• Gujarati News
  • Lifestyle
  • Health
  • If There Is A Lot Of Difference In Gender, Age, Weight Of The Donor And The Receiver Then There May Be Problems Later

પુત્રી આપશે પિતા લાલુને કિડની:ડોનેટર અને રિસીવરનાં લિંગ, ઉંમર, વજનમાં ઘણો ફરક છે તો પાછળથી સમસ્યા આવી શકે છે

24 દિવસ પહેલા

RJD સુપ્રીમો લાલુ પ્રસાદ યાદવ લાંબા સમયથી કિડનીની બીમારીથી પીડિત છે ત્યારે તેમનો જીવ બચાવવા માટે પુત્રી રોહિણી આચાર્ય પોતાની એક કિડની આપવા આગળ આવી છે અને તેના મેડિકલ ચેકઅપની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે લાલુ 20થી 24 નવેમ્બર વચ્ચે સિંગાપોર જશે, જ્યાં તેમનું કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવી શકાય છે.

વાત જો કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટની છે તો દીકરીઓ, માતાઓ કે ઘરની બીજી મહિલાઓ જ ઘરના કોઈપણ સભ્યનો જીવ બચાવવા માટે ઓર્ગન ડોનેશન માટે આગળ આવે છે. આ અંગે વધુ આગળ ચર્ચા કરીએ એ પહેલાં એ જાણી લો કે અંગદાન શું છે? અને એમાં મહિલાઓની સ્થિતિ શી હોય છે?

લાલુ પ્રસાદ યાદવની પુત્રી રોહિણી તેમને પોતાની કિડની ડોનેટ કરશે, સિંગાપોરમાં કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવાનું છે
લાલુ પ્રસાદ યાદવની પુત્રી રોહિણી તેમને પોતાની કિડની ડોનેટ કરશે, સિંગાપોરમાં કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવાનું છે

જીવિત વ્યક્તિ પરિવારના સભ્યને અંગોનું દાન કરી શકે છે, બ્રેઇનડેડ ડોનર 9 લોકોને જીવન આપી શકે છે
ડૉક્ટરોના મત મુજબ, અંગદાન બે રીતે થઈ શકે છે. પહેલા પ્રકારમાં જીવિત ડોનર પોતાની એક કિડની, એક ફેક્સું, લિવર કે આંતરડાનો ભાગ દાન કરી શકે છે, પરંતુ આ અંગદાન તમે પોતાનાં કોઈ સગાં-વહાલાં કે સંબંધીને કરી શકો. બીજું મૃત્યુ પછી પણ અંગદાન કરી શકો. આમાં બ્રેઇનડેડ વ્યક્તિનો પણ સમાવેશ થાય છે, બ્રેઇનડેડ વ્યક્તિ સહિત હાર્ટ, લંગ્સ સહિત કુલ 25 ઓર્ગન બીજા જરૂરિયાતમંદ લોકોને કરી શકો.

એનાથી એક વ્યક્તિ પોતાની મૃત્યુ પછી એકસાથે 9 લોકોને જીવન આપી શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ ઈચ્છે તો તે ફક્ત પોતાની આંખો ડોનેટ કરવાનો સંકલ્પ લઈ શકે અથવા તો તે પોતાનું આખું શરીર પણ ડોનેટ કરી શકે.

ઓર્ગન ડોનેશનની ચર્ચા આ ગ્રાફિક્સની મદદથી જાણીએ કે વિશ્વમાં પહેલી કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કોની કરવામાં આવી હતી?

માતાઓએ તેમનાં બાળકોને સૌથી વધુ કિડનીનું દાન કર્યું, પત્નીઓએ કિડની આપીને પતિનો જીવ બચાવ્યો
અંગદાનમાં મહિલાઓ પુરુષોથી આગળ છે જ્યારે અંગ મળવાની સ્થિતિમાં પાછળ છે. ઓર્ગન ડોનેશનમાં આ અસમાનતા વિકાસશીલ દેશોમાં સૌથી વધુ જોવા મળી હતી. જયપુરના મહાત્મા ગાંધી મેડિકલ કોલેજ એન્ડ હોસ્પિટલના ડૉ. જિતેશ જેશ્વાની અને સૂરજ ગોદરાએ વર્ષ 2013 અને 2018ની વચ્ચે મેડિકલ કોલેજમાં કિડની દાન કરવાવાળા 600 લોકો પર તેનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું કે અંગદાન કરનારા લોકોની સંખ્યા વધી રહી છે.

