોમાં કેન્દ્ર સરકારનું અનુસરણ કરતી ગુજરાત સરકાર, ગુજરાતના શિક્ષણ વિભાગ પાસે સેન્ટ્રલ બોર્ડની જેમ દસમા ધોરણની પરીક્ષા રદ કર્યા સિવાય કોઈ વિકલ્પ રહ્યો નહોતો. નાહકના આટલા દિવસો બાળકોને ટેન્શનમાં રાખ્યાં.
DG: એટલે જ કહેવું પડે કે નિર્ણય કર્યો તો પણ મોડો કર્યો. પરંતુ બાકીની બાબતો વિચારીએ, 11મા ધોરણમાં એક વર્ગમાં 90ની સંખ્યા થશે. પૂરતા શિક્ષકો અને સાધનો છે નહીં ત્યારે કેવું શિક્ષણ તેમાં અપાશે? એક વર્ષ એમ જ ઘરે બેસીને નીકળી જશે પણ એક વર્ષ પછી આ જ બધા વિદ્યાર્થીઓ 12મા ધોરણમાં હશે અને બોર્ડની પરીક્ષામાં જંગી સંખ્યા હશે અને આ નિર્ણય વિચાર્યા વિના, ભળતા કારણોસર કેમ લેવાયો તે માટે પણ સંખ્યા જ જુઓ. માસ પ્રમોશન પછીય એક્સટર્નલ વિદ્યાર્થીઓ અને રિપિટર એવા 3.75 લાખ વિદ્યાર્થીઓની પરીક્ષા લેવાશે. પોણા ચાર લાખની પરીક્ષા લેવાશે. તે જ રીતે 8.37 લાખની પરીક્ષા પણ લઈ શકાઈ હોત. પરંતુ ગુજરાત સરકાર અને શિક્ષણ વિભાગ ગાંડી માથે બેડું એવી રીતે ચાલે છે, ચાલવા દો...
(કાર્તિકેય ભટ્ટ પ્રોફેસર અને દિલીપ ગોહિલ સિનિયર પત્રકાર તથા રાજકીય વિશ્લેષક છે)

અન્ય સમાચારો પણ છે...