કાચા-પોચા હૃદયના ન જુએ:લોકોમાં જાગૃતિ માટે પહેલીવાર મ્યુકરમાઇકોસિસનું ઓપરેશન LIVE, રાજકોટમાં દર્દીના મોઢાનું તાળવું-આંખ કાઢવાની જટિલ સર્જરી

રાજકોટ5 મહિનો પહેલાલેખક: જીગ્નેશ કોટેચા
  • રાજકોટના જાણીતા ENT સર્જને ડો. હિમાંશુ ઠક્કરે કહ્યું- “રોજ 100થી 150 કેસ, એમ્ફોટેરેસિન-B ઇન્જેક્શન મળતાં જ નથી”
  • ગુજરાતની ખાનગી અને સરકારી હોસ્પિટલોમાં અત્યારે 2000થી વધુ દર્દીઓ સારવાર હેઠળ, કોરોના પછી લક્ષણો વકરે
  • ફંગસ ડાયાબિટીસ હોય તેવા દર્દીમાં નાકથી પ્રવેશ કરી અંદર સડો ફેલાવે છે, દોઢથી બે કલાક સુધી ઓપરેશન ચાલે છે

કોરોના બાદ સરકારે હવે મ્યુકરમાઈકોસિસને મહામારી જાહેર કરી છે. કોરોનાના ઈલાજ દરમિયાન ડાયાબિટીસ હોય તેવા દર્દીમાં આ ફંગસ નાકથી પ્રવેશ કરી અંદર સડો ફેલાવે છે. મ્યુકરમાઈકોસિસ માટે એમ્ફોટેરીસીન-B ઈન્જેક્શન છે પરંતુ તે ઉપલબ્ધ નથી અને ભારે અછત છે. દર્દીના શરીરના અંગો ધડાધડ સડવા લાગતા છેવટે દોઢથી બે કલાક સુધી ઓપરેશન ચાલે છે અને સડાવાળા ભાગને કાઢવા પડે છે. મ્યુકરમાઈકોસિસ કેટલી હદે ગંભીર છે અને તેના પ્રત્યે જાગૃતિ ફેલાવવાના હેતુસર Divya Bhaskar દ્વારા પહેલીવાર તેની સર્જરીનો લાઈવ વિડિયો અહીં પ્રસ્તુત કરાયો છે. જો કે, અમારી ભલામણ છે કે, કાચા-પોચા હૃદયવાળા દર્દીઓ આ વિડિયો ન જુએ કારણ કે તેને બ્લર કરવાની અમારી તમામ કોશિશ પછી પણ તેમને તે અરુચિકર લાગી શકે છે.

મ્યુકોરમાઈકોસિસના ઈન્જેક્શન મળતા નથી, છેવટે સર્જરી જ ઉપાય
આ સર્જરી કરનારા રાજકોટના જાણીતા ENT સર્જન ડો.હિમાંશુ ઠક્કરે Divya Bhaskar સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે,રાજકોટના એક પણ મેડિકલ સ્ટોરમાં મ્યુકોરમાઈકોસિસના એમ્ફોટેરીસીન-B ઇન્જેક્શન ઉપલબ્ધ નથી. સરકારે દરેક જગ્યાએ ઇન્જેક્શન ઉપલબ્ધ કરાવવા જોઇએ. રાજકોટમાં સિવિલ અને ખાનગી હોસ્પિટલમાં મ્યુકોરમાઈકોસિસના રોજના સરેરાશ 100થી 150 કેસ આવી રહ્યાં છે. આની સૌથી પહેલી આંખની ઉપર અસર થાય છે. મગજમાં ઇન્ફેક્શન જતું રહે છે એટલે તાળવું કાઢવું પડે છે. આંખ પણ કાઢવી પડે છે. મગજમાં સ્ટ્રોક આવે છે. પહેલા એવું હતું કે, મોટી ઉંમરના લોકોમાં આવતું પણ હવે તો યુવાનોના પણ કેસ આવી રહ્યાં છે.

ઓપરેશન કરતા દોઢથી બે કલાક જેવો સમય લાગે
ડો. હિમાંશુ ઠક્કરે Divya Bhaskarને જણાવ્યું હતું કે, આ ફંગસનો સડો ડાયાબિટીસના પેશન્ટમાં વધારે થાય છે. આ કેસના દર્દીએ એક મહિનો સારવાર લેવી પડે છે. હાલ ઇન્જેક્શનની ભારે શોર્ટેજ ચાલી રહી છે. અહીં દર્શાવેલા ઓપરેશનમાં જે ફંગસ છે તે મેગ્જેનીલી સાયનસ ગાલ પરથી કાઢી છે. જે ફોદા નીકળે છે તે સાયનસમાંથી નીકળે છે. આ ઓપરેશન કરતા દોઢથી બે કલાક જેવો સમય લાગે છે. ફંગસ ડાયાબિટીસવાળા દર્દીમાં નાકથી પ્રવેશ કરે છે. અત્યારે રાજકોટ જ નહીં સમગ્ર રાજ્યમાં દિવસેને દિવસે આ રોગના કેસની સંખ્યામાં વધારો થઈ રહ્યો છે. આજે રાજકોટમાં મ્યુકરમાઈકોસિસના 35 કેસ નોંધાયા છે. હાલ રાજકોટમાં સિવિલમાં 450 અને ખાનગી હોસ્પિટલો સહિત 900 દર્દી સારવાર લઈ રહ્યાં છે.

