સમયના હસ્તાક્ષર:વિશ્વવ્યાપી ચૂંટણીઓનો તખતો તૈયાર છે!

એક વર્ષ પહેલાલેખક: વિષ્ણુ પંડ્યા
  • કૉપી લિંક
  • વિશ્વના તખતા પર આગામી વર્ષે યોજાનારી આ ચૂંટણીઓ લોકોની પીડા અને મહત્ત્વાકાંક્ષાને વ્યક્ત કરશે

મતદાન અને પરિણામો સાથેની ચૂંટણીનો એક તબક્કો પૂરો થયો. બિહારને તો આખેઆખી સરકાર જ પસંદ કરવાની હતી. બીજે છત્તીસગઢ, હરિયાણા, ઝારખંડ, કર્ણાટક, મધ્યપ્રદેશ, મણિપુર, નાગાલેન્ડ, ઓરિસ્સા, સાજસ્થાન, ઉત્તરપ્રદેશ અને તેલંગાણાની લગભગ 85 પેટાચૂંટણીઓ આવી અને ગઈ. આમાં મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાતમાં કોંગ્રેસના કંકાસથી ત્રાસીને નીકળેલા ધારાસભ્યો તેનું નિમિત્ત બન્યા. એક જમાનામાં શ્રીમતી વિજયારાજે સિંધિયા ભારતીય જનસંઘ અને પછી ભારતીય જનતા પક્ષના મુખ્ય નેતાઓમાંના એક, મધ્યપ્રદેશ સરકારના મુખ્યમંત્રી પણ હતા, પરંતુ પુત્રને કોંગ્રેસ પસંદ પડી. પૌત્ર જ્યોતિરાદિત્ય શરૂઆતમાં કોંગ્રેસી જ હતા, કમલનાથ-શૈલીનું રાજકારણ ફાવ્યું નહીં એટલે કોંગ્રેસ છોડી. તેની સાથે બીજા બાવીસ જણ પક્ષ સાથે છેડો ફાડીને ભાજપમાં આવ્યા. મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાત કોંગ્રેસની ઈમારતના દરવાજા ખોલીને નીકળી ગયેલાઓને કારણે પેટાચૂંટણીઓ આવી હતી. જોકે, રાજસ્થાન, કર્ણાટક, ઝારખંડમાં ભલે એકથી ચાર બેઠકોની ચૂંટણી થઈ, સરકાર અને પક્ષોને માટે નિર્ણાયક રહી. તેની સાથે જ વાલ્મિકીનગર, કન્યાકુમારી, તિરુપતિ અને બેલગામમાં સંસદીય બેઠકોની લડાઈ રહી. એ પણ નોંધવા જેવું કે નાગાલેન્ડમાં બે સ્થાનિક પક્ષો (અલબત્ત ભાજપ જેવા રાષ્ટ્રીય પક્ષના ટેકાથી)ના ઉમેદવારો જ ત્રણ પેટાચૂંટણીમાં ઊભા હતા.

આ પ્રથમ તબક્કો થયો. હવે 2021નું વર્ષ આવશે. લગભગ એપ્રિલ-મે મહિનામાં બીજી પાંચ રાજ્ય સરકારો માટે મતદાન થશે. અસમ, કેરળ, તમિળનાડુ, પશ્ચિમ બંગાળ અને પોંડિચેરી નવી સરકારોની રાહ જોઈ રહ્યાં છે. કશ્મકશ પશ્ચિમ બંગાળમાં રહેશે. કોંગ્રેસથી વિખૂટાં પડીને ડાબેરી મોરચાને પડકારનાર મમતા બેનરજીની તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં લગભગ ભાગલાની સ્થિતિ છે. કોંગ્રેસ તદ્દન નબળી સ્થિતિ ધરાવે છે. ડાબેરીઓની ફરી સરકાર બનાવવાની કોશિશ છે ને ભાજપ આ બધાંને માટે શક્તિશાળી પડકાર બની રહેશે. એ નોંધવું રસપ્રદ થઈ પડશે કે જનસંઘ-જન્મદાતા ડો. શ્યામાપ્રસાદ મુખરજી બંગાળના જન-નાયક હતા. જનસંઘ તે સમયે બહુ સફળ ના થયો. હા, રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ તરીકે ડો. મુખરજી પછી ડો. દેવપ્રસાદ ઘોષ પસંદ થયા હતા.

2021ના પાંચ રાજ્યોમાં પોંડિચેરી કોંગ્રેસ શાસિત રહ્યું, અસમમાં ચમત્કારિક રીતે સર્વાનંદ સોનોવાલના મુખ્યમંત્રી પદે રાજ્ય સરકાર ચાલી રહી છે. વિદેશી ‘ઘૂસણખોરી’ની મોટી સમસ્યાનો આ પ્રદેશ છે અને વિદેશી નાગરિકતાનો પ્રશ્ન વર્ષોથી છે. હવે ‘ડાબેરી’ અને કોંગ્રેસ સહિતના ‘લોકશાહી’ મોરચામાં લગભગ તમામ પક્ષોની ગાંઠનું રાજકારણ ચાલે છે. બિહારમાં ભલે સામ્યવાદી પક્ષોની સાથે કોંગ્રેસે ગઠબંધન કર્યું હોય, અહીં કેરળમાં તેવી શક્યતા નથી. રાજકીય ધ્રુવીકરણનો અદ્્ભુત નકશો કેરળમાં જોવા મળે! સંઘર્ષ એટલો તીવ્ર છે કે આર.એસ.એસ.ના કેટલાક કાર્યકર્તાઓની જાહેરમાં હત્યા કરી નાખવામાં આવી. તમિળનાડુમાં જયલલિતા અને કરુણાનિધિના પડછાયે ડીએમકે અને એઆઈડીએમકેમાં બીજી હરોળની નેતાગીરી સ્થાપિત થઈ ચૂકી છે. ત્યાં પણ સ્થાનિક પરિબળો પ્રમુખ ભાગ ભજવી રહ્યા છે.

