કોરોનામાં સ્કૂલે ન ગયાની અસર:મનોવિજ્ઞાન ભવનનો 1710 વાલી પર સરવે, 13% ખચકાવાની તકલીફ અને 48% બાળકોને ભાષા ગ્રહણમાં મુશ્કેલી

રાજકોટએક મહિનો પહેલા
  • કૉપી લિંક
પ્રતીકાત્મક તસવીર - Divya Bhaskar
પ્રતીકાત્મક તસવીર
  • શિક્ષકોએ કહ્યું કે 50%થી વધુ બાળકોમાં વાતચીત કરવાની ઢબ કોરોના પછી બગડી
  • ​​​​​​​36.90% શિક્ષકો બાળકોની કોમ્યુનિકેશન શૈલીથી સંતોષ અનુભવતા નથી

કોરોના કાળમાં લાંબા સમય સુધી બાળકો સ્કૂલે ન ગયા અને ભયભીત રહ્યા જેને કારણે પ્રત્યાયન વિકૃતિઓ વધી હતી. આ પ્રકારની વિકૃતિઓનો સબંધ બાળકો દ્વારા બોલાતી ભાષા અને તેમાં ઉદભવતા દોષના કારણે થાય છે. કોરોનાકાળમાં બાળકો સ્કૂલે ન ગયા અને વાતચીત તેમજ કોમ્યુનિકેશન ઘટ્યું હોવાથી તેની સીધી અસર તેમના પર થઈ છે. સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના મનોવિજ્ઞાન ભવનના અધ્યક્ષ ડો.યોગેશ જોગસણના માર્ગદર્શનમાં ડો. ધારા દોશી, મોર ભારતી, હર્ષા ગોંડલિયા અને જાદવ તૌફીક દ્વારા 1710 વાલીઓ અને 180 શિક્ષકો પર સરવે કરવામાં આવ્યો છે. જેમાં 13 ટકા બાળકોને ખચકાવાની તકલીફ અને 48 ટકા બાળકોને ભાષા ગ્રહણ કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે.

વાલીઓ બાળકોની કોમ્યુનિકેશન શૈલીથી નારાજ
બાળકની તુલનામાં બાળકીઓનું પ્રત્યાયન સારું છે. એટલે કે બાળકીઓ બાળકોની તુલનામાં સારું કોમ્યુનિકેશન કરી શકે છે. છતાં કોરોનાકાળ પછી 42.30% વાલીઓ પોતાના બાળકોની કોમ્યુનિકેશન શૈલીથી નારાજ છે જ્યારે 36.90% શિક્ષકો બાળકોની કોમ્યુનિકેશન શૈલીથી સંતોષ અનુભવતા નથી. ઘણા શિક્ષકોએ કહ્યું કે 50%થી વધુ બાળકોમાં વાતચીત કરવાની ઢબ કોરોના પછી બગડી છે.

સરવેમાં બાળકોમાં આ તકલીફો બહાર આવી

  • 48% બાળકોમાં ગ્રહણશીલ અભિવ્યક્તિ ભાષા વિકૃતિ જોવા મળી
  • 31.50% બાળકોમાં અભિવ્યક્તિ ભાષા વિકૃતિ જોવા મળી
  • 18% બાળકોમાં ઉચ્ચારણ વિકૃતિ જોવા મળી
  • 13.50% બાળકોમાં ખચકાવાની બીમારી હોવાનું જોવા મળ્યું

ગ્રહણશીલ અભિવ્યક્તિ ભાષા વિકૃતિ
આ ડિસઓર્ડરમાં બાળકને ભાષા ગ્રહણ કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે. તે જટિલ શબ્દો અને વિધાનોને વ્યક્ત કરવામાં અને સમજવામાં અસમર્થ રહે છે. જે તેની શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓને અસર કરે છે. આમાં, કેટલીકવાર સરળ વાક્યો સમજવામાં પણ આ વિકૃતિ વધુ ગંભીર બની જતી હોય છે. આવા બાળકો વિવિધ અવાજો વચ્ચેનો તફાવત અને સંકેતો સંબંધિત અવાજોને યાદ કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે. આ વિકૃતિ 3 ટકા શાળાના બાળકોમાં જોવા મળે છે. મોટેભાગે, આ વિકૃતિ ઉંમર વધતાની સાથે સાથે ઓછી અથવા તો સમાપ્ત થઇ જતી હોય છે.

