• Gujarati News
  • Lifestyle
  • Today The Number Has Doubled But Their Future Is Still Uncertain, The Need For A New Vision In The Present

ઈન્ટરનેશનલ ટાઇગર ડે:આજે સંખ્યા બમણી છે પરંતુ તેમનું ભવિષ્ય હજી પણ અનિશ્ચિત છે, વર્તમાન સમયમાં નવા વિઝનની જરૂરિયાત

15 દિવસ પહેલા
  • કૉપી લિંક
  • વાઘ એ આપણું રાષ્ટ્રીય પ્રાણી છે – આપણે ભારતનાં આ આઈકોનિક પ્રાણીનાં ભવિષ્ય પ્રત્યેની આપણી જવાબદારીને સમજવાની જરૂર છે.

વાઘની વસ્તીને બમણી કરવાનું લક્ષ્ય નિર્ધારિત સમય કરતાં ચાર વર્ષ વહેલું આપણે હાંસલ કરી લીધું છે, પરંતુ શું આ એ જ બિંદુ છે, કે જ્યાં આપણે આપણી પોતાની સફળતાને બિરદાવી શકીએ છીએ કે પછી તેનાથી પણ મોટી સમસ્યાની આ શરૂઆત છે? શું માત્ર સંખ્યા બમણી કરવાથી વાઘનું લાંબા ગાળાનું અસ્તિત્વ સુનિશ્ચિત થશે?

વૈશ્વિક સંરક્ષણ સંસ્થા પેન્થેરાની આગેવાની હેઠળનાં તાજેતરનાં ઈન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર્સ (IUCN) ની લુપ્ત થતી પ્રજાતિઓનાં મૂલ્યાંકનની રેડ લિસ્ટ મુજબ લુપ્ત થવાનાં આરે રહેલી પ્રજાતિમાં થોડાં સમય પહેલાં નામ દર્શાવતી વાઘની પ્રજાતિ એક જબરદસ્ત વળાંક સાથે સ્થિર થઈ છે અને સંભવિતપણે વધી છે. નવો ડેટા સૂચવે છે, કે વાઘની સંખ્યામાં સંભવિત 40 ટકાનો વધારો થયો છે, જે વર્ષ 2015માં 3,200થી વધીને 2022માં 4,500 થઈ ગઈ છે, ભારે જોખમો હોવા છતાં આ આંકડાઓનો તફાવત વાઘની પ્રજાતિની સ્થિરતા સૂચવે છે.

આઇકોનિક પ્રજાતિને લુપ્ત થવાથી બચાવી શું આ ઉજવણીનું કારણ છે?
વાઘની વધતી જતી સંખ્યા ખૂબ જ આનંદદાયક હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમનાં અસ્તિત્વ માટેની આવશ્યક બાબતો - પાણીની ઉપલબ્ધતા, રહેઠાણની વ્યવસ્થા, શિકારની ઉપલબ્ધતા અને માનવ-પ્રાણી સંઘર્ષનાં નિરાકરણનું શું? હકીકત તો એ છે કે વાઘની સંખ્યામાં વધારો થઈ રહ્યો છે એ વાત સારી છે પરંતુ, તે મુજબની તેની પ્રાથમિક જરૂરિયાતો વધારવા પર ધ્યાન અપાઈ રહ્યું નથી અને તેનાં કારણે જ વાઘ પોતાના સંરક્ષિત વિસ્તારો છોડીને માનવ વસવાટો તરફ આગળ આવી રહ્યાં છે ને તેના કારણે માનવીય જીવન અને પ્રાણીનાં જીવન વચ્ચે સંઘર્ષ જન્મ લઈ રહ્યો છે.

આપણી પાસે પૂરતી સમજ નથી કે, માનવ વસવાટનાં વિસ્તારોમાં રખડતાં વાઘ સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરવો? આ અંગે લોકોને માહિતગાર કરવા માટેનાં પ્રયાસ ખૂબ જ ઓછાં છે. આપણે અવારનવાર વાઘ અથવા માણસો વચ્ચે થતી મુઠભેડનાં કિસ્સાઓ સાંભળતા હોઈએ છીએ પણ આ અંગે ઊંડો વિચાર ભાગ્યે જ કર્યો હશે. વધતી જતી માનવ વસ્તી, તમામ કુદરતી સંસાધનોની વધતી જતી માગ, વિકાસ પર ભાર અને રોજગારીના સર્જન માટેનાં વધતાં જતાં દબાણને કારણે પર્યાવરણીય સંરક્ષણની જરૂરિયાતો અને વિકાસ પ્રોજેક્ટોની ગતિ સાથે આબોહવા પરિવર્તનનો સામનો કરવાનું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.

