હેલ્થ ટિપ્સ:હાથ-પગ, આંખ અને ચહેરા પર સોજો આવી જાય છે તો, આ બીમારી હોઈ શકે

2 મહિનો પહેલા
  • કૉપી લિંક

હાથ-પગમાં સોજા છે, આંખની નીચેની ત્વચા ફૂલેલી છે. શરીરના કોઈ પાર્ટમાં ત્વચાને દબાવીએ છીએ તો ત્યાં ખીલ થઇ જાય છે. ત્વચા ચમકતી હોય તો સતર્ક રહો. આ લક્ષણો ગંભીર બીમારીના સંકેત હોઈ શકે છે. ઘણી સામાન્ય સ્થિતિમાં પણ સોજા આવો શકે છે, પરંતુ આ લક્ષણોને હળવાશમાં ના લેવા જોઈએ.

શરીરમાં ટિશ્યુઝમાં ફ્લૂડ જમા થવાનાં કારણે એડીમાં જમા થાય છે. ઉનાળાનાં દિવસોમાં પગના નીચેનાં ભાગમાં સોજો આવી જવો સામાન્ય વાત છે. તેનું કારણ એ છે કે, ઊંચા તાપમાનને કારણે રક્તવાહિનીઓ ફેલાઈ જાય છે. આ સ્થિતિમાં ફ્લૂડ લીક થઈને ટિશ્યુઝમાં જાય છે અને સોજો આવે છે.

જો કે, સોજો કેવી રીતે આવે છે, કયા અંગમાં અને તેના લક્ષણો શું છે તે દર્શાવે છે કે રોગ ગંભીર છે કે પછી મોસમી. જેમ કે ત્વચા પર સોજો આવવો, ચહેરો, આંખો, પગની ઘૂંટીઓમાં સોજો, પગ કે અન્ય અવયવોમાં દુખાવો, પુષ્કળ પાણી પીધા પછી પણ પેશાબ ઓછો થવો, વજન ઘટવા કે વધવાથી ખબર પડે છે કે, એડીમા કઇ સ્થિતિમાં છે.

ગંભીર કિસ્સાઓમાં તે કિડનીની નિષ્ફળતા, લીવર સિરોસિસ, કીમોથેરાપી અથવા ડાયાબિટીસની દવાઓ, લોહી ગંઠાઈ જવા, મગજની ગાંઠ વગેરેમાં પણ થઈ શકે છે.

ગર્ભાવસ્થામાં પણ પગમાં આવે છે સોજા
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન એવા ઘણા હોર્મોન્સ બહાર આવે છે જે શરીરમાં ફ્લૂડ જાળવી રાખવા માંગે છે. આવી સ્થિતિમાં શરીરના પેશીઓમાં સોડિયમ અને પાણીની માત્રા વધી જાય છે. પરિણામે, ચહેરા, હાથ અને પગમાં સોજો આવે છે. જ્યારે સગર્ભા સ્ત્રીઓ આગળ ઝૂકીને આરામ કરે છે, ત્યારે ઘણી નસો પર દબાણ આવે છે. તે સોજોનું કારણ પણ બને છે.

ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન લોહી ગંઠાઈ જવું સામાન્ય બાબત છે. આ ડીપ વેઈન થ્રોમ્બોસાયટોસિસ થવાનું જોખમ વધારે છે. આ એક રક્ત ગંઠાઈ જવાની બીમારી છે જે પગમાં શરૂ થાય છે અને તે લાલ ધબ્બાનું કારણ બને છે. પરંતુ આ લોહીનું ગંઠન હૃદય અથવા ફેફસામાં પણ થઈ શકે છે જે જીવલેણ બની શકે છે. સગર્ભાવસ્થા દરમિયાન હાઈપરટેન્શન અથવા હાઈ બ્લડ પ્રેશર પણ પગમાં સોજાનું કારણ બને છે.

પીરિયડ્સ દરમિયાન હોર્મોન લેવલમાં વધઘટ થાય છે. પ્રોજેસ્ટેરોનનું પ્રમાણ ઓછું હોય ત્યારે પ્રવાહી વધુ બને છે. તેનાથી બળતરા પણ થઈ શકે છે. મેનોપોઝ દરમિયાન પણ આવી જ સ્થિતિ જોવા મળે છે. એવું જોવામાં આવ્યું છે કે જે મહિલાઓ ગર્ભનિરોધક દવાઓ લે છે. તેમનું વજન ઝડપથી વધે છે. આ પાછળનું કારણ એ છે કે આ દવાઓમાં એસ્ટ્રોજન હોય છે, જે શરીરમાં વધુ પ્રવાહી સંચયનું કારણ બને છે.

કિડનીની બીમારી હોય તો પણ સોજો આવે છે
કિડનીમાંથી દરરોજ 1500 લીટર લોહી જાય છે. તે દરરોજ 2 લિટર પેશાબને ફિલ્ટર કરે છે. અંતિમ પેશાબને બહાર કાઢે છે. જેમની કીડનીને નુકસાન થાય છે. જેમની કિડની ખરાબ થઇ જાય છે તેમનાં શરીરમાં લોહીમાંથી જેટલું પ્રવાહી અને સોડિયમ મળવું જોઈએ તે મળતું નથી. તેનાથી રક્તવાહિનીઓ પર દબાણ આવે છે. આ કારણોસર ફ્લૂડ ટિશ્યુઝમાં જાય છે. જેનાં કારણે વ્યક્તિની આંખો અને પગ સોજી જાય છે.

થાઈરોઇડમાં પણ રહો એલર્ટ
ઝારખંડની રાજધાની રાંચી સ્થિત આયુર્વેદ નિષ્ણાંત ડૉ. સુદામા પ્રસાદ જણાવે છે કે, થાઈરોઇડ ધરાવતા લોકોમાં હોર્મોન્સનું સંતુલન બગડે છે. આવી સ્થિતિમાં આંખો અને પગમાં સોજો આવે છે. થાઈરોઈડની દવાઓ નિયમિત લેવાથી તે મટે છે.

આ ઉપાયોથી રહો ફિટ
ડૉ. સુદામા પ્રસાદ જણાવે છે કે, ઘરમાં આવા ઘણા ઉપાયો છે જેના દ્વારા સોજો રોકી શકાય છે અથવા ઘટાડી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, ખોરાકમાં મીઠાની માત્રા ઓછી કરો. બટાકાની ચિપ્સ, સોયા સોસ, નૂડલ્સ વગેરે ખાવાનું ટાળો. આપણે પુષ્કળ પાણી પીવું જોઈએ. હકીકતમાં, ઓછું પાણી પીવાથી પેટનું ફૂલવું વધુ ખરાબ થાય છે. પેશાબ સ્વચ્છ અને ગંધહીન હોવો જોઈએ. કામ દરમિયાન દર કલાકે 10 મિનિટનો બ્રેક લો જેથી પગમાં લોહીનું પરિભ્રમણ વધુ સારું રહે. પગમાં સોજો ઓછો કરવા માટે આજકાલ કમ્પ્રેશન મોજાં અથવા કમ્પ્રેશન બૂટ પણ પહેરવામાં આવે છે.