અભિવ્યક્તિ ભાષા વિકૃતિ
આ વિકૃતિમાં, બાળકોને તેમના વિચારો યોગ્ય રીતે વ્યક્ત કરવામાં મુશ્કેલી અથવા અસમર્થતા અનુભવે છે. આવા બાળકોનું શબ્દભંડોળ ખૂબ જ મર્યાદિત તેમજ અચોક્કસ હોય છે. તેમને નવા શબ્દો શીખવામાં મુશ્કેલી પડે છે. એટલા માટે તેઓ ખૂબ જ ટૂંકા અને અધૂરા વાક્યો બોલે છે. જેમાં કેટલીકવાર મહત્વપૂર્ણ ભાગો દે છે. કેટલીકવાર શબ્દો બોલવામાં શબ્દોનો ક્રમ યોગ્ય નથી હોતો. આ વિકૃતિ 5 ટકા બાળકોમાં જોવા મળે છે. આ વિકૃતિ વાણી ઉપચાર અને અન્ય શૈક્ષણિક પદ્ધતિઓ દ્વારા સુધારી શકાય છે. પ્રેક્ટિસ અને સારવારથી, ધીમે ધીમે બાળકોમાં સંપૂર્ણ ભાષા ક્ષમતા વિકસિત થાય છે અને કિશોરાવસ્થાના સમય સુધીમાં, બાળકો સંપૂર્ણ ક્ષમતા વિકસાવે છે.

ઉચ્ચારણ વિકૃતિ
નામ સૂચવે છે તેમ, આ વિકૃતિમાં, બાળકો અસ્પષ્ટ ભાષા ઉચ્ચારણ કરે છે. શબ્દો બરાબર બોલી નથી શકતા. બોલતી વખતે કેટલાક શબ્દો પણ છોડી દે છે. આથી તેમને ઉચ્ચારણ વિકૃતિના દર્દીઓ માનવામાં આવે છે. તેમની વાતચીત કરવાની રીત નાના બાળકની જેમ જ અપરિપક્વ હોય છે. આ વિકૃતિનો દર 17 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં ઘટીને 0.5 ટકા થઈ જાય છે. 2થી 3 ટકા બાળકો આ વિકૃતિથી પીડાય છે.

ખચકાવું
ખચકાવું એ એક પ્રકારની વાણીની ખામી છે. ખચકાવવાની સ્થિતિમાં બાળક થોડાક શબ્દો બોલીને થોડીવાર માટે અટકી જાય છે. જોકે તેની જીભ અને હોઠ હલતા રહે છે પણ મોઢામાંથી અવાજ નીકળતો નથી. ખચકાવુંએ તોતડાપણા કરતાં સંપૂર્ણપણે અલગ છે. તોતડાપણામાં અવાજ વારંવાર પુનરાવર્તિત થાય છે, પરંતુ હકલાવામાં અવાજ પોતે જ અવરોધિત થાય છે. શબ્દ ઉચ્ચારણમાં અવરોધ એ ખચકાવાનું મુખ્ય લક્ષણ માનવામાં આવે છે. જે વ્યક્તિ હકલાય છે તેણે જો એમ બોલવું છે કે ‘અમે ત્યાં ગયા’ , તો તે ‘અમે’ કહેવાનો પ્રયત્ન કરશે અને આગળ શબ્દો બોલવાની કોશિશ કરશે, પણ ઝડપથી બોલી શકશે નહીં. થોડા સમય પછી, જ્યારે તેના સ્નાયુઓમાં તણાવ ઓછો થાય છે, ત્યારે તે ઝડપથી બાકીના શબ્દો બોલી દે છે. કેટલીકવાર તોતડાવું અને ખચકાવું એક સાથે હોય છે.

