સમયના હસ્તાક્ષર:નેતાઓનો પરસ્પર પ્રભાવ ગાંધી, સુભાષ, ચર્ચિલ, હિટલર, લેનિનથી બાઈડન, પુતિન અને મોદી સુધી!

વિષ્ણુ પંડ્યા18 દિવસ પહેલા
  • કૉપી લિંક
  • શ્રીલંકામાં ક્યારે, કોણ સત્તા પર રહેશે કે જશે તે નક્કી નથી. પાકિસ્તાનમાં પણ એવું જ છે. નેપાળ પર ચીનની નજર છે, એટલે આ સંજોગોમાં ભારતીય લોકશાહી, તેની ચૂંટણીઓ, તેના પક્ષો, રાજકીય અરાજકતા અને અંધાધૂંધી વગેરે પર દુનિયાના દેશોની નજર છે

દરેક દેશને પોતાના નેતા હોય છે. આપણે ગાંધી, નેહરુ, સુભાષ, લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી, ઇન્દિરા ગાંધી અને હવે નરેન્દ્ર મોદી સુધીની નેતાગીરીનો અનુભવ લીધો છે. તેવું બીજા દેશોનું પણ છે. પાકિસ્તાનને જનાબ મોહમ્મદઅલી જીન્નાહ જેવો સમર્થ નેતા આટલા વર્ષે પણ મળ્યો નથી. મ્યાંમાર આ રીતે બડભાગી છે. આંગ સેનથી આંગ સેન સુ કી સુધીનું નેતૃત્વ તેને મળ્યું. બાંગ્લાદેશ શેખ મુજીબુર રહેમાનને યાદ કરે છે, ફાંસીએ ચડેલા ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટોને પાકિસ્તાનમાં કોઈ યાદ કરતું નથી, પછી અયુબ ખાન, યાહ્યા ખાન કે નવાઝ શરીફ અને બેનઝીરનું સ્મરણ પાકિસ્તાની શા માટે કરે? અમેરિકી અખબાર આમ તો વિવાદાસ્પદ રહ્યું છે પણ થોડાંક વર્ષો પૂર્વે તેણે એક લેખમાળા આપી હતી. શીર્ષક હતું: portraits of power: who shaped the twentieth century. એક શ્વાસે કેટલાંક નામ હોઠ પર આવી જાય. એડોલ્ફ હિટલર, વિન્સ્ટ્ન ચર્ચિલ, મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, જોસેફ સ્ટાલિન, ચાર્લ્સ દ’ ગોલ, જોસેફ બ્રોઝ ટિટો, ગમાલ અબ્દુલ નાસર, ડેવિડ-ગુરિયન, જોન એફ. કેનેડી, માઓ-ત્સે-તુંગ. આ યાદી અધૂરી છે. હેન્રી ફોંડાએ 26 ભાગમાં ટીવી ફિલ્મમાળા બનાવી તેમાં બીજાં કેટલાંક નામો પણ છે: હેરી ટ્રુમેન, હિરોહિતો, ફ્રાંકો, કોનાર્દ એડેનોર, મોહમ્મદ પહેલવી, આઇઝેન હોવર, નિકિતા કૃશ્ચેફ. ગયા સપ્તાહે 92 વર્ષના મિખાઈલ ગોર્બાચોફનું અવસાન થયું. રશિયામાં રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકે તેમણે અમાનુષી સામ્યવાદને હચમચાવીને જમીનદોસ્ત કરી દીધો. લેનિન અને સ્ટાલિન સહિતની ભવ્ય પ્રતિમાઓ લોકોએ તોડી પાડી. યુ.એસ.એસ.આર. ભૂતકાળ બની ગયો, વિવિધ દેશો સ્વાધીન બન્યા અને પુરોગામી નેતાઓએ તો બધે સેનાનું આક્રમણ કરીને ફરજિયાત ભેળવી દીધા હતા તેની સ્વાધીનતા સામે લશ્કરનો ઉપયોગ કર્યો નહીં. પેરિસ્ત્રોઇકા અને ગ્લાસનોસ્ત અપનાવીને દુનિયાના તખતા પર ઘોષણા કરી કે શાંતિનો કોઈ વિકલ્પ નથી. અમેરિકાની સાથે સંધિ કરી. અફઘાનિસ્તાનમાથી સોવિયેત સેના પાછી બોલાવી લીધી, સ્ટાલિનના સમયથી જે ‘ગુલાગ’ જેલખાનામાં લાખો નાગરિકો, લેખકો, રાજકીય નેતાઓ સબડી રહ્યા હતા તેમને મુક્ત કર્યા. બોલવા, વાંચવા, લખવા, વિચારવા પરના પ્રતિબંધો હટાવી લેવાયા. સ્વાધીન પ્રેસ પ્રતિષ્ઠિત થયું. આટલા ધરખમ ફેરફારો દુનિયાના કોઈ નેતાએ ભાગ્યે જ કર્યા હતા. એકવીસમી સદીના જુદા જુદા નેતાઓની તરાહ જુદી છે. યુરોપ અને એશિયાનાં કેટલાંક સંગઠનો પણ છે. ઈસ્લામિક દેશોનો પોતાનો ચોકો છે, પણ છેવટે તો દરેક દેશ એકબીજાની સાથે અને સામે કેવી રીતે વર્તે છે તેના પર વૈશ્વિક અસર