• Gujarati News
  • Local
  • Gujarat
  • Palanpur
  • The Tradition That Has Been Going On For Years In Vav Tharad Is Still Intact, Folk Dance 'Merayo' Is Played In Fairs On The Occasion Of Bhaibij

'હેંડો.. હેંડો.. લ્યા મોરયાર મેળે, ઘોડાલિયું ઘમકે સે...':વાવ-થરાદમાં વર્ષોથી ચાલી આવતી પરંપરા આજે પણ અકબંધ, ભાઈબીજના અવસરે મેળાઓમાં રમાય છે લોકનૃત્ય 'મેરાયો'

પાલનપુરએક મહિનો પહેલા
મેરાયો લોકનૃત્યને પાઠ્યપુસ્તકોમાં ભણાવવામાં આવે છે
  • મેરાયો નૃત્ય રમતી વખતે સામસામે દ્વન્દ્વ યુદ્ધ ખેલવામાં આવે છે
  • મેરાયો થરાદ-વાવના ઠાકોર (કોળી) સમાજના લોકોનું લોકનૃત્ય છે
  • વાવના દૈયપ ગામના ઠાકોરોએ મેરાયો રમવાની શરૂઆત કરી હતી

બનાસકાંઠા જિલ્લાના વાવ-થરાદ તાલુકાના લોકમેળાઓમાં વર્ષોથી ચાલી આવતી પરંપરા આજે પણ અકબંધ રહી છે. વર્ષોની પરંપરા મુજબ આજે ભાઈબીજના અવસરે મેળામાં લોકનૃત્ય મેરાયો રમવામાં આવી રહ્યું છે. મેળાને નિહાળવા, નકળંગ ભગવાનના દર્શનનો લહાવો લેવા અને મેરાયો જોવા માટે ભારે ભીડ જામે છે. થરાદ તાલુકાના ઝેંટા, લૂણાલ, સવપુરા, મોટીપાવડ, ડોડગામ, વાવના ઉચપા અને સૂઈગામ તાલુકાના લીંબાળા ગામે ભગવાન નકળંગના સાનિધ્યમાં રમવામાં આવે છે.

હવે મેરાયો નૃત્ય મેળાઓમાં રમાય છે
હવે મેરાયો નૃત્ય મેળાઓમાં રમાય છે

મેરાયાનો પ્રારંભ મુસ્લિમ સત્તામાં થયો
ગુજરાતનાં લોકનૃત્યોમાં મેરાયોનો સમાવેશ થાય છે. આ મેરાયો લોકનૃત્ય થરાદ-વાવના ઠાકોરો (કોળી) સમાજના લોકોનું લોકનૃત્ય છે. આ મેરાયાનો પ્રારંભ વાવ-થરાદમાં મુસ્લિમ સત્તાના સમયમાં થયો હતો. આ સમયે ઠાકોરોએ લોકોમાં જાગૃકતા ફેલાવવાના ઉદ્દેશથી મેરાયો રમવાની શરૂઆત કરી હતી. મેરાયો રમવાથી ગામમાં પ્રજા એકઠી થતી હતી. થોડા વર્ષો બાદ તેને નકળંગ ભગવાનના મંદિરોએ યોજાતા લોકમેળામાં રમવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

મેરાયોને મુંજાળીના સળિયાંમાંથી અને સરખડના ઘાસમાંથી બનાવવામાં આવે છે
મેરાયોને મુંજાળીના સળિયાંમાંથી અને સરખડના ઘાસમાંથી બનાવવામાં આવે છે

