સુનાવણી:લવ-જેહાદ કાયદા પર રાજ્ય સરકારને હાઇકોર્ટનો ઝટકો, કલમ-5 પરનો સ્ટે હટાવવાની અરજી કોર્ટે ફગાવી

અમદાવાદ2 મહિનો પહેલા
ગુજરાત હાઇકોર્ટની ફાઈલ તસવીર.
  • અમને 19 ઓગસ્ટે પસાર થયેલા ઓર્ડરમાં ફેરફાર કરવાનું કોઈ કારણ મળતું નથી: હાઇકોર્ટ
  • અગાઉ હાઇકોર્ટે કાયદાની કલમ 3,4, 4Aથી 4C, 5, 6 અને 6A સામે સ્ટે આપ્યો હતો
  • આંતરધર્મીય લગ્નના કિસ્સાઓમાં માત્ર લગ્નના આધાર પર FIR થઈ શકશે નહીં: હાઇકોર્ટનું અવલોકન
  • બહુચર્ચિત કાયદા સામે જમિયત ઉલેમા-એ-હિન્દ (ગુજરાત)ની અરજી

ગુજરાત હાઇકોર્ટે પાછલા અઠવાડિયે રાજ્યના લવ-જેહાદ કાયદાની મહત્ત્વની કલમો સામે સ્ટે આપ્યો હતો. ત્યારે આ સ્ટેને હટાવવા માટે આજે ફરીવાર ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં સુનાવણી હાથ ધરાઈ હતી. એમાં સરકાર વતી એડવોકેટ જનરલે કલમ 5 પરનો સ્ટે હટાવવા માટે કરેલી અરજીને હાઇકોર્ટે ફગાવી દીધી છે. એડવોકેટ જનરલે કાયદેસરનું ધર્માંતરણ કરવા માટે કલેકટરની પરવાનગી જરુરી હોવાની રજૂઆત કરી મનાઈહુકમ હટાવવા હાઇકોર્ટ સમક્ષ માગ કરી હતી. જોકે અરજદાર દ્વારા સરકારની આ માગ અને અરજીનો વિરોધ કરાયો હતો.

કોર્ટરૂમમાં કલમ-5 પર શું ચર્ચા થઈ?
હાઇકોર્ટે: અમને 19 ઓગસ્ટના રોજ પસાર થયેલા ઓર્ડરમાં ફેરફાર કરવા માટે કોઈ કારણ મળતું નથી.
અરજદાર વકીલ મિહિર જોશી: જો કાયદાની કલમ-5 સ્ટે ઓર્ડરમાં સમાવિષ્ટ ન હોય, તો કોર્ટનો સમગ્ર આદેશ કાર્યરત થશે નહીં અને એને કારણે કોર્ટનો આદેશ બિનઉપયોગી બની જશે.
એડવોકેટ જનરલ: કલમ (5) મુજબ, લગ્ન સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી, તો પછી કોર્ટે એને શા માટે રોકવો જોઈએ? જ્યારે દલીલો થઈ ત્યારે મેં કલમ 5 પર દલીલ કરી ન હતી, આ કલમ મારા મનમાં પણ નહોતી.
એડવોકેટ જનરલ: ધારો કે કોઈ ધર્માંતરણ કરવા માગે છે, કોઈ બળ નથી, કોઈ લાલચ નથી, એવામાં કલમ-5 પર સ્ટે લગાવી દેવામાં આવ્યો હોવાથી તે વ્યક્તિ જિલ્લા કલેક્ટર પાસે સત્તા ન રહેવાથી કાયદેસર ધર્માંતરણની પણ પરવાનગી માગી શકીશ નહીં.

ગુજરાત હાઇકોર્ટે લવ-જેહાદના કાયદા પરની મહત્ત્વની જોગવાઈઓ પર 19 ઓગસ્ટે સ્ટે આપ્યો હતો.
ગુજરાત હાઇકોર્ટે લવ-જેહાદના કાયદા પરની મહત્ત્વની જોગવાઈઓ પર 19 ઓગસ્ટે સ્ટે આપ્યો હતો.