રહે છે. ટચૂકડા દેશોનું ખાસ કંઈ નીપજતું નથી. મ્યાંમાર-બર્મામાં સૈનિકી શાસન છે અને આંગ સેન સુ કીની પ્રજાકીય લોકશાહીને ઉખેડીને કત્લેઆમ કરી રહ્યું છે પણ કોઈ તેની સાથે જતું નથી. તિબેટને તો 1950થી ચીને પોતાનો ભાગ બનાવી દીધું. દલાઇ લામા અને તિબેટીઓની ત્રણ પેઢી ભારતમાં શરણાર્થી બનીને રહે છે. શ્રીલંકાનો આંતરિક મામલો લાગે, પણ ચીન તેમાં સક્રિય છે. એશિયામાં ભારત અને ચીન મિત્રો હોવા જોઈએ તે રહ્યા નથી. એક સમયે બંને દેશના નેતાઓ જવાહરલાલ નેહરુ અને ચાઓ એન લીએ પંચશીલના કરાર કરીને શાંતિના કબૂતર ઉડાડ્યાં હતાં, પણ તે પછી તરત 1962માં ચીની આક્રમણ થયું, હજુ તેના હાથમાં ભારતીય વિસ્તારો છે. ભારતનું નાક દબાવવા પાકિસ્તાનને મદદ કરે છે. દરેક નેતાઓ પોતાની ખાસિયત પ્રમાણે વર્તે છે. બાઈડન પૂર્વે ટ્રમ્પ હતા, બંનેની તાસીર અમેરિકી મિજાજ પ્રમાણેની છે. લિંકન, રૂઝવેલ્ટ, કેનેડી હવે ભૂતકાળનાં પાત્રો બની ગયાં. વોટર ગેટ કૌભાંડ હવે નાનું લાગે છે. પાડોશી દેશ ક્યુબા માટે દુનિયાના સામ્યવાદીઓ હજુ સુધી પોરસાતા હતા, ફિડલ કાસ્ટ્રોના અવસાન પછી એવું રહ્યું નથી. હા, ચીનના રસ્તે ભારતમાં માઓવાદી અને અર્બન નક્સલ હજુ અરાજકતા અને ખુનામરકી કરતા રહ્યા છે. પુટિનને નાટો સંગઠનથી સુરક્ષિત થવા યુક્રેન પર ગમે તેમ કબ્જો મેળવવો છે, ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ માટે યુક્રેન અને બીજાં કેટલાંક કેન્દ્રો એવાં છે કે ચીન, રશિયા, અમેરિકાની વચ્ચે સંઘર્ષની સ્થિતિ ક્યારે મોટા વિસ્ફોટમાં બદલાશે તેનો કોઈને અંદાજ નથી. બધાં પોતાનાં ખતરનાક આયુધો સાથે તૈયાર છે અને કહે છે કે અમે શાંતિ માટે આવું કરી રહ્યાં છીએ! શું આ દેશોના નેતાઓને બીજા દેશોના નેતાઓ સમજાવી શકશે? રશિયા અને અમેરિકા જોકે ભારત વિશે ગંભીર છે અને ઉપેક્ષિત કરવું પોસાય તેમ નથી. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જે રીતે આવડી મોટી લોકશાહીને સફળતાથી જાળવી રહ્યા છે અને પાકિસ્તાન કે ચીન કોઈ મોટો ઉત્પાત કરી શક્યા નથી તેને લીધે કૂટનીતિક સંપર્કો અને સંબંધો સ્વાભાવિક બની રહ્યા છે. ઇઝરાયલ, જાપાન, ભારતનો ત્રિકોણ રાજકીય રીતે ભારે મહત્ત્વનો છે તે આ ત્રણે દેશોના નેતાઓ બરાબર જાણે છે. જાપાને તો બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ અને રાસબિહારી બોઝના નેતૃત્વમાં આઝાદ હિન્દ ફોજની રચના માટે ભારતીય યુદ્ધ કેદીઓ સુપરત કર્યા હતા અને રંગુનમાં આઝાદ હિન્દ સરકારની રચનાને ટેકો આપ્યો હતો. ભારતીય ઉપખંડમાં નેતૃત્વની દૃષ્ટિએ કૈંક અંશે બાંગ્લાદેશ સિવાય બીજા દેશો પાસે પ્રભાવી નેતૃત્વ નથી. શ્રીલંકામાં ક્યારે, કોણ સત્તા પર રહેશે કે જશે તે નક્કી નથી. પાકિસ્તાનમાં પણ એવું જ છે. નેપાળ પર ચીનની નજર છે, એટલે આ સંજોગોમાં ભારતીય લોકશાહી, તેની ચૂંટણીઓ, તેના પક્ષો, રાજકીય અરાજકતા અને અંધાધૂંધી વગેરે પર દુનિયાના દેશોની નજર છે. નરેન્દ્ર મોદીના પ્રબળ નેતૃત્વને તેઓ ચકાસી રહ્યા છે. રાષ્ટ્રીય એકતા અને અખંડપણા માટેના પ્રયાસો અને પરિણામોનો પૂરો અંદાજ પણ છે. એ દૃષ્ટિએ આગામી ચૂંટણીઓ મહત્ત્વની બની રહેવાની છે.{ vpandya149@gmail.com

અન્ય સમાચારો પણ છે...