પિતાએ 14 વર્ષની દીકરીનો બલિ કેમ ચડાવ્યો?:તાંત્રિકો ચૂડેલ કે ડાકણ શબ્દ વાપરી સતત ડરાવે ને પરિવાર વહાલસોયીને મોતને ઘાટ ઉતારી બલિ ચડાવતાં ખચકાતો નથી

રાજકોટ2 મહિનો પહેલા

ગીર સોમનાથ જિલ્લાના તાલાલાના ધાવા ગીર ગામમાંથી અંધશ્રદ્ધાની ચકચારી ઘટના સામે આવતાં હડકંપ મચી ગયો છે. આ ઘટનાની જાણ બાતમીદાર દ્વારા પોલીસને કરાઈ હતી, જેમાં એક સગા બાપે પોતાની લાડલી 14 વર્ષીય માસૂમ સગીર દીકરીનો બલિ ચડાવી હત્યા કર્યાનું બહાર આવ્યું હતું. આ અંગે સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના મનોવિજ્ઞાન ભવનનાં પ્રોફેસર ડો.ધારા આર. દોશીએ એક સ્ટડી કેસ તૈયાર કર્યો છે, જેમાં તેમણે જણાવ્યું છે કે પરિવાર તાંત્રિકની અંધશ્રદ્ધામાં પૂરેપૂરો લપેટાય જાય છે. તાંત્રિકો ચૂડેલ કે ડાકણ જેવા શબ્દ વાપરી સતત પરિવારને ડરાવે છે અને પોતાની વહાલસોયી દીકરીનો બલિ ચડાવવા મજબૂર થઈ જાય છે. પરિવાર પણ તાંત્રિકની માયાજાળમાં ફસાઈ દીકરીને મોતને ઘાટ ઉતારી બલિ ચડાવી બેસે છે.

દરેક વખતે અંધશ્રદ્ધાનો ભોગ સ્ત્રીઓ જ શા માટે?
આ સ્ટડી કેસમાં ડો.ધારા દોશીએ વધુમાં જણાવ્યું છે કે કાળો જાદુ, ભૂતપ્રેત, માનવ અને પશુઓની બલિ, મેલીવિદ્યા, બાળલગ્નથી માંડીને કાચ તોડવા, બિલાડીનો રસ્તો, બિલાડીની પીઠ અને અનેક ગાણિતિક સંખ્યાઓ પણ અંધશ્રદ્ધાના દૃષ્ટિકોણથી ચકાસવામાં આવી રહી છે, પણ આ બધામાંથી દુઃખદ અને ઘૃણા પમાડનારી બાબત એ છે કે દરેક વખતે અંધશ્રદ્ધાનો ભોગ સ્ત્રીઓ જ શા માટે? શા માટે ચૂડેલ, ડાકણ જેવા શબ્દ અને તેના ડરના નામે સ્ત્રીઓને જ મોતને ઘાટ ઉતારી તેનો બલિ ચડાવવામાં આવે છે.

અંધશ્રદ્ધા કઈ રીતે શરૂ થાય?
અંધશ્રદ્ધા કઈ રીતે રીતે શરૂ થાય એના વિશે જાણવા માટે મનોવૈજ્ઞાનિક સ્કીનરનો પ્રયોગ સમજવા જેવો છે, જેમાં કબૂતર પર પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રયોગ કર્યો હતો એમાં એક પ્રકારનું જોડાણ કે સાહચર્ય સ્થાપિત થતું જોવા મળ્યું અને અંતે જેટલા કબૂતરો હતા એમાંથી ત્રીજા ભાગના કબૂતરો અંધવિશ્વાસી જોવા મળ્યા હતા. સતત અમુક બાબતો વારંવાર આપણી સામે આવે અને એમાં અમુક વર્તન જોવા મળે ત્યારે મન એ બાબત કરવા માટે સ્વીકાર કરતું હોય છે.

અંધશ્રદ્ધા પર મનોવિજ્ઞાન ભવનનાં પ્રોફેસર ડો.ધારા દોશીએ એક સ્ટડી કેસ તૈયાર કર્યો છે.
અંધશ્રદ્ધા પર મનોવિજ્ઞાન ભવનનાં પ્રોફેસર ડો.ધારા દોશીએ એક સ્ટડી કેસ તૈયાર કર્યો છે.

