એક્સક્લૂઝિવ:52 વર્ષ બાદ ગુજરાતમાં ધારાસભ્યોની સંખ્યા 182થી વધીને 230 થશે, 47 વર્ષ બાદ સાંસદોની સંખ્યા 26થી વધી 44એ પહોંચશે

અમદાવાદ5 દિવસ પહેલાલેખક: ટીકેન્દ્ર રાવલ
  • કૉપી લિંક
  • 2026માં નવું સીમાંકન થશે ત્યારે રાજ્યની વસતિ અને જ્ઞાતિના આધારે લોકસભા તથા વિધાનસભા બેઠકોમાં વધારો થઈ શકે

ગુજરાતમાં વિધાનસભા અને લોકસભાની બેઠકોમાં વધારો થવાની શક્યતા છે. ચૂંટણીપંચનાં સૂત્રોએ કહ્યું હતું કે ગુજરાતમાં નવા સીમાંકન બાદ વિધાનસભાની હાલની 182 બેઠક વધીને 230 થઈ શકે, જ્યારે લોકસભાની 26 બેઠક વધીને 44 થવાનો અંદાજ છે. ગુજરાતમાં 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં અને લોકસભા 2029ની ચૂંટણીમાં આ બેઠકો વધી શકે છે.

આ પહેલાં ગુજરાતમાં છેલ્લે 1975માં 182 સીટ નક્કી કરવામાં આવી હતી, જ્યારે 1980ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 24 બેઠક હતી. આમ, 52 વર્ષ બાદ પહેલીવાર ગુજરાતમાં ધારાસભ્યોની સંખ્યા વધીને 230 થઈ જશે. જ્યારે 47 વર્ષ બાદ સાંસદોની સંખ્યા 44 થઈ જશે. ગુજરાતમાં હાલ 2001ની વસતિના આધારે 2006માં સીમાંકન કરવામાં આવ્યું છે.

ગુજરાત વિધાનસભામાં 230 બેઠકની વ્યવસ્થા
ગુજરાત વિધાનસભાનું 2018માં રિનોવેશન કરવામાં આવ્યું હતું, જે અંતર્ગત ગૃહની હાલની બેઠક વ્યવસ્થા 182થી વધારીને અંદાજે 230 કરવાની વ્યવસ્થા કરી હતી. જ્યારે નવા સંસદભવનનો સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પ્રોજેક્ટ શરૂ થઈ ગયો છે. સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પરિયોજનાની સપ્ટેમ્બર, 2019માં જાહેરાત થઈ હતી. એમાં સંસદની નવી ત્રિકોણીય ઈમારત હશે, જેમાં એકસાથે લોકસભા અને રાજ્યસભાના 900થી 1200 સાંસદ બેસી શકશે, જેનું 75મા સ્વતંત્રતા દિવસ પર ઓગસ્ટ 2022 સુધીમાં પૂરું કરી લેવાશે.

વસતિ, જ્ઞાતિ અને ભૌગલિક સમીકરણોને ધ્યાનમાં લઈ સીમાંકન
રાજ્યના ચૂંટણીપંચે જણાવ્યું હતું કે બેઠકોનું નવું સીમાંકન 2026 પછી થશે. ગુજરાતમાં વસતિના આધારે વિધાનસભા અને લોકસભાની બેઠકોનું સીમાંકન કરવામાં આવે છે. આ સીમાંકનમાં જ્ઞાતિ અને ભૌગલિક સમીકરણો, વસતિ પણ જોવામાં આવે છે, એટલે કે એસટી અને એસસી બેઠકોની ફાળવણી પણ કરવાની થતી હોય છે. આ પ્રક્રિયા ખૂબ લાંબી હોય છે અને સંસદમાં પણ સુધારો કરવો પડે છે.

વિધાનસભામાં 142 સીટ સામાન્ય અને બાકીની અનામત છે
ગુજરાતમાં હાલ 2001ની વસતિના આધારે 2006માં સીમાંકન કરવામાં આવ્યું છે. હવે 2026માં સીમાંકન થશે ત્યાં સુધી બેઠકોમાં કોઇ ફેરફાર થઇ શકે નહીં. હાલ વિધાનસભાની સામાન્ય બેઠકોની સંખ્યા 142 છે, જ્યારે બાકીની બેઠક અનામત છે તેમજ લોકસભામાં 20 સામાન્ય બેઠક અને બે બેઠક SC(શિડ્યૂલ કાસ્ટ) અને 4 બેઠક ST(શિડ્યૂલ ટ્રાઇબ્સ) માટે અનામત છે.

