તમારા શહેરના લેટેસ્ટ સમાચાર અને ફ્રી ઈ-પેપર મેળવો

ડાઉનલોડ કરો

બહાદુર નારી:ગુજરાતની આ યુવતી જીવના જોખમે કોબ્રા જેવા ઝેરીલા સાપ પકડે છે, 4 વર્ષમાં 50 નાગ-સાપ પકડ્યા, 16 વર્ષની ઉંમરે રેસ્ક્યૂમાં જોડાઈ ગઈ

રાજકોટએક મહિનો પહેલાલેખક: રક્ષિત પંડ્યા
રાજકોટની હિના ચાવડા નાગ-સાપનું રેસ્ક્યૂ કરે છે.
  • રાજકોટની હિના સ્કૂલ દ્વારા એક પિક્નિકનું આયોજન કર્યું હતું ત્યારે પહેલીવાર સાપને સ્પર્શી હતી

નેચર, પ્રકૃતિ, પર્યાવરણ આ શબ્દો તો આપણે ઘણીવાર સાંભળ્યા છે. આપણે ઘણીવાર એવું પણ સાંભળ્યું છે કે મનુષ્ય જંગલ છોડી ગામડાં કે શહેરમાં આવ્યો અને હવે પાછો જંગલમાં જઈ ત્યાંની વાઈફાઈ લાઈફને ડિસ્ટર્બ કરી રહ્યો છે અને કદાચ એટલે જ હવે જંગલી પશુઓ માનવ વસવાટમાં આંટા મારતા જોવા મળે છે. આજે આપણે વાત કરવી છે એવી એક રાજકોટની નેચરપ્રેમી હિના ચાવડાની. હિનાએ માત્ર 16 વર્ષની ઉંમરથી જ સાપને રેસ્ક્યૂ કરવાનું કાર્ય શરૂ કરી દીધું હતું. હિનાએ અત્યારસુધીમાં 50 જેટલા નાગ-સાપ પકડી પાડ્યા છે, જેમાં જીવના જોખમે ઝેરીલા કોબ્રા અને સ્નાઇપર સાપને પણ ચપટી વગાડી પકડી પાડ્યા છે.

હિના બી.એ.માં અભ્યાસ કરે છે
કોબ્રા, રોલ, સ્નાઇપર જેવા ઝેરીલા સાપોનાં નામ સાંભળતાં જ જ્યારે લોકો ડરી જાય છે ત્યારે હિના ચાવડાની આવા ખતરનાક સાપો સાથે રમતાં રમતાં એને રેસ્ક્યૂ કરે છે. રાજકોટના સોરઠિયાવાડી સર્કલ પાસે રહેતી હિના ચાવડા આંબેડકર ઓપન યુનિવર્સિટીમાં બી.એ.નો અભ્યાસ કરે છે અને સાથોસાથ સાપને રેસ્ક્યૂ કરવાની ઉમદા કામગીરી પણ કરે છે.

સાપ મનુષ્યોની વચ્ચે આવે ત્યારે એ પણ ગભરાય છે
હિનાના જણાવ્યા પ્રમાણે, સાપ કે અન્ય વન્યજીવ એ પ્રકૃતિ સાથે જોડાયેલા છે અને જો એને પ્રકૃતિ પ્રમાણે જ કામ કરવા દેવામાં આવે તો એ કોઈ નુકસાન પહોંચાડતા નથી. જેમ દરેક જીવને પોતાનો જીવ વહાલો હોય એમ સાપને પણ પોતાનો જીવ વહાલો હોય છે, એટલે જ્યારે એ મનુષ્યોની વચ્ચે આવે છે ત્યારે એ પણ ગભરાય જાય છે. એનાથી ડરવાની જરૂર નથી, એ પણ એના ખોરાકની શોધમાં આવે છે.

હિના ઝેરીલા સાપનું રેસ્ક્યૂ કરે છે.
હિના ઝેરીલા સાપનું રેસ્ક્યૂ કરે છે.