રાજકોટ સિવિલમાં મ્યુકરમાઈકોસિસના બેડ ફુલઃ કલેક્ટર
આ અંગે રાજકોટના જિલ્લા કલેક્ટર રેમ્યા મોહને જણાવ્યું હતું કે, રાજકોટ સિવિલ હોસ્પિટલમાં મ્યુકરમાઈકોસિસના દર્દીની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. હવે રાજકોટ સિવિલમાં તેમના માટેના બેડ ફુલ થઈ ગયા છે. અમે આગોતરી તૈયારી રૂપે સમરસ હોસ્ટેલ ખાતે એક આખો ફ્લોર ફાળવી દીધો છે. કોવિડ નેગેટિવ, મ્યુકર પોઝિટિવ પરંતુ સેટલ્ડ દર્દીઓને હવેથી ત્યાં ખસેડાતા જશે. જેથી કુલ ઈન્ડોર પેશન્ટ 450 આસપાસ થઈ ગયા છે. વધીને 500 જેટલાં બેડ મ્યુકરમાઈકોસિસના દર્દીઓ માટે સિવિલ હોસ્પિટલમાં બેડ તૈયાર કરાયા હતા.

રાજકોટ જિલ્લા કલેક્ટર રેમ્યા મોહને પ્રેસ કોન્ફરન્સ સંબોધી હતી.
રાજકોટ જિલ્લા કલેક્ટર રેમ્યા મોહને પ્રેસ કોન્ફરન્સ સંબોધી હતી.

એમ્ફોટેરીસીન-B ઇન્જેક્શન મ્યુકરમાઈકોસિસમાં વપરાય છે
મ્યુકરમાઈકોસિસની સારવાર માટે એમ્ફોટેરીસીન-B ઇન્જેક્શન વપરાય છે અને તેની ભારે તંગી છે. આવામાં સરકારે આ ઈન્જેક્શન ખાનગી હોસ્પિટલોમાં પણ મળે તેવી વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ તેવી તબીબોની માગ છે. આ ઈન્જેક્શન ખૂબ મોંઘા આવે છે અને દર્દીને કેટલું સારું થશે તે કહેવું પણ મૂશ્કેલ છે. લાંબા સમય સુધી તેનો કોર્સ ફરજીયાત કરવો પડે છે. આમ, માનસિક, શારીરિક અને આર્થિક રીતે દદી અને તેના પરિવારજનોએ દુઃખ સહન કરવું પડી રહ્યું છે. સિવિલ હોસ્પિટલના સુપ્રિટેન્ડેન્ટ આર.એસ.ત્રિવેદીએ જણાવ્યું હતું કે, મ્યુકરમાઈકોસિસના ઇન્જેક્શન માટે હવે સેન્ટ્રલ વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. સરકારમાંથી પરિપત્ર આવી ગયો છે અને ત્રણ તબીબોની કમિટીની રચના કરવામાં આવી છે. રેમડેસીવિરની જેમ હવે મેડિકલ સ્ટોરમાંથી ઇન્જેક્શન નહિ મળે. કાલે ઇન્જેક્શનનો મોટો જથ્થો આવતા પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે.

આવા લક્ષણો દેખાય તો ચેતી જાવ, મ્યુકરમાઈકોસિસ થવાની નિશાનીઓ
​​​​​​
ડો. હિમાંશુ ઠક્કરે જણાવ્યું હતું કે, હાલમાં જ્યારે કોરોનાનો કાળો કહેર ચાલુ છે તેવામાં નાક અને સાયનસમાં થતું ફંગસ ઇન્ફેક્શન ખૂબ જોખમી છે. મ્યુકરમાઈકોસિસના કેસોમાં ખૂબજ વધારો જોવા મળ્યો છે. આ એક ગંભીર રોગ છે. જેમાં ખાસ કરીને કોરોનાના દર્દીઓને જ્યારે સ્ટીરોઈડ આપવા પડે અને જો દર્દીને ડાયાબિટીસ હોય તેવા સંજોગોમાં આ રોગ થતો હોય છે. દર્દીને તાવ અવવો, નાક બંધ થઈ જવું, નાકમાંથી કાળું પ્રવાહી નીકળવું, માથું દુખવું, આંખ અને મોઢાના ભાગ ઉપર સોજો આવવો, આંખની આસપાસ અને મોઢાની ચામડી કાળી પડવી, કફ થવો સહિતના લક્ષણો છે.