વિશેષ વાત તો એ છે કે 78 ટકા મહિલાઓ એવી છે કે જે અંગદાન માટે પોતે આગળ આવી છે જેની સાપેક્ષે પુરુષોનો આંક 22 ટકા છે. આ ટકાવારીમાં પણ માતાઓની સંખ્યા વધુ હતી, જેમણે પોતાનાં સંતાનોનો જીવ બચાવવા માટે ઓર્ગન ડોનેટ કર્યા. જે 600 લોકોએ પોતાની કિડની દાન કરી તેમાં 181 માતાઓ હતી, જેમણે કિડની ડોનેટ કરી પોતાનાં બાળકોનો જીવ બચાવ્યો. 102 મહિલાએ પોતાના પતિને કિડની દાન કરી. 98 એટલે કે 16.7 ટકા પુરુષોએ પોતાનાં બાળકોને બચાવવા માટે કિડની ડોનેટ કરી.

આ ગ્રાફિક્સથી મહિલાઓના કિડની ડોનેશન અને તેમને કિડની મળવાના દિલ્હી એઈમ્સના આંકડા જાણી લઈએ.

હવે એ જાણીએ કે ઓર્ગન ડોનેશન સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે?

બ્રેઇનડેડ વ્યક્તિની કિડની 72 કલાકની અંદર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવી પડશે
જો સામાન્ય મોત છે તો ફક્ત આંખો અને ત્વચા જ ડોનેટ કરવામાં આવી શકે. જ્યારે બીજાં અંગો ફક્ત બ્રેઈનડેડની સ્થિતિમાં જ કામ આવી શકે. બ્રેઈનડેડ થવા પર વ્યક્તિનું મગજ સંપૂર્ણ રીતે કામ કરતુું બંધ થઈ જાય છે. આવી વ્યક્તિની જીવિત રહેવાની સંભાવના ખૂબ જ ઘટી જાય છે. બ્રેઈનડેડનો દર્દી વેન્ટિલેટર પર હોવાને કારણે તેનાં બીજાં અંગો પણ કાર્યરત હોય છે. આ સ્થિતિમાં વ્યક્તિનાં વધુ ને વધુ ઓર્ગન અને ટિસ્યૂ ડોનેટ કરી શકાય છે.

સામાન્ય રીતે બ્રેઈનડેડ વ્યક્તિના શરીરનાં અંગો બહાર કાઢ્યા બાદ કિડની 72 કલાક, લિવર 24 કલાક, કોર્નિયા 14 દિવસ અને હૃદય તથા ફેક્સા 4-6 કલાકની અંદર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવશે.

આ ગ્રાફિક પરથી જાણીએ કે કયાં-કયાં અંગો દાન કરી શકાય છે અને 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકો માટે ઓર્ગન ડોનેશનને લઈને શું નિયમો છે?

ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં લિંગ અને ઉંમરનું મહત્ત્વ વધારે છે
બીએમસી નેફ્રોલોજીની 2020માં આવેલી એક રિસર્ચ મુજબ ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં મહિલાઓ ભલે આગળ છે તોપણ આ પ્રક્રિયામાં લિંગનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.

કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટની સ્થિતિમાં રિસીવ કરનારની ઉંમર, બોડી માસ ઈન્ડેક્સ (BMI), સીરમ ક્રિએટનિન અને ડાયાલિસિસની પોઝિટિવ હિસ્ટ્રી જેવાં ફેક્ટર્સ ચેક કરવામાં આવે છે, પણ આ બધામાં જે બાબતને અવગણવામાં આવે છે તે છે ડોનર અને રિસીવ કરનારનું લિંગ કે જે જાણવું ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં લિંગનું શું મહત્ત્વ છે, એના વિશે આગળ માહિતી મેળવીશું. પહેલા આ ગ્રાફિકથી દેશમાં ડાયાલિસિસની સ્થિતિ વિશે જાણીએ.

1,113 એવા લોકો પર રિસર્ચ કરવામાં આવ્યું કે જેમનું કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ થયું હતું. પરિણામોમાં એ સામે આવ્યું કે સૌથી સફળ કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ એ લોકોનું થયું કે જેમાં ડોનર અને રિસીવર બંને પુરુષ કે મહિલાઓ હોય. વિરુદ્ધ લિંગના ડોનર અને રિસીવરમાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટનો સક્સેસ રેટ ખૂબ જ નીચો જોવા મળ્યો.

જો ડોનર મહિલા છે અને તે કિડનીનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પુરુષનાં શરીરમાં કરવાનું છે તો તે લાંબા સમય સુધી ટકી શકતું નથી. વિશેષ તો એવા પુરુષોમાં કે જે ઉંમરલાયક છે અને લાંબા સમયથી ડાયાલિસિસ પર હતા.