સાપની આહાર શૃંખલામાં દૂધનો સમાવેશ થતો જ નથી
નેચર સાથેનો તાલમેલ તો હિનાને નાનપણથી જ હતો. તેમના દાદા હરસુખભાઈ ચાવડા ફોરેસ્ટ ઓફિસર હતા, એટલે પર્યાવરણ બચાવવા, જંગલનાં પ્રાણીઓને બચાવવા એ જ તેમનું સ્વપ્ન છે. વધુમાં હિનાએ જણાવ્યું હતું કે હું છઠ્ઠા ધોરણમાં હતી ત્યારે સ્કૂલ દ્વારા એક પિક્નિકનું આયોજન કરાયું હતું અને ત્યાં હું પહેલીવાર સાપને સ્પર્શી હતી. બસ, ત્યારથી જ મને મનમાં એમ થતું હતું કે મારે વન્યપ્રાણીઓ માટે તેમને બચાવવા માટે કંઈક કરવું છે. ત્યાર બાદ હું જે NGO સાથે જોડાયેલી છું એ નેચર હેલ્થ ફાઉન્ડેશન દ્વારા સ્ટુડન્ટ માટે ઝુઓલોજિકલ કેમ્પ યોજાયો હતો અને ત્યારથી મેં સાપનું રેસ્ક્યૂની તાલીમ લેવાનું શરૂ કરી હતી.

પહેલું રેસ્ક્યૂ અજગરનું કર્યું હતું.
પહેલું રેસ્ક્યૂ અજગરનું કર્યું હતું.

પહેલું રેસ્ક્યૂ અજગરનું કર્યું હતું
હિનાએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે રાજકોટની આસપાસ ખેતરોમાં જ્યારે સાપ નીકળે ત્યારે અથવા તો એનાથી ડરીને લોકો દૂર ભાગે છે અથવા તો એને મારી નાખે છે, પરંતુ છેલ્લા ઘણા સમયથી લોકોમાં સમજણ આવી ગઈ છે અને તેઓ હવે આ પ્રકારની રેસ્ક્યૂ ટીમનો સંપર્ક કરે છે. મેં 2016માં પહેલીવાર અજગરનું રેસ્ક્યૂ કર્યું હતું. મને મારા સરનો કોલ આવ્યો હતો કે નજીકના એક કૂવામાં ચારથી સાડાચાર ફૂટનો અજગર છે, ત્યારે પહેલીવાર મેં અજગરનું રેસ્ક્યૂ કર્યું અને એને બચાવ્યો. ત્યાર બાદ તો લગભગ દર વર્ષે ચોમાસાની સીઝનમાં રેસ્ક્યૂ માટેના ઘણા બધા કોલ આવે છે અને હું મારા પપ્પા અને કાકા સાથે જઈ સાપનું રેસ્ક્યૂ કરું છું.

દાદા અને કાકાની સાથે રેસ્ક્યૂ કરવા જાય છે.
દાદા અને કાકાની સાથે રેસ્ક્યૂ કરવા જાય છે.

સાપનો ખોરાક ઉંદર, ગરોળી, દેડકા
મહત્ત્વનું છે કે ગુજરાતમાં સાપની જે પ્રજાતિઓ છે એમાં માત્ર ચાર સાપ જ ઝેરીલા છે, જેમાં કોબ્રા, કાળોતરો, ખડચિતડો અને ફૂરસોનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે ધામણ, રૂપસુંદરી, મંકોડી આ સાપ ઝેરીલા હોતા નથી. હિના વધુમાં કહે છે, સાપનો ખોરાક ઉંદર, ગરોળી, દેડકા છે અને જો ખેતરમાં ઉંદર વધારે હોય તો એ પાકને નુકસાન કરે છે, માટે આ તો સાપની પ્રજાતિની શૃંખલામાં સામેલ છે. ખેતરોમાં મોટે ભાગે અનાજ સ્ટોર કરેલું હોય એટલે દર હોય જ અને જ્યાં ઉંદર હોય ત્યાં સાપ એનો આહાર શોધતો આવે જ છે.

હિના બી.એ.નો અભ્યાસ કરે છે.
હિના બી.એ.નો અભ્યાસ કરે છે.

શિયાળામાં સાપ સમાધિ અવસ્થામાં જમીનમાં રહે છે
આ ઉપરાંત શિયાળાના ચાર મહિના દરમિયાન સાપ સમાધિ અવસ્થામાં જમીનમાં જતા રહે છે, એટલે મોટે ભાગે સાપનું રેસ્ક્યૂ કરવાનું ચોમાસા દરમિયાન વધુ થાય છે. નાની ઉંમરે ખૂબ જ મોટું કામ કરતી હિનાએ અત્યારસુધીમાં ઘણા બધા સાપને રેસ્ક્યૂ કર્યા છે. તે માને છે કે જો પર્યાવરણ સાથે રહીને કામ કરવામાં આવે તો કોઈ કામ અશક્ય નથી અને વન્યજીવથી ડરવાની જરૂર નથી, તેઓ તો આપણા મિત્ર છે.