સર્કલમાં રહેલો ભાગ ફંગસ ઇન્ફેક્શનનો છે.
સર્કલમાં રહેલો ભાગ ફંગસ ઇન્ફેક્શનનો છે.

કેટલીક ખાનગી હોસ્પિટલ 7000નું ઇન્જેક્શન 11થી 26 હજાર રૂપિયા વેચે છે
કલેક્ટર રેમ્યા મોહને સોશિયલ મીડિયામાં મ્યુકરમાઈકોસિસને લઈ પોસ્ટ મૂકી છે. જેમાં લખ્યું છે કે, મ્યુકર અંગે સારવાર આપતી 21 પૈકી માત્ર 6 હોસ્પિટલ દ્વારા ફોર્મ મોકલવામાં આવ્યા છે. દર્દીની હિસ્ટ્રી સાથેના ઇન્જેક્શન માટેના ઇન્ડેન્ટ ફોર્મ માત્ર 6 હોસ્પિટલ દ્વારા મોકલવામાં આવ્યા છે. ઇન્જેક્શન માટેના ઇન્ડેન્ટ ફોર્મ એક્સપર્ટ ડોકટરોની કમિટીને તાત્કાલિક મોકલવા વિનંતી છે. હોસ્પિટલ સંચાલકોને બ્લેક માર્કેટિંગ અવોઇડ કરવાની વિનંતી છે. રાજકોટની કેટલીક ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા 7000 રૂપિયાના ઇન્જેક્શનના 11થી 26 હજાર રૂપિયા સુધીમાં વેચતાં હોવાની રાવ ઉઠી છે.

​​​​ફંગસ ઇન્ફેક્શન મગજ સુધી પહોંચે એટલે આંચકી આવે-લકવો મારી જાય
મ્યુકોરમાઈકોસિસમાં ફંગસ ઇન્ફેક્શન મગજ સુધી પહોંચી શકે છે, એમ જણાવી ડો. ઠક્કરે ઉમેર્યું હતું કે, આવી સ્થિતિમાં આંચકી આવે છે અથવા દર્દીને લકવો પણ મારી જાય છે. ફેફસાંમાં ફંગસ ઇન્ફેક્શન પહોંચે છે ત્યારે ન્યૂમોનિયા અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે. આ અત્યંત જોખમી ફંગસ ઇન્ફેક્શન છે કારણ કે આંખોમાં તે પ્રવેશે તો અંધાપો આવી શકે છે. આ ઈન્ફેક્શનના 50થી 90% કેસમાં દર્દીનું ખૂબ પીડાજનક મૃત્યુ થાય છે. નિદાન માટે દર્દીના નાકમાંથી જે પ્રવાહી નીકળે છે તેનું ફંગસ કલ્ચર કરવામાં આવે છે અને મગજ, નાક તથા સાયનસ અને ફેફસાંનો સિટી સ્કેન કરાય છે. સારવારમાં તાત્કાલિક ધોરણે નાક અને સાયનસનું દૂરબિન વડે ઓપરેશન (એન્ડોસ્કોપી) કરી ફંગસ દૂર કરવામાં આવે છે.

ઓપરેશન દરમિયાન આ રીતે ફોદારૂપે ફંગસ બહાર નીકળે છે.
ઓપરેશન દરમિયાન આ રીતે ફોદારૂપે ફંગસ બહાર નીકળે છે.

ડાયાબિટીસવાળાએ કોરોના થયા બાદ પણ ખૂબ કાળજી રાખવી
ઓપરેશન બાદમાં બાયોપ્સી તપાસ કરવામાં આવે છે. જો કે, દર્દીને એન્ટી ફંગસ માટેના ઇન્જેક્શનો લાંબો સમય આપવા પડે છે. જે દર્દીઓને કોરોના થયો હોય અને તેને ડાયાબિટીસ હોય તો તેમણે નેગેટિવ થયા બાદ પણ ખૂબ કાળજી રાખવી જરૂરી છે. આવા દર્દીઓ ઉપરાંત જેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી છે તેમને આ ફંગસ ઇન્ફેક્શનનું જોખમ ખૂજ જ વધારે હોય છે. આવા દર્દીઓએ ખૂબ જ ધ્યાન રાખવું અને ઉપરોક્ત ચિન્હો જણાય તો તાત્કાલિક નિષ્ણાત ડોક્ટરની સલાહ લેવી. કારણ કે આ ફંગસ ઇન્ફેકશન ખૂબ જ ઝડપી આખા શરીરમાં ફેલાય શકે છે અને જો તાત્કાલિક સારવાર કરવામાં ન આવે તો દર્દીનું મૃત્યુ થઈ શકે છે.