વ્યક્તિ અંધવિશ્વાસી શા માટે બને છે?
1. પરિસ્થિતિ પર નિયંત્રણ મૂકવા માટે
2. પોતાની શક્તિનું પ્રદર્શન કરવા માટે
3. લાચારી અને શક્તિહીનતાની લાગણી ઓછી કરવા માટે
4. મુશ્કેલીનો સામનો કરવા કરતાં અંધવિશ્વાસનો રસ્તો સરળ થઈ જાય છે
5. પોતાનાથી નબળા લોકો પર પોતાનો હુકમ ચલાવવા
6. ખાસ કરીને સ્ત્રીઓને નિયંત્રણમાં રાખવા

સમાજના ઘણા લોકો અંધશ્રદ્ધાની આગમાં સળગી રહ્યા છે
આજે પણ ઘણા સમાજમાં અંધવિશ્વાસના નામે સ્ત્રીઓનો ભોગ લેવાય છે. આજે પણ મેલીવિદ્યાના નામે મહિલાઓનાં શરીર સાથે વિવિધ યુક્તિઓ અજમાવવામાં આવી રહી છે. ડાકણ હોવાનો ઢોંગ કરીને કેટલીય મહિલાઓની હત્યા કરવામાં આવશે? અંધવિશ્વાસના જે કેસોમાં મહિલાઓની હત્યા થાય તેમાં મોટા ભાગના કિસ્સા પાછળ મિલકતનો વિવાદ અથવા તો આવી હત્યા પાછળ કોઈ કુટંબની સમસ્યાઓ હોય છે,

ધાવા ગીરમાં 14 વર્ષની દીકરીની સગા બાપે બલિ ચડાવી દીધો .
ધાવા ગીરમાં 14 વર્ષની દીકરીની સગા બાપે બલિ ચડાવી દીધો .

ગુલામીમાં સ્ત્રીઓનો આત્મવિશ્વાસ નબળો
ગુલામીની સાંકળોથી સ્ત્રીઓનો આત્મવિશ્વાસ નાશ પામે છે. સ્ત્રીઓ દ્વારા રાખવામાં આવતા મોટા ભાગના ઉપવાસ પુરુષોની સુખાકારી માટે હોય છે. તેઓ પુરુષોના હિતમાં પોતાનું હિત જુએ છે. ‘સ્ત્રીનો જન્મ એક વખત નહીં, પણ અનેક વખત થતો હોય છે.’ આ બાબત સ્ત્રીઓને માનસિક અને શારીરિક રીતે દબાવવામાં આવતી વાસ્તવિકતા પણ છતી કરે છે. ઘણા એવું માને છે કે મહિલાઓ શારીરિક રીતે પુરુષો કરતાં નબળી હોય છે, પરંતુ સ્ત્રીઓ શારીરિક રીતે નબળી જન્મતી નથી, પરંતુ વાલીપણા દરમિયાન થતા ભેદભાવ અને વિવિધ સ્તરનાં નિયંત્રણો તેમને નબળા પાડે છે, જોકે કોઈ વ્યક્તિ શારીરિક રીતે નબળી હોવાનો અર્થ એ નથી કે કોઈ મજબૂત વ્યક્તિ તેનું શોષણ કરી શકે છે. જો સ્ત્રીઓ શારીરિક રીતે નબળી જન્મે તો પણ પુરુષોને તેમનું શોષણ કરવાનું લાઇસન્સ નથી. એકતરફી વર્ચસ્વ ધરાવતા આપણા સમાજમાં અંધવિશ્વાસનો ભોગ એ મહિલાઓ બનતી આવી છે.

અંધશ્રદ્ધાના વાહક કોણ છે?
ઘણીબધી જગ્યાએ પુરુષો પણ વ્રત, ઉપવાસ, પૂજા-પાઠ, કર્મકાંડ, વાસ્તુ, જાદુ, મેલીવિદ્યા અને આવી બધી બાબતો કરે છે, પરંતુ સ્ત્રીઓને અંધશ્રદ્ધાની વાહક જાહેર કરવામાં આવતી હોય છે. એનાથી પણ વધુ વિચિત્ર વાત એ છે કે પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બન્નેનો એક વર્ગ મેલીવિદ્યામાં માને છે, પરંતુ તેની સાથે સંકળાયેલી હત્યાનો ભોગ બનેલી મોટા ભાગની મહિલાઓ છે. વધુ રસપ્રદ વાત એ છે કે અંધશ્રદ્ધાના આધારે આ હત્યાઓ કરનારાઓમાં પુરુષોની ભૂમિકા ઘણી જગ્યાએ મુખ્ય હોય છે.