વાઘનાં લાંબા-ગાળાનાં અસ્તિત્વ માટેનાં મુદ્દાઓ
ટાપુની વસ્તીની અસર અંગેનાં અભ્યાસો સાથે વાઘનાં લાંબા ગાળાનાં અસ્તિત્વ માટેના મુદ્દાઓ સતત વધી રહ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકો સંમત થાય છે કે સંરક્ષણ વ્યૂહરચના અંગે નિર્ણય લેવા માટે વાઘની વસ્તી પર ઘણાં વધુ જીનોમિક અભ્યાસની જરૂર છે. નવું સંશોધન દર્શાવે છે કે ભારતની બે મોટી સારી રીતે સંકળાયેલા વાઘની વસ્તી (દક્ષિણ ભારત અને મધ્ય ભારતમાં) આનુવંશિક રીતે ખૂબ જ મજબૂત હોવા છતાં, ઉત્તરપશ્ચિમમાં (રણથંભોર અને સારિસ્કામાંથી) વાઘમાં ઇનબ્રીડિંગનું પ્રમાણ ઊંચું જોવા મળી રહ્યું છે. આ વાઘનાં માતા-પિતા માત્ર એકબીજા સાથે જ સંબંધિત ન હતાં, પરંતુ સંભવત: નજીકનાં સંબંધીઓ હતા. આ પ્રકારનાં આનુવંશિક ઇતિહાસને કારણે ઉત્તર-પશ્ચિમ વાઘની વસતીમાં મોટા પ્રમાણમાં મ્યુટેશનનો ભાર જોવા મળે છે, જે તેમને ડિપ્રેશનનો શિકાર બનવાનું ઊંચું જોખમ ધરાવે છે.

જળવાયુ પરિવર્તનથી ખતરો
આબોહવામાં ફેરફારને કારણે પણ ખાસ કરીને સુંદરવનમાં વાઘનાં મહત્ત્વનાં રહેઠાણો પર જોખમ ઊભું થઈ રહ્યું છે. આ ભારતનાં તટીય પટ્ટા પરની સૌથી નાજુક ઇકોસિસ્ટમ પૈકીની એક છે અને દેશમાં વાઘની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવે છે. એક અભ્યાસમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે, કે તેના મોડેલે આગાહી કરી છે કે આબોહવા પરિવર્તનની સંયુક્ત અસર અને દરિયાની સપાટીમાં વધારાને કારણે, 2070 સુધીમાં સુંદરવનમાં બંગાળ વાઘનું યોગ્ય રહેઠાણ રહેશે નહીં.

ભારતભરમાં ઘણાં બિન-સંરક્ષિત જંગલોએ એક સદીથી વધુ સમયથી વાઘની વસ્તી ગુમાવી દીધી છે. જો કે, વાઘની તાજેતરની વસ્તી ગણતરીના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, વાઘની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ છે, પરંતુ આ પ્રદેશ હવે વાઘનું વિશાળ નિવાસસ્થાન રહ્યું નથી, જે લગભગ એક સદી પહેલાં હતું. દેશમાં વાઘ હવે મુખ્યત્વે સંરક્ષિત વિસ્તારોમાં જ રહે છે, પરંતુ સમય જતાં તીવ્ર માનવીય દબાણને કારણે મોટા ભાગના બિન-સંરક્ષિત જંગલોમાંથી તેમનું પતન થયું છે અથવા અદ્રશ્ય થઇ ગયું છે.

નવા વિઝનની જરૂરિયાત
વર્તમાન સમયમાં જેની ખાસ જરૂર છે, તે છે એક નવું વિઝન. સરકાર દ્વારા નવી પ્રતિબદ્ધતા. એક જે ઇકોસિસ્ટમ્સના ટકાઉ સંરક્ષણ માટે વધુ સાકલ્યવાદી અભિગમ લે છે અને માત્ર એક જ પ્રજાતિની વધતી સંખ્યા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતું નથી. આપણે વાઘનો સામનો કરી રહેલા સૌથી વધુ જોખમી જોખમો - શિકાર અને રહેઠાણના નુકસાનને પહોંચી વળવાનું ચાલુ રાખવાની જરૂર છે. સંરક્ષિત વિસ્તારોને સુરક્ષિત કરવા ઉપરાંત, આપણે બિન-સંરક્ષિત વિસ્તારોમાં વાઘ અને શિકારની વસ્તીનું વૈજ્ઞાનિક નિરીક્ષણ કરવાની જરૂર છે. વાઘનાં રહેઠાણની ધાર પર રહેતાં સમુદાયો માટે સઘન તાલીમ અને સંવેદનશીલતા કાર્યક્રમો યોજવાની જરૂર છે, સંરક્ષણની જરૂરિયાતોને સમજવા માટે ટાપુની વસ્તીના આનુવંશિક અભ્યાસ, અને માત્ર વાઘની જ નહીં પરંતુ અનેક પ્રજાતિઓની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને મહત્વપૂર્ણ રહેઠાણોની જાળવણી કરવાની જરૂર છે.