• Gujarati News
  • Local
  • Gujarat
  • Rajkot
  • The Land Of Saurashtra Is Also Rocky With Cracks In Many Places, So After An Earthquake, An Earthquake Can Be Caused By Water Pressure

ભયભીત ન થાઓ:સૌરાષ્ટ્રની જમીન ખડકાળ પણ ઘણી જગ્યાએ તિરાડો હોવાથી વરસાદ બાદ પાણીના દબાણથી ભૂકંપ આવે

રાજકોટએક વર્ષ પહેલા
  • કૉપી લિંક
રાજકોટ અને જૂનાગઢ વચ્ચેનો લિનિયામેન્ટનો નકશો - Divya Bhaskar
રાજકોટ અને જૂનાગઢ વચ્ચેનો લિનિયામેન્ટનો નકશો
  • તીવ્રતા ઓછી હોવાથી અનુભવાતા નથી, એપી સેન્ટર વધુ ઊંડા ન હોવાથી ધડાકા સંભળાય છે

રા જ્યનો સૌરાષ્ટ્ર વિભાગ બીઆઈએસ સિસ્મિક ઝોનિંગ મેપ અંતર્ગત ઝોન-3 અને ઝોન-4માં આવે છે. સૌરાષ્ટ્રનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ઝોન-3 જ્યારે ઉત્તર તરફ કચ્છના અખાતની પાતળો બેલ્ટ ઝોન 4માં આવે છે. ઝોન-3માં 6 મેગ્નિટ્યુટ સુધીની તીવ્રતાના ભૂકંપ આવી શકે જ્યારે ઝોન-4માં તે 7 સુધીના હોઇ શકે છે. સૌરાષ્ટ્રનો મોટાભાગનો ભૂ ભાગ જ્વાળામુખીય લાવામાંથી ઠરેલા બેસાલ્ટિક ખડકો અને ડાયકથી પથરાયેલો છે. આ વિસ્તારોમાં ઘણા લિનિયામેન્ટ્સ એટલે કે બે જમીનના બે ભાગો વચ્ચેની તિરાડ કે જોઈન્ટ છે પણ કોઇ મોટી ફોલ્ટ લાઈન નથી. અત્યાર સુધીમાં જામનગરથી 20 કિ.મી. ઉત્તરે એક ફોલ્ટલાઈટ મળી છે જેને નોર્થ કાઠિયાવાડ ફોલ્ટલાઈન લાઈન અપાયું છે. આ થયું ભૂકંપનું તેમજ જમીનનું વર્ગીકરણ હવે ભૂકંપ વિશે જાણીએ.

રિસર્ચમાં એવું જાણવા મળ્યું છે કે સૌરાષ્ટ્રમાં આ વર્ષે સારા ચોમાસા બાદ ભૂકંપના નાના નાના આંચકાઓમાં અચાનક વધારો આવે છે. આ ઉપરાંત રાજકોટમાં 4.8ની તીવ્રતા જ્યારે ઉપલેટા પાસે 4.1ની તીવ્રતાના ભૂકંપ આવ્યા છે આ બંને લિનિયામેન્ટ્સમાં જ નોંધાયા છે. ભૂકંપની તીવ્રતા ખૂબ ઓછી હોય છે પણ ઊંડાઈ ઓછી હોવાથી ક્યારેક ધડાકાનો અવાજ પણ સંભળાય છે. સ્વાર્મ એક્ટિવિટી કોઇ મોટા ભૂકંપ બાદ અથવા તો ભૂ ભાગની તિરાડોમાં પ્રવાહીને કારણે(પાણી અથવા લાવા) થતા પ્રેશર બહાર આવવાથી થાય છે. આવા ભૂકંપની તીવ્રતા 1થી 5ની વચ્ચે હોય છે. એવી સ્થિતિ કે જેમાં જમીનની અંદર ખૂબ જ પ્રેશર અને તાણ એકઠું થતા જે ઊર્જા ભેગી થાય છે તેના કારણે મોટો ભૂકંપ ઉદભવી શકે તેને બદલે લિનિયામેન્ટ્સમાં ધીરે ધીરે ઊર્જા બહાર આવતી રહે છે આ કારણે નાના આંચકાઓની સંખ્યા વધે છે.

નાના વિસ્તારોમાં આ પ્રકારના વધતા ભૂકંપનું કારણ મોટા ભાગે વરસાદ જ હોય છે અને ચોમાસાના બે કે ત્રણ મહિનામાં એક્ટિવિટી શાંત થઈ જાય છે. જમીનના પેટાળમાં જ્યાં ખડકો છે ત્યાં પાણીનું પ્રેશર વધવામાં વરસાદ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. ભારતીય ઉપખંડમાં ચોમાસા દરમિયાન ભારે વરસાદ પડે છે તેથી પેટાળમાં પોર પ્રેશર(ભૂગર્ભ જળનું ખડકો પર દબાણ) વધી જાય છે. આ દબાણ એટલા મિલિબાર સુધી પહોંચી જાય છે કે તે ખડકોને પણ હલાવી દે છે. ધરતીના ભૂ ભાગમાં જે ખડકો છે તે સતત સ્ટ્રેસમાં હોય છે, ભારતીય પ્લેટ સતત હિમાલય તરફ ખસી રહી છે તેને કારણે પ્લેટ ટેક્નોટિક અસર થાય છે આ ઉપરાંત પેટાળમાં મેગ્માની હલનચલન હોય છે આવા સમયે પાણીનું દબાણ વધતા ઊર્જા ભેગી થાય છે.