2022ની ચૂંટણીમાં 182 જ બેઠક રહેશે
જ્યારે નવું સીમાંકન થશે ત્યારે વિધાનસભા અને લોકસભાની કુલ બેઠક પૈકી કેટલીક અનામત બેઠકો સામાન્ય થઇ શકે છે, જ્યારે સામાન્ય બેઠકો પૈકી કેટલીક બેઠકો અનામત થશે. ચૂંટણીપંચના અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે આ બેઠકોમાં ફેરફાર 2026 પછી થવાની સંભાવના છે, એટલે કે 2024માં લોકસભાની ચૂંટણી યોજાશે ત્યારે પણ ગુજરાતમાં લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યા 26 જ રહેશે, જ્યારે વિધાનસભાની ચૂંટણી 2022માં યોજાશે ત્યારે પણ બેઠકોની સંખ્યા 182 જ રહેશે, પરંતુ 2027માં ગુજરાત વિધાનસભાની બેઠકો 230 અને 2029માં લોકસભાની બેઠકો 44 હશે.

નવા સંસદભવનનું કામ પૂર્ણ થતાં જ સીમાંકનની કાર્યવાહી શરૂ થશે
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, સામાન્ય રીતે 2026માં ડિલિમિટેશન થઈ શકે છે, પણ કેન્દ્ર સરકાર ડિલિમિટેશન વહેલું એટલે કે 2024ની ચૂંટણી પૂર્વે પણ કરી શકે છે, જોકે એના માટે બંધારણીય સુધારા વગેરે જરૂરી છે. આગામી દિવસોમાં સરકાર એક વખત સંસદના નવા ભવનનું નિર્માણ પૂરું થઇ જાય કે એ તરત જ ડિલિમિટેશનની કાર્યવાહી પણ શરૂ કરવાની વિચારણા કરી શકે છે.

10 લાખની વસતિએ એક સાંસદ હોવો જરુરી
દેશમાં નવા સંસદભવનની રચના સાથે વધુ સાંસદોને બેસવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે અને 2026માં ડિલિમિટેશન પણ આવી રહ્યું છે અને એનો સૌથી મોટો ફાયદો ભાજપને મળશે એવા સંકેત છે. નિયમ મુજબ દર 10 લાખની વસતિએ એક સાંસદ હોવો જરૂરી છે અને 2019માં 88 કરોડ મતદારો હતા અને તેથી 888 સાંસદ જરૂરી છે. સરકાર દ્વારા બંધારણની કલમ 81 મુજબ જે ડિલિમિટેશન કરવામાં આવે છે એ 2026માં કરવામાં આવશે અને એ સમયે લોકસભામાં 888 સાંસદ હશે.

સૌથી વધુ ઉત્તરપ્રદેશના 143 સાંસદ હશે
જેમાં સૌથી વધુ ઉત્તરપ્રદેશના 143 અને ત્યાર બાદ મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ બંગાળ, બિહાર, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, કર્ણાટક, તામિલનાડુ, ગુજરાત અને તેલંગાણાના સાંસદ હશે. ગુજરાતમાં હાલ 26 સાંસદ છે, જે ભવિષ્યમાં 44 થશે. આમ, 18 વધુ સાંસદોની ભેટ ગુજરાતને મળશે અને એને કારણે લોકસભામાં હાલના તર્કની દૃષ્ટિએ 515 સાંસદ ભાજપના હોય શકે છે.

સ્થાપના સમયે ગુજરાતમાં 132 બેઠક હતી
ગુજરાતની સ્થાપના સમયે વર્ષ 1960માં ગુજરાત વિધાનસભાની 132 બેઠક હતી. ત્યાર બાદ 1962માં 154 સભ્યોની સંખ્યા નિયુક્ત થઇ અને 1967માં 168 ધારાસભ્ય અને એ પછી 1975માં 182 ધારાસભ્યની સંખ્યા નક્કી થઇ હતી, જે આજદિન સુધી યથાવત્ છે.

1960માં 17 જિલ્લા હતા, હવે 33 થયા
1960માં 17 જિલ્લાની સાથે ગુજરાતની સ્થાપના થઈ હતી. નવા જિલ્લાની રચનાની સૌપ્રથમ શરૂઆત ગાંધીનગર સાથે થઇ હતી. 1964માં મહેસાણા અને અમદાવાદના કેટલાક ભાગોને જોડીને ગાંધીનગર રાજ્યનો 18મો જિલ્લો બન્યો હતો. ત્યાર બાદ 1966માં સુરતમાંથી વલસાડને જુદો પાડી 19મો જિલ્લો બનાવવામાં આવ્યો હતો. 1997માં રાજ્યમાં છ નવા જિલ્લા આણંદ, દાહોદ, પાટણ, નવસારી, પોરબંદર અને નર્મદાનો સમાવેશ કરતાં જિલ્લાની સંખ્યા 25 થઇ હતી. 2010માં ગુજરાતનો તાપી 26મો જિલ્લો બન્યો હતો. ત્યાર બાદ બીજા સાત નવા જિલ્લા ગીર-સોમનાથ, છોટાઉદેપુર, અરવલ્લી, બોટાદ, મોરબી, દ્વારકા અને મહીસાગર 2013માં અસ્તિત્વમાં આવી રહ્યા છે. એ સાથે નવા 22 તાલુકાનો પણ ઉદય થયો છે. હવે ગુજરાતમાં કુલ 33 જિલ્લા બન્યા છે.