45થી વધુ ઉંમર હોય તો કિડની સ્વીકારવામાં શરીરને તકલીફ પડી શકે
‘જર્નલ ઓફ ધ અમેરિકન સોસાયટી ઓફ નેફ્રોલોજી’ની એક રિપોર્ટ મુજબ કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટની સફળતા લિંગ અને ઉંમર પર આધારિત છે. 1.6 લાખ લોકો પર કરવામાં આવેલા આ અભ્યાસમાં કહેવામાં આવ્યું કે જે મહિલાઓનું કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવ્યું છે, તેમનામાં અમુક સમય પછી કિડની ફેઇલ થવાની સમસ્યા રહે છે.

જો ઉંમર 45થી વધુ હોય તો આ આશંકા વધતી જ જાય છે. એવામાં કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પહેલા તમારા શરીરની તપાસ કરો.

કિડની લેનાર અને દેનાર બંને જો પુરુષો હોય તો યોગ્ય
‘કિડની ડિઝીઝ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન સાઈન્સેજ’માં પ્રોફેસર ડૉ. વિવેક કુટેની 2020માં છપાયેલા એક રિસર્ચમાં સામે આવ્યું છે કે ભારતમાં અંગદાન કરનારી 78 ટકા મહિલાઓ હતી. જ્યારે મહિલાઓને કિડનીની જરૂરિયાત પડી તો ફક્ત 19 ટકા મહિલાઓને જ કિડની મળી. ‘નેશનલ ઓર્ગન એન્ડ ટિસ્યૂ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન’ (NOTO)ના આંકડાઓનો ઉપયોગ કરીને ડૉ. કુટે 20 વર્ષની રિસર્ચ પછી આ તારણો પર પહોંચ્યા છે.

NOTTOના ડાયરેક્ટર ડૉ. વસંથી રમેશે એક ઈન્ટરવ્યૂમાં જણાવ્યું હતું કે જો ડોનર અને રિસીવર બંને પુરુષ હોય તો ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ એકદમ સરળ રહેશે, કારણ કે આ સમયે ઓર્ગન મિસમેચ થવાની આશંકા ઓછી રહેશે. જોકે આ માહિતી આપવાનો હેતુ મહિલા ડોનરને નિરાશ કરવાનો જરા પણ નથી, પરંતુ જો ડોનર અને રિસીવરનું લિંગ એકસરખું હોય તો ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં કોઈ તકલીફ રહેતી નથી. ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડમાં ઓર્ગન ડોનેશનમાં ડોનરનું લિંગ 50:50 રહેશે. પુરુષોની તરફેણમાં આ પ્રમાણ વધારે છે.

પુરુષોની તુલનામાં મહિલાઓ વધુ કિડની ડોનેટ કરે છે
1- મહિલાઓ વધુ ભાવુક હોય છે

એક તો સ્ત્રીઓ વધારે ભાવુક હોય છે. પરિવારમાં કોઈ મુશ્કેલીમાં હોય તો તેઓ ઝડપથી ભાવુક થઈ જાય છે. તેથી તેઓ પુરુષો કરતાં વધુ ઝડપથી અંગદાન માટે તૈયાર થઈ જાય છે.

2- ગૃહિણી અને કામ કરતી વ્યક્તિ બનવામાં તફાવત
બીજું, આપણો સમાજ પુરુષપ્રધાન છે. ઘરની બહારનું કામ, નોકરી, ધંધો પુરુષો વધારે કરે છે. આવી સ્થિતિમાં જ્યારે અંગદાનની વાત આવે છે ત્યારે પરિવારના પુરુષ સભ્યો વિચારે છે કે તેનાથી તેમના કાર્યને અસર નહીં થાય, કારણ કે મહિલાઓ ગૃહિણી બનીને ઘરે રહે છે એવી આપણી માનસિકતા છે એટલે એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓ સરળતાથી કિડની આપી શકે છે.

3- મહિલાઓને માનસિક દબાણનો સામનો કરવો પડે છે
સમાજમાં મહિલાઓની છબીિ‘મમતાની દેવી’ તરીકે બનાવવામાં આવી છે. એના કરતાં ત્યાગની વધુ અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં જો કોઈ બીમાર હોય તો મહિલાઓ પર એક પ્રકારનું માનસિક દબાણ આવે છે. તેના પર પણ જો તેઓ વર્કિંગ વુમન ન હોય, પૈસા કમાતી ન હોય તો આ માનસિક દબાણ વધુ વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં તેઓ પુરુષો કરતાં વધુ ઝડપથી કિડની દાન કરવા માટે તૈયાર છે.