તાંત્રિકો સતત વ્યક્તિને મેલીવિદ્યાનું કહી જાળમાં ફસાવે છે (પ્રતીકાત્મક તસવીર)
તાંત્રિકો સતત વ્યક્તિને મેલીવિદ્યાનું કહી જાળમાં ફસાવે છે (પ્રતીકાત્મક તસવીર)

આર્થિક સધ્ધરતા પણ આ અંધવિશ્વાસ કે મેલીવિદ્યા રોકી શકતી નથી
આર્થિક રીતે શ્રીમંત માણસો પણ અંધશ્રદ્ધાના ઢોલ જોરથી વગાડી રહ્યા છે. બીજું, સ્ત્રીઓની આર્થિક સમૃદ્ધિએ પણ તેમને સદીઓની માનસિક ગુલામીમાંથી હજુ સંપૂર્ણ મુક્તિ અપાવી નથી. જ્યારે સમાજને ચલાવનારા પુરુષો અંધશ્રદ્ધાળુ હોય છે, ત્યારે પીડિત એટલે કે મહિલાઓ પણ તેનો ભોગ બને છે. શિક્ષિત મહિલાઓની અંધશ્રદ્ધા અંગે પણ વિચાર કરવો જરૂરી છે કે આવા પ્રશ્નો માત્ર મહિલાઓ માટે જ ન હોવા જોઈએ. બસ, આ સમસ્યા માત્ર શિક્ષણ દ્વારા ઉકેલી શકાતી નથી. આ માટે તર્કસંગત શિક્ષણ અને લિંગ સમાનતાની જરૂર છે.

આજે અંધશ્રદ્ધા અને સ્યુડો-વૈજ્ઞાનિક તથ્યોમાં ભારે વધારો થયો
આજે અંધશ્રદ્ધા, દંતકથાઓ અને સ્યુડો-વૈજ્ઞાનિક તથ્યોમાં ભારે વધારો થયો છે. આજે આપણી જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ન હોય તેવા ખોટા પરંપરાગત રિવાજોને પણ માત્ર પરંપરાના નામે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. જેમ જેમ છોકરી મોટી થાય છે તેમ તેમ આપણે મોટા ભાગે વડીલોને કહેતા સાંભળીએ છીએ કે મોટી થતી છોકરીઓએ શું કરવું? શું કરવાથી સારું ઘર મળશે? કઈ વિધિથી કે કઈ રીતે સારો પતિ મળશે? જો આ બધું કરવાથી કે અંધવિશ્વાસથી બધું જ સારું થતું હોય તો જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનની શું ઉપયોગિતા?

ખોટી પરંપરા
અંધશ્રદ્ધા લોકોના અત્યાચાર, હત્યાનું કારણ બની રહી છે. એની શરૂઆત પાખંડીઓ અને તાંત્રિકોના ખરાબ ઈરાદાઓ અને ખોટી સલાહથી થાય છે. ઘણી જગ્યાએ કેટલીક ખોટી પરંપરાઓ પણ આગમાં ઘી નાખવાનું કામ કરે છે. એવું જોવામાં આવ્યું છે કે, જ્યારે પણ અંધશ્રદ્ધાને લગતી ઘટનાઓનો પર્દાફાશ થાય છે ત્યારે દરેક વ્યક્તિ ચોક્કસપણે દુ:ખ વ્યક્ત કરે છે, પણ એ દુઃખ બહુ વધુ સમય માટે નથી રહેતું.

સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના મનોવિજ્ઞાન ભવનની ફાઈલ તસવીર.
સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના મનોવિજ્ઞાન ભવનની ફાઈલ તસવીર.