તિરાડોમાં આ ઊર્જા બહાર આવતા નાના ભૂકંપ મોટી સંખ્યામાં આવે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં એવાં ઘણા લિનિયામેન્ટ્સ છે જેના નબળા ભાગો હંમેશા દબાણમાં હોય છે અને ભારે વરસાદ બાદ પાણીનું પણ દબાણ વધતા લિનિયામેન્ટ્સની તિરાડોમાંથી ઊર્જા છૂટી પડતા ભૂકંપ આવે છે. માત્ર જુલાઈથી લઈને સપ્ટેમ્બર સુધીમાં જ 100 કરતા વધુ નાના મોટા આંચકા સૌરાષ્ટ્રમાં આવી ગયા છે. 3 કે તેથી ઓછી તીવ્રતાના ભૂકંપ જામનગરના લાલપુર પાસે મોટી સંખ્યામાં જોવા મળ્યા છે. જો કે ભૂકંપની કોઇ આગાહી કદી કરી ન શકાય પણ હાલ એવું લાગી રહ્યું છે કે કોઇ મોટા ભૂકંપની શક્યતા ઘણી જ ઓછી છે.

રાજકોટ અને જૂનાગઢ વચ્ચેનો લિનિયામેન્ટનો નકશો : ચિત્રમાં જે લિટીઓ દેખાઈ રહી છે તે લિનિયામેન્ટ્સ છે તે નબળો ભૂભાગ છે. લાલ રંગ કરાયું છે તે તા.16-7ના રાજકોટમાં આવેલો 4.8ના ભૂકંપનું સેન્ટર છે, જ્યારે બ્લૂ રંગમાં 4.1 મેગ્નિટ્યુટના ભૂકંપનું ઉપલેટા પાસે નોંધાયેલું એપીસેન્ટર છે. આ બંને એપીસેન્ટર સ્પષ્ટ કરે છે કે જ્યાં લિનિયામેન્ટ્સ છે ત્યાંથી જ ભૂકંપનો ઉદભવ થયો હતો. રાજકોટનો લિનિયામેન્ટ 70 કિ.મી. જેટલો છે જ્યારે ઉપલેટામાં તે 20 કિ.મી. નોંધાયો છે.

સિસ્મિસિટી મેપ : ભૂકંપની ગતિવિધિઓના સિસ્મિસિટી નકશામાં એપીસેન્ટર નોંધાયા છે તે દર્શાવ્યા છે અને તેના રંગ મુજબ તીવ્રતા પણ બતાવાઈ છે. સૌથી વધુ ભૂકંપ 2થી 2.9ની તીવ્રતા સુધીના નોંધાયા છે.

1 જુલાઈથી 3 સપ્ટેમ્બર સુધી નોંધાયેલા સૌરાષ્ટ્રના ભૂકંપ
તીવ્રતા સંખ્યા
1થી 1.9 47
2થી 2.9 56
3થી 3.9 03
4થી 4.9 02
કુલ 108

વર્ષે 5 સે.મી. જમીન ખસી રહી છે
ભારતીય ઉપખંડ એશિયાનો ભાગ નથી પણ અલગ જ ભૂ ભાગ છે જે એશિયા સાથે અથડાયો છે અને તેનાથી હિમાલયનું નિર્માણ થયું છે. હજુ પણ ભારતીય ઉપખંડ સતત ઉત્તર તરફ ગતિ કરે છે અને હિમાલય વધુ ઊંચો થાય છે. રિસર્ચ મુજબ ગુજરાતનો વિસ્તાર દર વર્ષે 5 સે.મી. ખસી રહ્યો છે. આ પ્લેટ ટેક્ટોનિક ગતિવિધિને કારણે ખડકો સતત પ્રેશર સહન કરે છે અને તેમા સહેજ પણ વધારો થાય તો ભૂકંપ આવે છે.

ફોલ્ટ લાઈન-લિનિયામેન્ટ્સનો
જ્યારે કચ્છમાં ભૂકંપ આવ્યો ત્યારે લોકો ફોલ્ટ લાઈન શબ્દથી પ્રભાવિત થયા હતા. અહીં જણાવી દઈએ કે બધી જ ફોલ્ટ લાઈન લિનિયામેન્ટ્સ હોય છે પણ બધા લિનિયામેન્ટ્સ ફોલ્ટ લાઈન નથી હોતા. જમીનના બે ભાગ ત્યાં ભેગા થયા હોય છે તેથી ત્યાં તિરાડ અથવા સાંધો હોય છે. આ ભાગ સ્થિર હોય છે પણ ઉર્જા બહાર આવતા આંચકા આવે છેે. જો આ બંને અલગ અલગ ભાગ જો ખસવાનું ચાલુ કરે તો ફોલ્ટ લાઈન કહે છે.

અન્ય સમાચારો પણ છે...