'લગ્નમાં કોઈપણ રીતે રાજકારણનો હસ્તક્ષેપ ન થવો જોઈએ'
અરજદાર મુઝાહિદ નફિસે મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે, ગત 19 ઓગસ્ટે ધર્મ સ્વતંત્રતા સુધારણા કાયદાની જે કલમો ઉપર સ્ટે લગાવ્યો હતો તેને યથાવત રાખી રાજ્ય સરકારની અરજી ફગાવી હતી. 19 તારીખે ગુજરાત હાઇકોર્ટે કાયદાના સંશોધનમાં જે અરજી આપી હતી તેને સરકાર એક રીતે પોતાના ફેસ સેવિંગ કરવાનું કામ કરી રહી હતી. હાઇકોર્ટના આદેશમાં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે, લગ્નમાં કોઈ પણ રીતે રાજકારણનો હસ્તક્ષેપ ન થવો જોઈએ. તે માટે જ હાઇકોર્ટે વચગાળાનો નિર્ણય આપ્યો. પણ રાજ્ય સરકારે કાયદાની કલમ-5 ને જુદી રીતે જોઈ પોતાની રજુઆત મુકવાનો પ્રયત્ન કર્યો કે લગ્નથી કાયદેસર અને ગેરકાયદે ધર્મ પરિવર્તન ઉપર અસર થઇ રહી છે. આ મુદ્દે આજે વિદ્વાન વકીલોએ દલીલો કરી. કોર્ટે માન્યું કે, અગાઉ થયેલી દલીલો અને આદેશ યોગ્ય છે. અને રાજ્ય સરકારની અરજીને ફગાવી હતી અને સ્ટેને યથાવત રાખ્યો હતો.

સરકારે નાગરિકની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર તરાપ મારવાનો પ્રયાસ કર્યો: અરજદાર
વધુમાં અરજદાર મુઝાહિદ નફિસે જણાવ્યું હતું કે, આજે થયેલી સુનાવણીનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે નાગરિકની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા ઉપર રાજ્ય સરકારે તરાપ મારવાનો જે પ્રયત્ન કર્યો છે તે હવે નહીં થાય. નાગરિકો પોતાની સ્વતંત્રતાની સાથે લગ્ન કરવાનો અધિકાર મેળવી શકશે. કાયદામાં જે સુધારો થયો છે તેમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો કે જો બે વ્યક્તિ વચ્ચે આંતરધર્મીય લગ્ન થશે તો માની લેવામાં આવશે કે ધર્મ પરિવર્તન માટે થઇ છે. જેણે લઇ કોર્ટે જણાવ્યું કે, તમે કઈ રીતે માની શકો કે લગ્ન માત્ર ધર્મ પરિવર્તન માટે થઇ રહ્યા છે?

15 જૂને ગુજરાત ફ્રીડમ ઑફ રિલિજિયન એક્ટ લાગુ થયો
નોંધનીય છે કે આ પહેલાંની સુનાવણીમાં ચીફ જસ્ટિસ વિક્રમનાથ અને જસ્ટિસ બિરેન વૈષ્ણવની બેન્ચે લવ-જેહાદ કાયદાની મહત્ત્વની કલમો સામે જણાવ્યું હતું કે લોકોની બિનજરૂરી સતામણી અટકાવવા માટે આ વચગાળાનો આદેશ છે. ગુજરાત સરકારે 15 જૂને ગુજરાત ફ્રીડમ ઑફ રિલિજિયન એક્ટ (અમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ, 2021 લાગુ કર્યો હતો. આ કાયદા હેઠળ લગ્ન દ્વારા બળજબરીપૂર્વક થતા ધર્મપરિવર્તન બદલ સજાની જોગવાઈ છે.

આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન બેન્ચે કાયદાની કલમ 3,4, 4Aથી 4C, 5, 6 અને 6A સામે સ્ટે આપ્યો હતો. આ બાબતે રાજ્યના ગૃહમંત્રી પ્રદીપસિંહ જાડેજાએ જણાવ્યું હતું કે હાઇકોર્ટના આદેશનો અભ્યાસ કર્યા બાદ નિર્ણય લેવામાં આવશે. ગયા મહિને જમિયત ઉલેમા-એ-હિંદની ગુજરાત શાખાએ હાઇકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારના નવા કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ ગેરબંધારણીય છે.

મનાઇહુકમ તમામ ધર્મ માટે લાભદાયી: જમિયત
જમિયત ઉલેમા ગુજરાતના સેક્રેટરી અસ્લમ કુરેશીએ કહ્યું- જ્યારે ધાર્મિક સ્વાતંત્ર્ય કાયદામાં ગુજરાત સરકારે અન્યાયી સુધારા કર્યા ત્યારે અમે સાથે મળીને વિચાર કર્યો કે આ સુધારા માત્ર એક જ ધર્મ નહીં પરંતુ તમામ ધર્મોનાં યુવક-યુવતી માટે તકલીફ આપનારા બની રહેશે. માનવધર્મની રક્ષા કાજે અમે સિનિયર લોયર્સની સાથે ચર્ચા કરીને આ મુદ્દે લડી લેવાનું નક્કી કર્યું. અમે કાયદાએ જે અધિકારો આપ્યા છે એ પાછા મળે એના હિમાયતી છીએ. કાયદાનો દુરુપયોગ કરીને બે વર્ષ જૂનાં લગ્નોમાં પણ હેરાનગતિઓ શરૂ થઇ હતી. આશા રાખીએ કે મનાઇહુકમને પગલે હવે યુવાનોની હેરાનગતિ બંધ થશે. કોર્ટના આ હુકમને અમે આવકારીએ છીએ અને આ મુદ્દે બંધારણે આપેલા મૂળભૂત અધિકારોને ધ્યાનમાં રાખીને કોર્ટ આગામી સમયમાં ચુકાદો આપશે એવો અમને વિશ્વાસ છે.”

વાંચો... લવ-જેહાદ કાયદાની જે કલમોમાં સ્ટે આપ્યો એની જોગવાઈઓ શું છે?

  • કલમ 3માં બળજબરીપૂર્વક ધર્મપરિવર્તન એટલે શું, એની સ્પષ્ટતા છે. એમાં જણાવાયું છે કે કોઈ વ્યક્તિ બળજબરી, લોભ, છેતરપિંડી-ઠગાઈ, લગ્ન દ્વારા, કે કોઈ વ્યક્તિને લગ્નમાં મદદ દ્વારા ધર્મપરિવર્તન કરાવી શકે નહીં.
  • કલમ 4માં જોગવાઈ છે કે કલમ 3ના ભંગ બદલ દોષિતને 3 વર્ષની કેદ, 50 હજારનો દંડ થઈ શકે છે. જો પીડિત સગીર, મહિલા, કે એસસી-એસટી વર્ગની હોય તો 4 વર્ષ સુધીની કેદ અને એક લાખનો દંડ થઈ શકે છે.
  • કલમ 4-Aમાં ગેરકાયદે ધર્મપરિવર્તન દ્વારા થતાં લગ્ન વિશે છે. એમાં જણાવાયું છે કે લગ્ન દ્વારા કે લગ્ન કરવામાં મદદ દ્વારા ધર્મપરિવર્તન કરવામાં આવ્યું હશે તો 3થી 5 વર્ષ સુધીની કેદ અને 2 લાખ રૂપિયાનો દંડ થઈ શકે છે.
  • કલમ 4-Bમાં છે કે ગેરકાયદે ધર્મપરિવર્તનના હેતુસર થતા લગ્ન ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા રદ જાહેર કરવામાં આવશે.
  • કલમ 4-Cમાં જણાવાયું છે કે કાયદાની કલમ 3માં જણાવ્યા મુજબ, ગેરકાયદે ધર્મપરિવર્તનમાં જો કોઈ સંસ્થા કે સંગઠનની સામેલગીરી હશે તો તેની સામે કાર્યવાહી થશે.
  • કલમ 5માં જણાવાયું છે કે ધર્મપરિવર્તન માટે જે-તે ધર્મના ધર્મગુરુએ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરી લેવી પડશે.
  • કલમ 6માં જણાવાયું છે કે આરોપી સામે કાર્યવાહી પહેલાં ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ કે સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટની આગોતરી મંજૂરી લેવી પડશે. જોકે કલમ 6-A હેઠળ ધર્મપરિવર્તન બળજબરીપૂર્વક થયું નથી એ ધર્મપરિવર્તન કરાવનાર આરોપીએ પુરવાર કરવાનું રહેશે.

