મેંદી રંગ લાગ્યો:એક અંધારી ઓરડી રે, બીજી વેરણ રાત વાલા!

નીલેશ પંડ્યા15 દિવસ પહેલા
  • કૉપી લિંક

એક અંધારી ઓરડી રે, બીજી વેરણ રાત વાલા! ત્રીજી ઝબૂકે વીજલડી રે, ચોથલા વરસે મેઘ વાલા! કરસનજી કાગળ મોકલે રે,રાધાજી! રમવા આવ્ય વાલા! આવું તો ભીંજાય ચૂંદડી રે, ના’વું તો તૂટે નેહ વાલા! તમથી ભલાં ઓલ્યાં પંખીડાં રે, માળો મેલી નવ જાય વાલા! પારેવડાં પગ ટૂંકડાં રે, બેસતાં બેલાડય વાલા! હાલું હાલું હરિ કરી રિયા રે, હાલ્યાનો નહીં જોગ વાલા! વાલમ વળાવા હું રે ગઈ’તી, ઊભી રહી વડલા હેઠ વાલા! વડલો વરસે સાચે મોતીડે રે, એનો પરોવ્યો હાર વાલા! આંસુડે ભીંજાઈ કાંચળી રે, ધ્રૂસકે તૂટ્યો હાર વાલા! વાલ્યમ વળાવીને ઝાંપલે આવી, ઝાંપલો ઝાંખો ઝબ્બ વાલા! વાલ્યમ વળાવીને શેરીએ આવી, શેરીએ સૂનકાર વાલા! વાલ્યમ વળાવીને ઘરમાં આવી, ઘરડું ખાવા ધાય વાલા! સાસુ કે’ વહુ પીળાં પડ્યાં રે, સસરો કે’ વહુને શા રોગ વાલા! જેઠ કે’ વહુ કાં પીળાં પડ્યાં રે, જેઠાણી કે’ વહુ શાં દખ વાલા! દેરીડો કે’ દખ હું જાણું રે,વાલ્યમના વિજોગ વાલા ! પ્રિન્ટ, ઈલેક્ટ્રોનિક કે સોશિયલ મીડિયાનું જ્યારે અવતરણ નહોતું થયું ત્યારે મનોરંજન સાથે મેસેજ આપવા ઉપરાંત સમાજ સુધારણાનું કામ ફોકમીડિયા એટલે કે લોકમાધ્યમો કરતા. દુહા, છંદ, ઉખાણાં, અર્થ નાખવા, બોધદાયી વાર્તાઓ, ભવાઈના વેશ, દેશી નાટકો, લોકસંગીત, લોકવાર્તા- આ બધું ફોક મટીરિયલ છે. આજનાં પ્રચલિત અને હાથવગાં મીડિયાને આપણાં પરંપરાગત લોકમાધ્યમો ગર્વભેર ત્રાડ પાડીને કહી શકે છે કે ‘રિશ્તે મેં હમ તુમ્હારે બાપ લગતે હૈ...!’ લોકમાધ્યમનું પોત ભલે મનોરંજન છે, પણ એનું કર્તવ્ય તો સંદેશો, જીવનબોધ આપવાનું છે. આપણાં લોકગીતો જ જોઈ લો, ગમે ત્યાં, ગમે તેના કંઠે ગવાતાં હોય તો મજા આવી જાય ખરું ને? પણ એ માત્ર મજા માટે નથી, મજા લેતાં લેતાં આપણને મેસેજ મળી જાય એ જ તો એનો ઉદ્દેશ્ય છે. પોતાની આધિ, વ્યાધિ, ઉપાધિથી મૂંઝાયેલા માનવને ઉપદેશ ગમે? ના, એને તો આનંદદાયી માધ્યમને ખોળે જ ખેલવું હોય છે એટલે જ લોકમાધ્યમો આનંદનું આભ વરસાવીને બોધનાં બીજ વાવી દે છે! ‘એક અંધારી ઓરડી રે...’ લોકગીતમાં જેનો પતિ પરદેશ જઈ રહ્યો હોય એવી વિરહિણી વામાનો છાનો વિલાપ છે. રાધા-કાનનો ઉલ્લેખ ભલે ને રહ્યો, પણ આ લોકગીત જનસામાન્યનાં ઘરની ઘટનાને આલેખે છે. પોતાનો પુરુષ લાંબો સમય બહાર રહેવાનો હોય એ કઈ પત્નીને ગમે? છતાં નોકરી-ચાકરી માટે પુરુષને ઘરથી દૂર રહેવું જરૂરી બની જતું હોય છે એટલે બંને પક્ષે વિરહની વેદના છલકતી રહે છે પણ કઠોર કાળજાનો પુરુષ હૈયામાં સંઘરી રાખે ને જૂઈનાં ફૂલ જેવી નાજુક નારી વ્યક્ત કરી દે જે લોકગીત, લોકવાત બની જાય છે. ધોધમાર જળ વરસાવતી મેઘલી રાતે વીજળી ઝબૂકે છે એવામાં પતિને પોતાનાથી દૂર જવાનું થયું, જવું અનિવાર્ય છે એટલે આજની અને હવે પછીની દરેક રાત વેરણ બની રહેશે. પતિ કહે, થોડે સુધી તું પણ આવ, સ્ત્રી અવઢવમાં છે, વરસતા વરસાદે કેમ જવું? ન જાય તોય દુઃખ થાય. પોતાનો અણગમો વ્યક્ત કરવા પત્નીએ કહ્યું કે તમારા કરતાં પંખીડાં વધુ સારાં, માળો છોડીને, પરિવારને છોડીને દૂર નથી જતાં! અરે પારેવાં તો હંમેશાં જોડીમાં જ રહે છે. પત્નીએ મેણાં માર્યાં છતાં પુરુષ તો ગયો, પોતે વળાવવા ગઈ. વડલા તળે ઊભી, પણ વડલો મોતીડે વરસ્યો એવું લોકગીત કહે છે પણ અહીં વડલો તો માત્ર પ્રતીક છે, નાયિકાની આંખો મોતી જેવાં આંસુ વરસાવતી હતી! પિયુને વળાવીને આવી તો ઝાંપો, શેરી, ઘર બધું જ જાણે કે ખાવા ધસે છે. પોતાના ચહેરા પરથી નૂર ઉડી ગયું એટલે પરિવારના સભ્યોને પણ ચિંતા થઇ કે વહુને બીમારી લાગુ પડી કે શું? પણ દિયર સમજી ગયો કે ભાભીને વિયોગની વેદના સતાવે છે. ઘર ઘરની કહાની જેવું આ લોકગીત નારીમનની સૂક્ષ્મતાને સ્પર્શી ગયું છે. પતિની ગેરહાજરીમાં રહેવું પરિણીતા માટે કેટલું દુષ્કર હોય છે એનું ચિત્રણ અહીં થયું છે.⬛ nilesh_pandya23@rediffmail.com

અન્ય સમાચારો પણ છે...