• Home
  • Lifestyle
  • Health
  • Air pollution is at risk of diseases, including respiratory system impairment, learn about risks and remedies.

વાયુ પ્રદૂષણ / વાયુ પ્રદૂષણથી શ્વસનતંત્ર નબળું પડવું સહિતની બીમારીઓનું જોખમ રહેલું છે, જોખમો અને ઉપાયો વિશે જાણો

Air pollution is at risk of diseases, including respiratory system impairment, learn about risks and remedies.
Air pollution is at risk of diseases, including respiratory system impairment, learn about risks and remedies.

  • વિઝિબિલિટી એટલે કે દૃષ્ટિમર્યાદાને આધારે વાયુ પ્રદૂષણની હાજરીને પારખી શકાય છે
  • વાયુ પ્રદૂષણને લીધે શ્વસનતંત્ર નબળું પડે છે, જેની સીધી અસર મગજ પર પડે છે
  • વાયુ પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર જૈવિક અને બિન-જૈવિક ઘટકોને પ્રદૂષકો કહેવામાં આવે છે
  • વાયુ પ્રદૂષણને લીધે સાયનસ, દમ, COPD, પલ્મોનરી ફાઇબ્રોસિસ સહિતના રોગો થવાનું જોખમ વધી જાય છે

Divyabhaskar.com

Nov 29, 2019, 04:19 PM IST

ઈશિતા શાહ: દેશભરમાં વાયુ પ્રદૂષણની સમસ્યા ગંભીર બની ચૂકી છે. વાયુ પ્રદૂષણને લીધે પર્યાવરણ સાથે આપણાં સ્વાસ્થ્યને પણ નુકસાન થાય છે. શિયાળાની ઋતુમાં વાયુ પ્રદૂષણનું પ્રમાણ વધી જતું હોય છે. તેનાથી બચવા માટે કેટલાક ઉપાયો કરવા આવશ્યક બની જાય છે. વાયુ પ્રદૂષણને કારણે કયા રોગો થવાનું જોખમ રહેલું છે, વાયુ પ્રદૂષણ સામે કેવી રીતે રક્ષણ મેળવી મેળવી શકાય તે તમામ બાબત વિશે જાણવું જરૂરી છે. divyabhaskar.com એ અમદાવાદની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કાર્ડિયોલોજીના ચીફ પુલ્મોનોલોજિસ્ટ ડો. પાર્થિવ મહેતા MD (CHEST) પાસેથી વાયુ પ્રદૂષણ સ્વાસ્થ્ય પર કેવી રીતે અસર કરે છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચી શકાય છે? તે અંગે વિગતવાર વાત કરી હતી.


વાયુ પ્રદૂષણ એટલે શું?
પૃથ્વીના વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, કાર્બન મોનોક્સાઈડ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ જેવા હાનિકારક વાયુ અને બિનજરૂરી જૈવિક અને બિન-જૈવિક ઘટકોનું પ્રમાણ વધી જવાથી વાતાવરણમાં રહેલો વાયુ પ્રદૂષિત ગણાય છે. હાનિકારક, બિન-ઉપયોગી વાયુ ઘટકો જેનો ઉપયોગ શ્વસન ક્રિયામાં કરી શકાતો નથી, તેવા ઘટકો વાતાવરણમાં ફેલાવવાથી વાયુ પ્રદૂષણ થાય છે.

પ્રદૂષકો
વાયુ પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર જૈવિક અને બિન-જૈવિક ઘટકોને પ્રદૂષકો કહેવામાં આવે છે. આ ઘટકો માનવસર્જિત પ્રવૃતિથી વાતાવરણમાં ભળે છે, તેવા ઘટકોને પર્ટિક્યુલર મેટર એટલે કે PM કહેવામાં આવે છે. વાયુ પ્રદૂષણના આંકલન માટે PM ને PM 2.5, PM 5 અને PM 10 તરીકે વહેંચવામાં આવ્યા છે. PM 2.5 સૌથી હાનિકારક ઘટક છે. આ ઘટકો કદમાં 2.5 માઇક્રોન અથવા તેના કરતાં નાના હોય છે, જે સરળતાથી ફેફસાં સુધી પહોંચી જાય છે અને સ્વાસ્થ્યને નુકસાન કરે છે.

હવામાં વાયુ પ્રદૂષણ છે, તેની જાણકારી કેવી રીતે મેળવી શકાય?
શિયાળામાં ભેજવાળી હવા અને ઠંડુ વાતાવરણ હોવાથી પ્રદૂષિત ઘટકો સરળતાથી હવામાં ભળીને વાતવરણમાં ફેલાઈ જતાં નથી પરંતુ તે જમીનથી કેટલીક ઊંચાઈ સુધી જ રહેલાં હોય છે. વિઝિબિલિટી એટલે કે દૃષ્ટિમર્યાદાને આધારે વાયુ પ્રદૂષણની હાજરીને પારખી શકાય છે. જો વાતાવરણમાં વધારે પડતું સ્મોગ અથવા ધૂળ હોય તો તેમાં વાયુ પ્રદૂષણની હાજરી હોય છે. ટેક્નોલોજીને સહારે વિવિધ AQI (એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ) માપતી વિવિધ એપનાં માધ્યમથી પણ હવામાં પ્રદૂષણની હાજરીને જાણી શકાય છે.