સરકાર પાસે કાયદામાં સુધારા માટે અભ્યાસ કે ડેટા નહોતો
સિનિયર એડવોકેટ આનંદ યાજ્ઞિકના જણાવ્યા અનુસાર, સમાજમાં વ્યાપક દૂષણ હોય તો સરકાર યોગ્ય અભ્યાસ અને સત્ય આધારિત ઘટનાઓના આધારે કાયદામાં સુધારા કરી શકે છે, પરંતુ આ કિસ્સામાં એવો કોઇ અભ્યાસ કે ડેટા હાજર જ નથી જે કાયદામાં સુધારા તરફ દોરી જાય. કોર્ટને લાગ્યું કે બળ, છળકપટ કે લાલચ પુરવાર ન થાય ત્યાં સુધી પુખ્તવયની બે વ્યક્તિને લગ્ન કરતાં રોકી શકાય નહીં. બીજું કે આ કાયદો બંધારણે આપેલી બિનસાંપ્રદાયિકતાની વિભાવનાની વિરુદ્ધ હતો, જેથી કોર્ટે આનુષંગિક કલમો પર મનાઇ ફરમાવી છે. કાયદાના ઓઠા હેઠળ બળજબરી રોકવા કરતાં એનો હેતુ ચોક્કસ ધર્મની યુવતી અન્ય ધર્મમાં ન જાય એ જોવાનો વધુ લાગ્યો, જે મુદ્દાનું ધ્યાન કોર્ટે રાખ્યું લાગે છે.

15મી જૂનથી લવ-જેહાદ કાયદો અમલમાં
ઉત્તરપ્રદેશ અને મધ્યપ્રદેશ બાદ હવે ગુજરાતમાં પણ બહુચર્ચિત લવ-જેહાદ કાયદો 15મી જૂનથી અમલી બન્યો હતો. ગત વિધાનસભા સત્રમાં પસાર કરવામાં આવેલા ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય અધિનિયમને રાજ્યપાલની મંજૂરી મળ્યા બાદ રાજ્ય સરકારે એનો વિધિવત્ અમલ શરૂ કર્યો હતો. આ કાયદાની મુખ્ય જોગવાઇ મુજબ હવે કોઇપણ વ્યક્તિ લગ્નની લાલચે ધર્મપરિવર્તન કરાવશે અને એના હેતુથી લગ્ન કરશે તો તેની સામે ગુનો દાખલ કરવામાં આવશે.

5 વર્ષ સુધીની સજા અને રૂ. 2 લાખ સુધીના દંડની જોગવાઈ
ગુજરાત સરકારે આ કાયદામાં 5 વર્ષ સુધીની સજા અને રૂ.2 લાખ સુધીના દંડની, જ્યારે સગીર સાથેના ગુનામાં 7 વર્ષ સુધીની સજા અને રૂ.3 લાખ દંડની જોગવાઈ કરી છે. આ ઉપરાંત અનુસૂચિત જાતિ, જનજાતિના સ્ત્રી સાથેના ગુનામાં 7 વર્ષની જોગવાઈ કરાઈ છે.