ધીમે-ધીમે બદલાવ શરૂ થયો, પુરુષોએ પણ કિડની દાન કરવાનું શરૂ કરી દીધું
ડૉ. વિજયકુમાર સિંહાએ જણાવ્યું હતું કે સમાજમાં પરિવર્તનની સાથે અંગદાનનો ટ્રેન્ડ પણ બદલાઈ રહ્યો છે. પુરુષોની સાથે-સાથે મહિલાઓ પણ કામે જવા લાગી છે. લોકો જાગૃત થઈ રહ્યા છે અને એવી માન્યતા દૂર કરવામાં આવી રહી છે કે કિડની દાન કરવાથી કાર્યકારી જીવન પર અસર પડશે. પતિ-પત્ની બંને નોકરી કરે છે. આવી સ્થિતિમાં કોઈ બીમાર હોય ત્યારે પતિ, પિતા અને ભાઈ પણ કિડની ડોનેટ કરવા આગળ આવવા લાગ્યા છે. જોકે આ મામલે હજુ પણ વધુ બદલાવની જરૂર છે.

અમુક બાબતો નક્કી કરે છે કે ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કેટલું સફળ થશે
કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કેટલું સફળ થશે એ નક્કી થાય છે કે દાતાની કિડની કેવી સ્થિતિંમાં છે? એની કામ કરવાની ક્ષમતા કેવી છે? દાતા અને દર્દીના બ્લડ રિપોર્ટ શું આવ્યા? કેટલા મેચ થઈ રહ્યા છે? ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં કેટલો સમય લાગ્યો? દર્દી કઈ સ્થિતિમાં છે? અને તેની સંભાળ કેવી રીતે લેવામાં આવી રહી છે? આ બધી બાબતોનો આધાર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કેટલું સફળ થશે એના પર રહેલો છે.

હોસ્પિટલમાંથી ડિસ્ચાર્જ થયા પછી પણ કાળજી લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે
ડૉ. વિજય કહે છે, ટ્રાન્સપ્લાન્ટના સમયે હોસ્પિટલ અને ડૉક્ટરો દર્દીનું ધ્યાન રાખે છે, પરંતુ દર્દીને ડિસ્ચાર્જ થયા બાદ તેની કેવી કાળજી લેવામાં આવી રહી છે, દર્દી અને એટેન્ડન્ટની સમજ કેવી છે, ડૉક્ટરની સલાહનો કેટલો અમલ થઈ રહ્યો છે, દવાઓ સમયસર લેવામાં આવી રહી છે કે નહીં, ખોરાક કેવો છે? ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછી આ બાબતોનું ઘણું મહત્ત્વ છે.

તમને એ પણ જણાવી દઈએ કે મહિલાઓ પોતાનાં અંગોનું દાન કર્યા બાદ પણ ખુશ રહે છે, તેથી શારીરિક, ભાવનાત્મક અને મજબૂત. મહિલાઓ અંગ મેળવવાની બાબતમાં પાછળ રહી જાય છે.

જે મહિલાઓ કિડનીનું દાન કરે છે તેઓ વધુ ખુશ રહે છે
આપણા દેશમાં કિડની ડોનેશનની બાબતમાં સ્ત્રી-પુરુષનો રેશિયો 6:1 છે. વિકસિત દેશોમાં અંગદાતા મહિલાઓની તુલનામાં અંગદાતા મહિલાઓ અશિક્ષિત અને બેરોજગાર છે, પરંતુ, રિસર્ચમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઓર્ગન ડોનેશન બાદ ભારતીય મહિલાઓનું જીવન સુધર્યું છે. નેશનલ મેડિકલ જર્નલ ઓફ ઇન્ડિયામાં પ્રકાશિત થયેલા આ રિસર્ચ પેપરમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે 73 મહિલાનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. તેની માનસિક સ્થિતિ કિડની દાન કર્યાનાં 2 અઠવાડિયાં પહેલાં અને છ મહિના પછીની સ્થિતિનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો.

રિસર્ચમાં એવું જાણવા મળ્યું છે કે કિડની ડોનેટ કર્યા બાદ શારીરિક, સામાજિક સંબંધો, માનસિક રીતે દરેક બાબતમાં મહિલાઓનું જીવન સુધર્યું છે. મહિલાઓમાં ડિપ્રેશન ઓછું થતું જોવા મળ્યું હતું. જે મહિલાઓએ પોતાનાં બાળકોને કિડની આપી હતી તેમના જીવનની ગુણવત્તામાં વધુ સુધારો થયો હતો.