આ તો થઈ આપણા દેશની વાત. દુનિયાભરના 50થી વધુ દેશોમાં આગામી વર્ષે ચૂંટણીજંગ ખેલાશે. ટ્રમ, બાઈડેનની ‘જીવલેણ’ કહી શકાય તેવી ચૂંટણી પછી હવે આ દેશોમાં પૂર્વ શાસન ચાલુ રાખવું કે નહીં અને નવું નેતૃત્વ કોનું પસંદ કરવું તેને માટે મતદારો નિર્ણય કરશે. ક્યાંક પ્રમુખશાહી સામે પ્રજા રણે ચડી છે, ક્યાંક અણગમતો પ્રમુખ અને તેનો પક્ષ નાપસંદ છે, ઘણીબધી સરકારોમાં પક્ષ અને વડાપ્રધાન માટે નિર્ણય આવશે. સત્તાનું પુનરાવર્તન અને સત્તાનું પરિવર્તન પણ પ્રજાકીય મુદ્દાઓ પર આધારિત રહેશે. કોરોના મહામારી, કથળતું અર્થતંત્ર, બેરોજગારી અને મૂળભૂત અધિકારો : આટલા મુદ્દાઓ રહેવાના છે.

આફ્રિકા હવે અંધારિયો દેશ નથી રહ્યો. આફ્રિકન પ્રજા પર બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદે ઘણાં વર્ષો શાસન કર્યું, પછી જે સરકારો આવી તેમાં ઈદી અમીન જેવા સરમુખત્યારો પણ ફાવ્યા, પરંતુ એકંદરે હવે લોહીયાળ સંઘર્ષોને પાર કરીને આફ્રિકન દેશો પાતાની રાજકીય શૈલીને વિકસાવી રહ્યા છે. 2021માં ઈથોપિયા, દક્ષિણ સુદાન, મોરોક્કો, છાડ, ગાંબિયા, લિબિયા, આઓ તોમિન, કોંગો, ઝાંબિયામાં સરકારો કેવી બને તેને માટે ચૂંટણી યોજાશે. દક્ષિણ આફ્રિકામાં મ્યુનિસિપલ ચૂંટણી ભારે મહત્ત્વની છે. કાશ્મીરમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યના નિર્ણયે માથાભારે વગદાર સ્થાનિક પક્ષોને બહાવરા બનાવી દીધા એવું દક્ષિણ આફ્રિકામાં પણ થશે. અમેરિકા ઉપખંડમાં ત્રિનિદાદ, ટોબેગો, સાલ્વાડોર, એન્ટિગુઆના, બાર્બુડા, હોન્ડ્રમ, પેરુ, ઈક્વાડોર, સેન્ટ લુસિયન, મેક્સિકો, આર્જિન્ટિના, ફોકલેંડ, પેરુગ્વે, નિકારગુઆ, યુક્રેન, ચિલી, બેલ્જિયમ, કેનેડામાં ચૂંટણી થવાની છે, 2021નું વર્ષ એ રીતે ‘મતદાનનું વર્ષ’ ગણાશે. અને એશિયામાં? બેશક, ઘણા દેશો પ્રજામતની કસોટીએ ચઢવાના છે! કઝાકિસ્તાન, ઈરાન, જાપાન, ઈઝરાયલ, સિરિયા, ઉઝબેકિસ્તાન અને વિયેતનામ તેમાં મુખ્ય દેશો છે. એ જ રીતે યુરોપમાં પોર્ટુગલ, કોસોવાન, ડચ, બલ્ગેરિયા, અલ્બેનિયા, લંડન એસેમ્બલી, સ્કોટલેન્ડ, નોર્વેજિયા, રશિયા, ચેકોસ્લોવેકિયા, ઈસ્ટોનિયા, જર્મન ફ્રેડરલ, બલ્ગેરિયા, જ્યોર્જિયામાં ચૂંટણી થશે. સામ્યવાદી રશિયાએ આમાંના ઘણા પર પંજો વિસ્તાર્યો હતો, પણ ચેકોસ્લોવેકિયા, બલ્ગેરિયા વગેરેમાં પ્રજાકીય વિદ્રોહ પછી નકશો બદલાઈ ગયો. એકલું અટુલું ઓસ્ટ્રેલિયા પણ ચૂંટણી માટે તૈયાર છે!

વિશ્વના તખતા પર આગામી વર્ષે યોજાનારી આ ચૂંટણી અંતે તો લોકોની પીડા અને મહત્વાકાંક્ષાને ઓછાવત્તા અંશે વ્યક્ત કરશે. હા, ચૂંટણી જ લોકતંત્રમાં સર્વેસર્વા છે એવી દંતકથાને પાછળ રાખીને વ્યક્તિ અને વ્યવસ્થાના સાર્વજનિક જીવન તરફ જવાનો આપણા ઉપનિષદીય વિચારકોએ જે માર્ગ બતાવ્યો તેના તરફ ભલેને ધીમી ગતિએ પણ વિશ્વના અજંપાયુક્ત દેશોએ દોરાવું પડશે. સામ્યવાદ કે મૂડીવાદ આધારિત લોકશાહી કે વિચારધારા અને રાજ્ય વ્યવસ્થાઓ જર્જરિત થઈ ગઈ છે. vpandya149@gmail.com

અન્ય સમાચારો પણ છે...