વાવના દૈયપ ગામના ઠાકોરોએ મેરાયો રમવાની શરૂઆત કરી
મેરાયો રમવાની શરૂઆત વાવ તાલુકાના દૈયપ ગામના ઠાકોરોએ કરી હતી. આ મેરાયો નૃત્ય ત્રણ દિવસ સુધી રમવામાં આવતું હતું. દિવાળી અને કારતક સુદ એકમના દિવસે જે-તે ગામમાં અને કારતક સુદ બીજ (ભાઈબીજ)ના રોજ થરાદ-વાવમાં યોજાતા નકળંગ ભગવાનના મેળામાં રમવામાં આવે છે. જેમાં થરાદ તાલુકાના લૂણાલ, સવપુરા, મોટીપાવડ, ઝેંટા, ડોડગામ. જ્યારે વાવ તાલુકના ઉચપા અને સૂઈગામ તાલુકાના લીંબાળા ગામે ભરાતા કારતક સુદ બીજના મેળામાં રમવામાં આવે છે. મેરાયાને પ્રાદેશિક ભાષામાં 'મેરાઈયુ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ઠાકોર સમાજના લોકો આ નૃત્ય રમે છે
ઠાકોર સમાજના લોકો આ નૃત્ય રમે છે

આ નૃત્ય રમતી વેળાએ સામસામે દ્વન્દ્વ યુદ્ધ ખેલવામાં આવે છે
મેરાયાનો આકાર ઉપરથી ગોળ હોય છે. તેને મુંજાળી (ઝૂંઝાળી)ની સળિયાંમાંથી અને સરખડના ઘાસમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેની નીચે ઝુંમખાં લગાવવામાં આવે છે. જેને નાગલીઓ કહેવામાં આવે છે. આ નાગલીઓમાં મુંઝાળી (ઝૂંઝાળી) વાપરવામાં આવે છે. આ લોકનૃત્ય રમતી વખતે સામસામે દ્વન્દ્વ યુદ્ધ ખેલવામાં આવે છે, અને સમૂહમાં પુરૂષો શૌર્ય રસના પ્રબંધન માટે હુડીલા ગાવે છે.

મેરાયોનું નામ ગુજરાતભરમાં આજે ગુંજતું થયુ
મેરાયોનું નામ ગુજરાતભરમાં આજે ગુંજતું થયુ

પ્રખ્યાત હુડીલા ગીત
હેંડો... હેંડો... લ્યા મોરયાર મેળે,
ઘોડાલિયું ઘમકે સે...
હેંડો... હેંડો... દાદાને મેળ,
ઘોડાલિયું ઘમકે સે...

પ્રાચીન પરંપરાને થરાદે સાચવી રાખી
થરાદ-વાવના લોકનૃત્ય મેરાયોનું નામ ગુજરાતભરમાં આજે ગુંજતું થયુ છે. એક પ્રાચીન પરંપરાને થરાદે સાચવી છે. જોકે, તેની લુપ્ત થવાની શરૂઆત થઇ ગઇ છે. મેળામાં આવતા મેરાયોની સંખ્યામાં પણ ઘટાડો આવી ગયો છે.

મેરાયોની લુપ્ત થવાની શરૂઆત થઇ ગઇ
આ અંગે પ્રોફે. પ્રકાશકુમાર સુથારે જણાવ્યું હતુ કે, આ મેરાયોએ થરાદ-વાવની મોટી ઓળખ છે. મેરાયો લોકનૃત્યને વિવિધ યુનિવર્સિટીઓના અભ્યાસક્રમમાં અને મંડળનાં પાઠ્યપુસ્તકોમાં ભણાવવામાં આવી રહ્યું છે, તેનાથી વિશેષ ગૌરવ શું હોઈ શકે....!! આ મેરાયોની લુપ્ત થવાની શરૂઆત થઇ ગઇ છે. વર્ષો પહેલાં દરેક મેળામાં ચાર-પાંચ મેરાયાં આવતાં હતાં, પરંતુ હાલમાં બે-ત્રણ જ આવે છે. જે-તે મંદિરે આજુબાજુના વિસ્તારના ઠાકોરો મેરાયો લઇને રમવા આવે છે.

અન્ય સમાચારો પણ છે...