વાયુ પ્રદૂષણ શા માટે જોખમી?
વાયુ પ્રદૂષણની સીધી અસર શ્વસનતંત્ર પર પડે છે. પ્રાણવાયુ એટલે કે ઓક્સિજન સાથે અન્ય બિનજરૂરી અને હાનિકારક ઘટકો શ્વાસમાં જવાથી શરીરનાં વિવિધ અંગો પર તેનો પ્રભાવ પડે છે, તેના લીધે શ્વાસનળીમાં સોજો અને ઇન્ફેક્શન, ફેફસાંમાં જાળાં બનવા અને ફાઇબ્રોસિસ (ઓક્સિજન ગ્રહણ ના કરી શકવાનો રોગ) થાય છે. વાયુ પ્રદૂષણને લીધે શ્વસનતંત્ર નબળું પડે છે, જેની સીધી અસર મગજ પર પડે છે. સતત વાયુ પ્રદૂષણના સંપર્કમાં રહેવાથી યાદશક્તિ નબળી થાય છે આ સાથે કિડનીના રોગો થવાનું જોખમ પણ વધી જાય છે. ગર્ભવતી માતા અને ગર્ભમાં ઉછરી રહેલાં શિશુના સ્વાસ્થ્ય પર પણ તેની અસર થાય છે. વાયુ પ્રદૂષણના સંપર્કમાં રહેવાથી માતાના ગર્ભમાં ઉછરી રહેલું શિશુ અનેક બીમારીનો શિકાર બની શકે છે.

અસ્થમાથી પીડિત લોકો માટે વાયુ પ્રદૂષણ વધુ જોખમીકારક સાબિત થાય છે. ચામડી અને આંખના રોગોથી પીડિત લોકોને વાયુ પ્રદૂષણથી વધારે નુકસાન થાય છે.

વાયુ પ્રદૂષણને લીધે સાયનસ, દમ, COPD, પલ્મોનરી ફાઇબ્રોસિસ સહિતના રોગો થવાનું જોખમ વધી જાય છે. વાયુ પ્રદૂષણને લીધે આ તમામ રોગોના દર્દીઓની સારવારમાં બાધા પણ પહોંચે છે.

વાયુ પ્રદૂષણથી બચવા માટે શું કરવું જોઈએ?

  • હવામાં રહેલા પ્રદૂષિત ઘટકો શ્વાસ મારફતે શરીરની અંદર ના પ્રવેશ કરે તેનું ધ્યાન રાખવું આવશ્યક છે. ઘરની બહાર નીકળતી વખતે અથવા સફર દરમિયાન હળવો ભીનો હાથ-રૂમાલ મોં પર બાંધવો જોઈએ. ભીના હાથ-રૂમાલને લીધે ઓક્સિજન સિવાયના તમામ ઘટકો રૂમાલ પર ચોંટી જાય છે અને પ્રદૂષિત ઘટકોને શ્વાસમાં જતા રોકે છે. આ રૂમાલને ઉપયોગમાં લીધા પછી તેને જંતુમુક્ત કરીને ફરી ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે.
  • માસ્કનો ઉપયોગ કરીને પણ પ્રદૂષણ સામે રક્ષણ મેળવી શકાય છે. બજારમાં મળતા સિંગલ યુઝ અને રિયુઝેબલ માસ્કનો ઉપયોગ કરીને સ્વાસ્થ્યને થતાં નુકસાનને રોકી શકાય છે.
  • નાઝલ ફિલ્ટરનો ઉપયોગ કરીને પણ વાયુ પ્રદૂષણ સામે રક્ષણ મેળવી શકાય છે. આ ફિલ્ટર ધૂળની રજકણો અને કેટલાક પ્રદૂષકોને શ્વાસ લેતા પહેલાં રોકે છે. આ ફિલ્ટર રિયુઝેબલ હોય છે.
  • ઘર અથવા ઓફિસમાં એર પ્યોરિફાયર ઇન્સ્ટોલ્ડ કરીને પણ શુદ્ધ હવા મેળવી શકાય છે.
  • ઘરમાં એર કન્ડિશન વિથ એર પ્યોરિફાયર ડિવાઇસનો પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે.
  • મોટા પાયે મોટા વિસ્તારમાં હવાને પ્રદૂષણ મુક્ત કરવા માટે સ્મૉગ ટાવર ઉપયોગી સાબિત થાય છે.

ડો. પાર્થિવ મહેતા જણાવે છે કે વ્યક્તિગત રીતે લોકોએ પ્રદૂષણ ના કરવાનો સંકલ્પ લેવો જોઈએ. પ્રદૂષણને દૂર કરવા અથવા અટકાવવાના પ્રયાસ કરીને પણ પર્યાવરણને બચાવી શકાય છે. દરેક વ્યકિતએ વૃક્ષોનું જતન અને વાવેતર કરવું જોઈએ.

X
Air pollution is at risk of diseases, including respiratory system impairment, learn about risks and remedies.
Air pollution is at risk of diseases, including respiratory system impairment, learn about risks and remedies.
COMMENT

Next Stories

    ની  સંપૂર્ણ વાંચનસામગ્રી