બાળકોમાં ખચકાવાનાં ઘણા શારીરિક, માનસિક, ભાવનાત્મક અને સામાજિક કારણો

  1. તેના મૂળમાં ભય અને ગભરાહટ જેવા ભાવનાત્મક પરિબળોનો ફાળો.
  2. ખચકાવાનું કારણ આખા શરીરનું અસંતુલન છે.
  3. ખચકાવાનું કારણ મગજના વાણી અને શ્રવણના કેન્દ્રોની વિકૃતિ હોવાનું માને છે.
  4. ભારે ઉત્તેજના અને ભાવનાત્મક તાણની સ્થિતિ.
  5. ઉપેક્ષા અને તિરસ્કારની લાગણી.
  6. અચાનક ડરી જવું.
  7. આંગિક વિકૃતિઓ.
  8. ખામીયુક્ત તાલીમ.
  9. મગજની ઈજા
  10. બાળકને ડાબા હાથ સિવાય જમણા હાથથી કામ કરવા દબાણ.
  11. કંઠસ્થાન, ગળું, જીભ, ફેફસાં અને હોઠનું સંતુલન બગડવના કારણેબાળકમાં હકલાવાની ખામી ઊભી થાય છે.
  12. ખામીયુક્ત આનુવંશિકતા.
  13. મગજના બે ભાગો વચ્ચે સંતુલનનો અભાવ.
  14. અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથીઓ અસંતુલિત હોય તો પણ બાળક હકલાય છે. તેમના લોહીમાં ખાંડ, ચૂનો અને નિર્જીવ ક્ષારની ઊંચી સાંદ્રતા હોય છે અને પોટેશિયમ અને પ્રોટીનની ઉણપ હોય છે.

ખચકાવાની અસરો
બાળક પર ખચકાવાની ખૂબ જ ખરાબ અસર પડે છે. આનાથી તેના સામાન્ય વિકાસમાં અવરોધ આવે છે અને તે લઘુતાગ્રંથિથી પીડાય છે. ઘણીવાર આવા બાળકોની સમાજમાં મજાક ઉડાવવામાં આવે છે, જેના કારણે તેમનામાં એકલતાની લાગણી જન્મે છે. એવો અંદાજ છે કે ખચકાતી વ્યક્તિઓની સંખ્યા અમેરિકામાં અંદાજે 10 લાખ અને ભારતમાં 2.5 મિલિયન છે.

વાણી સુધારણાના સૂચનો

  1. બાળકોનું ધ્યાન ભાષા તરફ આકર્ષિત કરીને તેમાં રસ ઉત્પન્ન કરાવો જોઈએ અને આ ઉદેશ સિદ્ધ કરવા માટે જરૂરી છે કે નવા શબ્દોનો અર્થ બાળકો સરળતાથી સમજી શકે તે રીતે સમજાવવામાં આવે.
  2. બાળકને તેની ઉંમરના બાળકોની વચ્ચે વારંવાર રાખવું જોઈએ અને બાળકોને આ બાળક સાથે વાત કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ.
  3. બાળકને સારો વક્તા બનાવતા પહેલા તેને એક સારો શ્રોતા બનાવવો જરૂરી છે. બંને પ્રકારની આદતો બાળકને શીખવવી જોઈએ. આ માટે જરૂરી છે કે બાળકોને તેમની ઉંમર પ્રમાણે સરળ અને શિક્ષણપ્રદ અને રસપ્રદ વાર્તાઓ કહેવામાં આવે. આનાથી તે સારો શ્રોતા બનશે, પછી આ વાર્તાઓ તેની પાસેથી સાંભળવી જોઈએ, તેનાથી તે સારો વક્તા બનશે.
  4. બાળકોને મોટા અવાજે વાંચવા કહો, નવરાશના સમયે મોટા અવાજે અખબાર અથવા મેગેઝિન વાંચવો.
  5. બાળકોની ખોટી અથવા અવ્યવસ્થિત વાણી માટે ટીકા કરવી જોઈએ, પરંતુ આ ટીકા એવી રીતે હોવી જોઈએ કે બાળકનો ભાષા બોલવામાં આત્મવિશ્વાસ વધે.
  6. બાળકોમાં સામાન્ય વાણી વિકાસ માટે સમય સમય પર તેમની સાથે વાત કરવી જરૂરી છે જેથી તેમની વાણીની ખામીઓ જાણી શકાય અને તેમને શુદ્ધ વાણી સાંભળવાની તક મળી શકે.
  7. બાળકોમાં શુદ્ધ વાણીના વિકાસ માટે, તે જરૂરી છે કે સારી વાણીના નમૂનાઓ તેમની સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે. આ નમૂનાઓ સમર્થકો દ્વારા રજૂ કરી શકાય છે. આ નમૂનાઓ ટેલિવિઝન અને રેડિયો દ્વારા પણ રજૂ કરી શકાય છે.
  8. સારી અને શુદ્ધ વાણી બોલવા માટે જરૂરી છે કે બાળકોને આ માટે માર્ગદર્શન આપવામાં આવે. તેમજ માર્ગદર્શન હેઠળ તેમની સામે સારા ઉદાહરણો રજૂ કરીને સમજાવવા જોઈએ.