શા માટે મહિલાઓ જ ભોગ બને?
સ્ત્રીઓ માટે દરેક ડગલે ને પગલે નવાં નવાં નીતિનિયમો, બંધન, કાયદાઓ, ફરજો બજાવવાની હોય છે. જ્યારે એ મુજબ વર્તન ન થાય ત્યારે તે આ પ્રકારની બાબતનો ભોગ બને છે. ઘણી વખત સ્ત્રીને સંતાનમાં પુત્ર જોઈતો હોય અને પુત્ર ન થાય ત્યારે આવા અંધવિશ્વાસમાં તે આગળ વધે છે. સ્ત્રીના જન્મથી શરૂ કરીને ગર્ભાવસ્થા અને મૃત્યુ સુધી કેટલીય અંધવિશ્વાસની આગો સળગતી રહે છે.

અંધશ્રદ્ધાની શરૂઆત
અંધશ્રદ્ધા ત્યારે રચાઈ હશે, જ્યારે કોઈ ઘટના વિશે લોકોને સાચી સમજ નહિ હોય, એ સમયે તેનો જવાબ મળ્યો નહીં હોય. ત્યારે એ બાબત વિશે ખોટી વાતો કે અંધ વિશ્વાસ ફેલાયેલો હશે.

અંધશ્રદ્ધાની ભયાનકતા
અંધશ્રદ્ધા એવા સમયે ભયાનક સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, જ્યારે આપણે અંધશ્રદ્ધાના નામે સ્ત્રીને ડાકણ કે ચૂડેલ સાબિત કરીએ છીએ. માનસિક બીમારીઓને ભૂતની છાયા તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. આપણે સમાચારોમાં વાંચીએ છીએ કે ક્યારેક અંધશ્રદ્ધાના નામે લોકોને મારી પણ નાખવામાં આવે છે. અભણ પરિવારોમાં જ થાય છે, એવું નથી, ભણેલા-ગણેલા લોકો પણ કરે છે.

​​​ચક્રમાં અટવાયેલી અંધશ્રદ્ધાનો અંત ક્યારે?
જ્યાં સુધી સમાજમાં એકતરફી ઝોક રહેશે ત્યાં સુધી આ બાબત સતત શરૂ રહેવાની ભીતિ છે. પિતૃસત્તાક પ્રણાલી દ્વારા અંધશ્રદ્ધાળું બનાવવામાં આવેલી ઘણી સ્ત્રીઓ તેમનાં બાળકોને પણ આ જ શીખવી રહી છે. ક્યાંક તેઓ ન તો પિતૃસત્તામાંથી બહાર નીકળી શક્યા છે કે ન તો તેમને બહાર જવા દેવામાં આવ્યા છે, સાથે જ અંધશ્રદ્ધા પર ચાલતી દુકાનોને કારણે પણ આ ચક્રનો અંત આવતો નથી. ઘણા લોકો તેમની અંધવિશ્વાસની દુકાનો ચાલુ રાખે છે, તેથી તેઓ અંધશ્રદ્ધાના નામે ધમકાવતા રહે છે. અમે વૈજ્ઞાનિક ચેતનાના વિકાસને મંજૂરી આપતા નથી.

તાંત્રિકોની જાળમાં ફસાઈ પરિવાર પોતાના જ કૂખેથી જન્મેલી દીકરીઓનો બલિ ચડાવી દે છે (પ્રતીકાત્મક તસવીર)
તાંત્રિકોની જાળમાં ફસાઈ પરિવાર પોતાના જ કૂખેથી જન્મેલી દીકરીઓનો બલિ ચડાવી દે છે (પ્રતીકાત્મક તસવીર)

વિશ્વાસ અને અંધવિશ્વાસ
જો કોઈ રિવાજ પાછળના તર્ક પર સવાલ કર્યા વિના તેનું પાલન કરવામાં આવે તો તેને અંધશ્રદ્ધા કહેવાય. જો કોઈ વ્યક્તિ રિવાજ પાછળના તર્કને ન સમજે તો તે ખતરનાક બની શકે છે.

અંધવિશ્વાસથી કેમ બચીશું?
પોતાના જીવન પર નિયંત્રણ મૂકો, દ્રઢ નિશ્ચયી બનો, સક્રિય રહો, એવી પરિસ્થિતિ વિશે ન વિચારો જે તમારા હાથમાં જ નથી, વાસ્તવવાદી બનો અને તર્કબદ્ધ થવું ખૂબ જરૂરી છે.

અન્ય સમાચારો પણ છે...